Đảng Dân chủ Mỹ đối mặt thách thức khi muốn đảo ngược chính sách thuế quan của Tổng thống Trump

Dù giành lợi thế tại Quốc hội sau bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng Dân chủ vẫn đối mặt nhiều trở ngại pháp lý và chính trị trong nỗ lực thay đổi chính sách thuế quan của Tổng thống Trump.

Trong nhiều tháng qua, các ứng cử viên đảng Dân chủ khi vận động tranh cử đã liên tục đưa ra ý kiến trái chiều về các mức thuế quan của Tổng thống Donald Trump, lập luận rằng các khoản thuế đánh vào hàng nhập khẩu khiến giá cả tăng cao, gây thêm khó khăn cho các gia đình Mỹ vốn đã rất lo ngại vì chi phí sinh hoạt đắt đỏ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu với báo giới tại Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN phát

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu với báo giới tại Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo AP, việc nhằm vào các mức thuế quan đã chứng tỏ là một thông điệp tranh cử hiệu quả trên toàn quốc, góp phần giúp đảng Dân chủ giành được những thắng lợi bất ngờ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Tuy nhiên, khi đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát hoàn toàn Quốc hội, họ có thể nhận thấy rằng việc đảo ngược các mức thuế quan của ông Trump sẽ không hề dễ dàng. Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết bất kỳ dự luật nào nhằm bãi bỏ các khoản thuế nhập khẩu của ông hoặc hạn chế thẩm quyền pháp lý của ông trong việc áp đặt các mức thuế này.

Hơn nữa, ngay trong nội bộ đảng Dân chủ cũng tồn tại những bất đồng về chính sách thương mại. Theo ông Ryan Majerus, cựu quan chức thương mại Mỹ dưới thời chính quyền Tổng thống Trump nhiệm kỳ đầu tiên và chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden, chắc chắn sẽ có một cuộc tranh luận lớn về việc chính sách thuế quan và thương mại của đảng Dân chủ nên như thế nào.

Vấn đề càng trở nên phức tạp hơn khi các mức thuế quan của ông Trump đang mang lại nguồn thu đáng kể cho Bộ Tài chính Mỹ – gần 370 tỷ USD trong hai năm ngân sách vừa qua – trong bối cảnh nợ liên bang của Chính phủ Mỹ đã lên tới con số khổng lồ 40.000 tỷ USD.

Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền áp đặt các loại thuế, trong đó có thuế quan. Tuy nhiên, qua nhiều năm, các nhà lập pháp đã chuyển giao thẩm quyền quyết định thuế quan cho Tổng thống. Ông Trump đã tận dụng khoảng trống quyền lực này. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, Mỹ đã khởi động cuộc chiến thương mại với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và áp thuế đối với thép và nhôm nhập khẩu, với lý do những mặt hàng này có thể gây rủi ro đối với an ninh quốc gia Mỹ.

Tất cả những động thái đó mới chỉ là bước khởi đầu cho nhiệm kỳ thứ hai của ông. Mặc dù Tòa án Tối cao đã bác bỏ những mức thuế quan tham vọng nhất của ông hồi tháng 2, ông vẫn tìm cách dựng lên một bức tường bảo hộ cao xung quanh nền kinh tế Mỹ, đôi khi dựa vào việc sử dụng rộng rãi các thẩm quyền pháp lý mà Quốc hội đã chuyển giao.

Theo Phòng Nghiên cứu Ngân sách thuộc Đại học Yale, làn sóng áp thuế của ông Trump đã đẩy mức thuế quan trung bình của Mỹ từ khoảng 2,5% khi ông trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025 lên 11,2% hiện nay. Các nhà nhập khẩu tại Mỹ là đối tượng phải nộp thuế quan. Và họ thường chuyển phần chi phí này sang người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán. Phòng Nghiên cứu Ngân sách thuộc Đại học Yale ước tính thuế quan khiến mỗi hộ gia đình Mỹ phải chịu thêm khoảng 900 USD chi phí mỗi năm. Gánh nặng này xuất hiện trong bối cảnh lạm phát ở mức cao đã gây sức ép lên ngân sách các gia đình, đặc biệt là khi cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel với Iran đẩy giá xăng tăng cao.

Trong chiến dịch vận động tranh cử mùa Thu năm nay, các ứng cử viên đảng Dân chủ cam kết bãi bỏ một số mức thuế quan của Tổng thống Trump và hạn chế thẩm quyền pháp lý của ông trong việc áp đặt những mức thuế khác.

Các đề xuất của họ bao gồm việc bãi bỏ các mức thuế mà ông Trump áp đặt hồi tháng 7 đối với 60 đối tác thương mại của Mỹ. Một đề xuất khác yêu cầu Quốc hội phải phê chuẩn các mức thuế quan do Tổng thống áp đặt.

Để biến những ý tưởng này thành luật, đảng Dân chủ sẽ phải vượt qua một trở ngại lớn: quyền phủ quyết của ông Trump. Muốn bác bỏ quyền phủ quyết của Tổng thống, cần có đa số 2/3 tại cả Hạ viện và Thượng viện. Ngay cả khi giành chiến thắng trong tất cả các cuộc đua vào Quốc hội vẫn chưa có kết quả trong năm nay, đảng Dân chủ cũng sẽ không có đủ số phiếu để tự mình vượt qua quyền phủ quyết của ông Trump. Họ sẽ cần sự ủng hộ của các nghị sĩ đảng Cộng hòa.

Trong bài phân tích hôm 13/11 của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), chuyên gia Inu Manak nhận định kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể tạo động lực để Quốc hội Mỹ tăng cường vai trò kiểm soát chính sách thương mại, đặc biệt là quyền đơn phương áp đặt thuế quan của Tổng thống Trump.

Bài viết đặt vấn đề trong bối cảnh chính sách thuế quan trở thành một nội dung gây tranh luận trong đời sống kinh tế và chính trị Mỹ. Việc đảng Dân chủ giành thắng lợi trong bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể mở ra cơ hội để Quốc hội xem xét lại cơ chế phân chia thẩm quyền giữa nhánh lập pháp và hành pháp trong lĩnh vực thương mại.

Theo phân tích của PIIE, một vấn đề trọng tâm là khả năng Quốc hội khôi phục vai trò trong việc quyết định và giám sát các biện pháp thuế quan, thay vì tiếp tục để Nhà Trắng có phạm vi hành động rộng thông qua những thẩm quyền đã được luật pháp trao cho Tổng thống. Tuy nhiên, việc hạn chế quyền áp thuế của Tổng thống không chỉ phụ thuộc vào tương quan lực lượng tại Quốc hội mà còn đòi hỏi những thay đổi về pháp luật và sự đồng thuận chính trị. Những khác biệt giữa hai đảng về cách thức bảo vệ ngành sản xuất trong nước và xử lý các hành vi thương mại không công bằng có thể ảnh hưởng đến tiến trình cải cách.

Bài phân tích cho thấy kết quả bầu cử có thể tạo ra bước ngoặt trong quan hệ giữa Quốc hội và Nhà Trắng về chính sách thương mại. Tuy nhiên, khả năng thay đổi thực chất vẫn phụ thuộc vào việc Quốc hội có xây dựng được cơ chế pháp lý nhằm kiểm soát quyền áp thuế của Tổng thống hay không.

Ngọc Quang/vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/dang-dan-chu-my-doi-mat-thach-thuc-khi-muon-dao-nguoc-chinh-sach-thue-quan-cua-tong-thong-trump/444639.html