Đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội Mỹ: Cán cân năng lượng có đảo chiều?

Người ủng hộ thượng nghị sĩ Jon Ossoff vui mừng về kết quả bầu cử tại Atlanta, bang Georgia.

Cử tri tại những bang và khu vực bảo thủ từng giúp ông Trump trở lại Nhà Trắng cách đây chỉ hai năm đã chuyển mạnh sang ủng hộ đảng Dân chủ. Sự thay đổi này xuất phát từ bất mãn sâu sắc đối với cuộc chiến không được lòng dân với Iran, lo ngại về chi phí sinh hoạt cao và tức giận trước cách ông Trump điều hành đất nước.

Kansas đã bầu thượng nghị sĩ thuộc đảng Dân chủ đầu tiên kể từ thời Đại suy thoái, gần một thế kỷ trước. Tại South Carolina, bang mà ông Trump từng giành chiến thắng với cách biệt gần 18 điểm trong năm 2024, đảng Dân chủ đã đánh bại ứng viên Thượng viện do chính ông lựa chọn.

Tại Texas, bang lớn nhất và là thành trì của đảng Cộng hòa, đảng Dân chủ đã chấm dứt chuỗi thất bại kéo dài hàng chục năm bằng một chiến thắng mang tính bước ngoặt: giành một ghế Thượng viện và đánh bại Thống đốc Greg Abbott, người đã giữ chức vụ này ba nhiệm kỳ.

Kết quả bầu cử mở ra một giai đoạn mới của chính quyền phân chia quyền lực tại Washington, sau hai năm Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát hiếm khi sử dụng quyền hạn để kiềm chế ông Trump.

Khi các nghị sĩ mới nhậm chức vào tháng 1, đảng Dân chủ được dự đoán sẽ sử dụng quyền lực của mình để điều tra chính quyền, gia đình và các đồng minh của ông Trump, đồng thời yêu cầu những nhượng bộ trong các dự luật lớn. Thượng viện do đảng Dân chủ kiểm soát có thể ngăn chặn các đề cử nhân sự của ông Trump, bao gồm cả những đề cử vào Tòa án Tối cao Mỹ nếu có vị trí khuyết.

"Giờ đây, bản đồ Thượng viện đang trải qua một cuộc tái định hình mang tính thế hệ, và điều đó sẽ làm thay đổi nước Mỹ", Chuck Schumer, lãnh đạo phe thiểu số Dân chủ tại Thượng viện, nói. "Người Mỹ đã bỏ phiếu cho sự thay đổi, và giờ đây đảng Dân chủ phải thực hiện những cam kết của mình".

Ông Trump, người bị Hiến pháp Mỹ cấm tranh cử nhiệm kỳ tổng thống thứ ba, đã kiểm soát chặt chẽ đảng Cộng hòa trong phần lớn thập niên qua. Tuy nhiên, cán cân quyền lực mới tại Washington có thể đẩy nhanh vị thế “tổng thống mãn nhiệm” của ông, khi sự chú ý chuyển sang cuộc đua tổng thống năm 2028 và các ứng viên kế nhiệm tiềm năng bắt đầu cạnh tranh ảnh hưởng chính trị trong thời kỳ hậu Trump.

Bất chấp lo ngại của đảng Dân chủ rằng ông Trump có thể tìm cách đảo ngược kết quả bầu cử như năm 2020, tổng thống đã chấp nhận kết quả, đồng thời chúc mừng đảng Dân chủ trong cuộc phỏng vấn với Fox News. Ông cũng cho biết sẽ hợp tác với đảng Dân chủ về một số vấn đề như nhập cư, dù đe dọa phủ quyết mọi dự luật mà ông cho là "điên rồ".

Làn sóng Dân chủ

Đảng Dân chủ tập trung chiến dịch tranh cử vào vấn đề tham nhũng và khả năng chi trả, cáo buộc chính sách thuế quan của ông Trump cùng cuộc chiến với Iran đã đẩy chi phí tăng cao. Đảng này cũng nhấn mạnh hàng tỷ USD mà gia đình ông Trump đã kiếm được kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng.

Dưới sự dẫn dắt của ông Trump, đảng Cộng hòa công kích đảng Dân chủ về những vấn đề thuộc "cuộc chiến văn hóa", như quyền của người chuyển giới, đồng thời mô tả các đối thủ là cấp tiến và cực đoan. Tuy nhiên, hết cuộc thăm dò này đến cuộc thăm dò khác cho thấy cử tri quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề kinh tế và chi phí sinh hoạt.

Làn sóng Dân chủ đã lan rộng trên những vùng lãnh thổ lớn của nước Mỹ. Theo thống kê của Reuters và USA Today, đảng Cộng hòa mất lợi thế tại gần như toàn bộ khoảng 1.700 hạt đã kiểm xong phần lớn số phiếu vào tối thứ Ba, ngoại trừ một số ít địa phương.

Đảng Dân chủ giành thêm sự ủng hộ tại cả những hạt giàu có nhất lẫn những hạt nghèo nhất; tại những hạt có nhiều người tốt nghiệp đại học cũng như những nơi có ít người hơn. Đà tiến của đảng này đặc biệt rõ nét tại các hạt có đông người gốc Mỹ Latinh, bao gồm những hạt giáp biên giới ở Texas - nơi từng chuyển sang ủng hộ ông Trump năm 2024 - và các thị trấn nông nghiệp trên vùng đồng bằng Kansas.

Tại hạt Seward, Kansas, nơi có một trong những nhà máy chế biến thịt bò lớn nhất nước Mỹ và khoảng một nửa số cử tri đủ điều kiện là người gốc Hispanic, ứng viên Dân chủ Adam Hamilton dẫn trước Thượng nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm Roger Marshall 13 điểm. Hai năm trước, ông Trump từng thắng tại hạt này với cách biệt 39 điểm.

(Ảnh minh họa)

Đảng Dân chủ giành chiến thắng trong toàn bộ 20 cuộc đua Hạ viện có tính cạnh tranh cao đã được xác định kết quả. Trong khi đó, nỗ lực chưa từng có tiền lệ của đảng Cộng hòa nhằm vẽ lại một số khu vực bầu cử Hạ viện theo hướng có lợi cho mình phần lớn thất bại; đảng Dân chủ giữ được hầu hết các ghế bị nhắm tới.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được xem là cuộc trưng cầu dân ý về tổng thống đương nhiệm, và ông Trump không làm nhiều để khiến cử tri nghĩ khác. Trong những tuần cuối chiến dịch, ông tổ chức hàng chục cuộc vận động, liên tục kêu gọi những người ủng hộ "hãy cứ tưởng tượng rằng tôi cũng có tên trên lá phiếu".

Ông cũng can thiệp vào một số cuộc đua để bảo đảm các ứng viên mình lựa chọn được đưa vào danh sách tranh cử, bất chấp lo ngại của một số thành viên đảng Cộng hòa rằng những lựa chọn này tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Tại Texas, ông Trump ủng hộ Tổng chưởng lý bang Ken Paxton - người vướng nhiều bê bối -thay vì Thượng nghị sĩ đương nhiệm John Cornyn. Tại South Carolina, tổng thống lựa chọn Darline Graham, một người chưa có nhiều kinh nghiệm chính trường, sau khi anh trai bà là Thượng nghị sĩ Lindsey Graham đột ngột qua đời hồi đầu năm. Cả hai ứng viên đều thất bại.

Ngay cả những ứng viên tìm cách giữ khoảng cách với ông Trump cũng không tránh khỏi sự tức giận của cử tri. Tại Maine, Thượng nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm Susan Collins kết thúc sự nghiệp 30 năm tại Thượng viện vào hôm thứ Ba, dù trong chiến dịch tranh cử bà đã nhấn mạnh sẵn sàng bất đồng với tổng thống.

Ứng viên Dân chủ cấp tiến Abdul El-Sayed đã giành ghế Thượng viện còn bỏ trống tại Michigan hôm thứ Ba, trở thành người Hồi giáo đầu tiên được bầu vào cơ quan này. Ông đánh bại Mike Rogers, cựu nghị sĩ và cựu đặc vụ FBI, người bước vào cuộc đua với sự hậu thuẫn của ông Trump và tìm cách mô tả sai lệch El-Sayed - một người Mỹ gốc Ai Cập sinh ra tại Michigan - là người cực đoan tôn giáo.

Đến đầu ngày thứ Tư, kết quả các cuộc đua Thượng viện có tính cạnh tranh tại Mississippi và Alaska vẫn chưa được xác định.

Tối thứ Ba, khi ngày càng rõ ràng rằng đảng Cộng hòa có nguy cơ mất đa số tại Quốc hội, ông Trump viết trên mạng xã hội: "Tôi không có tên trên lá phiếu, và nếu có, chúng ta đã thắng với MỘT CHIẾN THẮNG ÁP ĐẢO! Cảm ơn vì đã quan tâm đến vấn đề này".

Cử tri khiển trách ông Trump

Theo các cuộc thăm dò cử tri sau khi bỏ phiếu do SSRS thực hiện thay mặt một liên minh các hãng truyền thông Mỹ, trong đó có những mạng truyền hình lớn và Associated Press, một nửa số cử tri trên toàn quốc cho biết họ xem cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 là cơ hội để khiển trách tổng thống. Ba phần tư nói rằng họ "tức giận" hoặc "không hài lòng" với hướng đi của đất nước.

Ngoài ra, 70% số cử tri được khảo sát cho biết họ muốn Quốc hội tăng cường cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực đối với tổng thống.

"Thông qua những chiến thắng áp đảo và dứt khoát, người dân Mỹ đã bác bỏ sự suy đồi, tham nhũng và bất tài của người mang danh Tổng thống Donald J. Trump", Thượng nghị sĩ Dân chủ đương nhiệm Jon Ossoff của Georgia nói với những người ủng hộ tại buổi tiệc mừng chiến thắng.

Đêm bầu cử cũng ghi nhận một số dấu mốc lịch sử đầu tiên của cả hai đảng. Tại Georgia, ứng viên Dân chủ Keisha Lance Bottoms trở thành phụ nữ da màu đầu tiên được bầu làm thống đốc của một bang tại Mỹ. Trong khi đó, Byron Donalds chiến thắng trong cuộc đua thống đốc Florida, trở thành thống đốc Cộng hòa da màu đầu tiên tại Mỹ.

Ứng viên Dân chủ Gina Hinojosa sẽ trở thành nữ thống đốc gốc Latina đầu tiên của Texas, trong khi Xavier Becerra sẽ là thống đốc gốc Latino đầu tiên của California.

Giám sát chặt chẽ ngành năng lượng

S&P Global nhận định nếu Đảng Dân chủ kiểm soát một hoặc cả hai viện, các cuộc điều tra về quan hệ giữa doanh nghiệp dầu khí và chính quyền có thể gia tăng; trong khi đó, việc trực tiếp đảo ngược chính sách mở rộng cho thuê đất khai thác sẽ gặp nhiều giới hạn.

S&P Global đề cập khả năng Đảng Dân chủ tăng điều tra các dự án khí đốt, lợi nhuận ngành và những dự án được chính quyền Trump thúc đẩy; đồng thời có thể chặn một số sáng kiến lập pháp của Đảng Cộng hòa, chẳng hạn nỗ lực cấm chính quyền bang và địa phương hạn chế sử dụng khí đốt.

Ngoài ra, Đảng Dân chủ có thể sử dụng quyền giám sát và ngân sách để chất vấn các quyết định của chính quyền Tổng thống Trump làm suy yếu quy định phát thải, đình chỉ tài trợ năng lượng sạch hoặc cắt giảm hoạt động của các cơ quan liên bang. Họ cũng có thể thúc đẩy các dự luật hỗ trợ xe điện, nhiên liệu sinh học, hiệu quả năng lượng và năng lượng tái tạo.

Dù vậy, nếu tổng thống phản đối, các dự luật lớn có thể khó được thông qua. Một Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể ngăn chặn hoặc làm chậm việc tháo dỡ chính sách khí hậu, nhưng không nhất thiết đủ quyền lực để khôi phục toàn bộ các chương trình đã bị chính quyền thay đổi.

Trang Grist nhận định chiến thắng của Đảng Dân chủ tại Quốc hội sẽ giúp đảng này cản trở các nỗ lực đảo ngược chính sách khí hậu liên bang của ông Trump, đặc biệt sau khi chính quyền đã đình chỉ một số khoản tài trợ năng lượng sạch và làm suy yếu các quy định về phát thải.