Đằng sau chiếc cúp vàng World Cup 2026 là cỗ máy kiếm tiền lớn nhất lịch sử FIFA

Theo kế hoạch tài chính của FIFA World Cup 2026 sẽ mang lại cho họ khoảng 8,9 tỷ USD, nhiều hơn 30% so với World Cup 2022 Qatar. Ảnh: Huqiu.

Khi tiếng còi mãn cuộc vang lên trên sân MetLife ở bang New Jersey (Mỹ), khép lại hành trình đăng quang của đội tuyển Tây Ban Nha tại World Cup 2026, FIFA cũng có thể mỉm cười. Không chỉ vì giải đấu diễn ra thành công, thu hút hàng tỷ khán giả toàn cầu, mà còn bởi kỳ World Cup đầu tiên với 48 đội tuyển đã trở thành giải đấu mang lại doanh thu lớn nhất trong lịch sử bóng đá thế giới.

Theo kế hoạch tài chính của FIFA, riêng World Cup 2026 dự kiến mang về khoảng 8,9 tỷ USD, cao hơn gần 30% so với kỳ World Cup 2022 tại Qatar. Đây là mức doanh thu chưa từng có trong lịch sử của tổ chức quản lý bóng đá thế giới.

World Cup 2026 đã trở thành cỗ máy in tiền của FIFA. Ảnh: Getty.

Bản quyền truyền hình vẫn là "con gà đẻ trứng vàng

Nguồn thu lớn nhất của FIFA vẫn đến từ bản quyền truyền hình. Theo phân tích của báo Trung Quốc Tin Kinh tế hàng ngày, doanh thu từ bản quyền phát sóng World Cup 2026 đạt gần 4 tỷ USD, chiếm khoảng 44% tổng doanh thu.

World Cup vẫn là sự kiện thể thao có sức hút truyền hình lớn nhất hành tinh. Hàng trăm đài truyền hình tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ cạnh tranh quyết liệt để sở hữu quyền phát sóng. Không ít đơn vị chấp nhận bỏ ra hàng trăm triệu USD chỉ để giành độc quyền tại thị trường trong nước.

Việc mở rộng từ 32 lên 48 đội tuyển đồng nghĩa với số trận đấu tăng từ 64 lên 104 trận. Điều này giúp FIFA bán được nhiều gói bản quyền hơn, đồng thời kéo dài thời gian phát sóng gần sáu tuần, mang lại giá trị thương mại lớn hơn cho các đối tác truyền thông.

Bảng so sánh cho thấy giá vé xem các trận cầu ở World Cup 2026 cao hơn kỳ World Cup 2022 rất nhiều. Theo SG.

Vé xem World Cup được biến thành "tài sản"

Nếu trước đây vé xem World Cup đơn thuần là tấm giấy để vào sân, thì đến năm 2026, FIFA đã biến nó thành một loại "tài sản giao dịch".

Lần đầu tiên, FIFA vận hành nền tảng bán lại vé chính thức (Official Resale Platform) quy mô lớn, cho phép người sở hữu vé bán lại ngay trên hệ thống.

Không chỉ thu phí phát hành ban đầu, FIFA còn thu thêm 15% phí giao dịch đối với các vé bán lại.

Hiệu ứng đặc biệt xuất hiện ở trận chung kết giữa Tây Ban Nha và Argentina. Ngay trước giờ bóng lăn, vé hạng thấp nhất trên hệ thống chính thức cũng được niêm yết khoảng 260 USD, trong khi nhiều vé đẹp được rao bán với giá hàng nghìn USD. Trên các nền tảng thứ cấp, một số vé VIP được chào giá lên tới hàng chục nghìn USD.

Đặc biệt, có người còn treo giá gần 60.000 USD cho một cặp vé hạng sang. Thậm chí trên nền tảng chuyển nhượng, từng xuất hiện mức giá gần 2 triệu USD cho một cặp vé chung kết, dù đây chỉ là giá chào bán chứ không phản ánh giao dịch thực tế.

Điều đó cho thấy World Cup không chỉ là một sự kiện thể thao mà còn vận hành theo logic của một thị trường tài sản có giá trị cao.

Tranh biếm giễu cợt FIFA đòi tiền bản quyền truyền hình World Cup 2026 quá cao. Ảnh: Sohu.

Các nhà tài trợ tranh nhau mua quyền xuất hiện

Song song với bản quyền truyền hình, tài trợ thương mại tiếp tục là "mỏ vàng" thứ hai của FIFA.

World Cup 2026 quy tụ hàng loạt tập đoàn lớn như Adidas, Coca-Cola, Visa, Hyundai, Lenovo, Hisense, Aramco, Qatar Airways...

Theo giới phân tích, giá trị các gói tài trợ của FIFA đã tăng mạnh nhờ quy mô giải đấu lớn hơn và lượng người xem cao hơn.

Khác với trước đây, FIFA phân chia thành nhiều cấp độ tài trợ: Đối tác FIFA (FIFA Partner), Nhà tài trợ World Cup (World Cup Sponsor), Nhà hỗ trợ khu vực (Regional Supporter)...Mỗi cấp độ được hưởng quyền lợi quảng bá khác nhau, từ xuất hiện trên bảng quảng cáo điện tử, sử dụng biểu tượng World Cup cho tới các chiến dịch tiếp thị toàn cầu.

Đáng chú ý, báo chí Trung Quốc nhận định số doanh nghiệp Trung Quốc giữ vai trò tài trợ chính thức đã giảm so với World Cup 2022, nhưng những thương hiệu còn lại như Lenovo, Hisense và Mengniu đều tiếp tục đầu tư mạnh nhằm củng cố hình ảnh toàn cầu.

World Cup trở thành "siêu thị" của FIFA

Nếu trước đây doanh thu chỉ tập trung trong thời gian diễn ra giải đấu thì hiện nay FIFA đã mở rộng đáng kể hoạt động kinh doanh. Áo đấu, bóng thi đấu, đồ chơi, mô hình, game điện tử, quần áo, cốc uống nước, ba lô, mũ, thú nhồi bông...Tất cả đều được bán dưới giấy phép bản quyền chính thức.

World Cup là cơ hội làm "kinh tế xem bóng đá" cho nhiều quốc gia. Ảnh: UAnews.

Nhiều chuyên gia gọi đây là chiến lược biến World Cup thành một thương hiệu kinh doanh kéo dài suốt bốn năm thay vì chỉ diễn ra trong một tháng.

Các nền tảng thương mại điện tử cũng góp phần mở rộng doanh thu khi sản phẩm lưu niệm World Cup được bán tới hàng trăm quốc gia.

Theo báo Tin kinh tế hàng ngày, doanh thu từ hoạt động cấp phép thương mại tuy chưa lớn bằng bản quyền truyền hình nhưng được xem là lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất trong những năm tới.

48 đội tuyển - quyết định mang tính thương mại

Việc mở rộng World Cup từ 32 lên 48 đội từng gây nhiều tranh cãi về chuyên môn. Tuy nhiên, dưới góc độ kinh doanh, đây là quyết định mang lại lợi ích rất lớn.

Số trận tăng thêm đồng nghĩa với nhiều vé được bán hơn; nhiều ngày thi đấu hơn; nhiều khung giờ quảng cáo hơn; nhiều hợp đồng truyền hình hơn; nhiều sản phẩm lưu niệm hơn; nhiều cơ hội tài trợ hơn.

Đó là lý do doanh thu của World Cup 2026 tăng gần 30% so với Qatar 2022.

Ngoài ra, việc có thêm nhiều đội tuyển cũng giúp FIFA mở rộng thị trường sang các quốc gia lần đầu dự World Cup, kéo theo lượng người xem truyền hình và người hâm mộ tăng mạnh.

Giải đấu năm nay có thể tạo ra khoảng 13 tỷ USD doanh thu, có thể là một trong những sự kiện thể thao sinh lời nhất lịch sử. Ảnh: Theguardian.

FIFA - tổ chức "phi lợi nhuận" nhưng kiếm tiền rất giỏi

Về mặt pháp lý, FIFA là tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Thụy Sĩ. Tuy nhiên, mô hình tài chính của FIFA luôn khiến giới kinh tế thể thao ngưỡng mộ.

Thay vì sở hữu đội bóng hay sân vận động, FIFA nắm giữ tài sản quý giá nhất là quyền tổ chức World Cup.

Từ quyền sở hữu trí tuệ đó, FIFA bán bản quyền truyền hình, bán quyền tài trợ, bán vé, bán giấy phép thương mại và thu phí từ hàng loạt dịch vụ liên quan; trong khi chi phí tổ chức phần lớn do các quốc gia đăng cai, chính quyền địa phương và ban tổ chức sở tại gánh vác.

Nói cách khác, FIFA gần như tập trung vào việc khai thác giá trị thương mại của giải đấu trong khi không phải đầu tư hạ tầng ở quy mô tương ứng.

Chính mô hình này giúp FIFA luôn đạt nguồn thu khổng lồ sau mỗi kỳ World Cup.

Nếu kỳ World Cup đầu tiên năm 1930 đơn thuần là sân chơi dành cho các đội tuyển quốc gia, thì gần một thế kỷ sau, World Cup đã trở thành một "siêu doanh nghiệp" toàn cầu.

Hơn 6 triệu khán giả vào sân theo dõi trực tiếp, hàng tỷ lượt xem trên truyền hình và nền tảng số, hàng chục tập đoàn đa quốc gia tranh nhau tài trợ, hàng triệu sản phẩm lưu niệm được tiêu thụ...Đó là hệ sinh thái kinh doanh mà FIFA đã xây dựng suốt nhiều thập niên.

Việc mở rộng lên 48 đội tuyển không chỉ giúp nhiều quốc gia có cơ hội góp mặt ở ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh, mà còn mở ra một thị trường thương mại rộng lớn hơn bao giờ hết.

World Cup vì thế không còn đơn thuần là giải đấu bóng đá. Đó là một "cỗ máy kinh tế" vận hành với độ chính xác cao; mỗi bàn thắng, mỗi khán đài kín chỗ, mỗi chiếc áo đấu bán ra hay mỗi phút phát sóng đều được quy đổi thành giá trị thương mại.

Và với doanh thu gần 9 tỷ USD, World Cup 2026 đã chứng minh rằng, bên cạnh cuộc đua giành Cúp vàng FIFA, còn tồn tại một cuộc đua khác không kém phần quyết liệt: cuộc đua tạo ra giá trị kinh tế từ môn thể thao vua.

FIFA thu được số tiền rất lớn, nhưng không "ăn chia" doanh thu cho các quốc gia và thành phố đăng cai. Ảnh: Creaders.

Các nước đăng cai được hưởng lợi gì?

FIFA thu rất nhiều tiền từ World Cup, nhưng không "ăn chia" trực tiếp doanh thu cho các quốc gia và thành phố đăng cai. Mô hình tài chính của FIFA hoạt động khác với Olympic.

Tại World Cup 2026, doanh thu của FIFA chủ yếu đến từ: Bản quyền truyền hình (nguồn thu lớn nhất, khoảng 50-55%); tài trợ và quảng cáo toàn cầu; bán vé và các gói dịch vụ VIP/Hospitality; cấp phép thương mại (licensing)

Tổng doanh thu chu kỳ 2023-2026 của FIFA dự kiến đạt khoảng 13 tỷ USD, gần gấp đôi chu kỳ World Cup 2022.

Các thành phố đăng cai có được chia tiền không? Câu trả lời là không. Các thành phố như New York/New Jersey, Los Angeles, Dallas, Mexico City, Toronto... không được nhận một phần doanh thu từ bản quyền truyền hình hay tài trợ của FIFA.

Thay vào đó, họ hưởng lợi gián tiếp từ các lĩnh vực sau:

Thứ nhất, du lịch. Đây là nguồn thu lớn nhất. Khán giả đến xem World Cup sẽ chi tiêu cho: khách sạn, nhà hàng, taxi, mua sắm, vui chơi, tham quan du ngoạn.

Đơn cử, New York/New Jersey dự kiến thu về hơn 2 tỷ USD; Dallas khoảng 1,5-2 tỷ USD; Los Angeles khoảng 1,2-1,8 tỷ USD.

Thứ hai, tiền thuế. Doanh nghiệp địa phương bán được nhiều hàng hơn sẽ nộp: VAT, thuế bán hàng, thuế doanh nghiệp, thuế khách sạn. Nguồn thu này thuộc về chính quyền địa phương và quốc gia.

Thứ ba, việc làm. Hàng chục nghìn việc làm tạm thời được tạo ra cho các dịch vụ khách sạn, an ninh, giao thông, xây dựng, bán lẻ, sự kiện.

Thứ tư, quảng bá hình ảnh. Hình ảnh thành phố được truyền hình tới hàng tỷ khán giả. Hiệu ứng này thường kéo dài nhiều năm. Các địa phương đăng cai trước đây đều dùng World Cup để quảng bá du lịch.

Chẳng những FIFA không chi tiền cho nước chủ nhà; mà ngược lại, chính phủ và các thành phố phải đầu tư để đáp ứng tiêu chuẩn của FIFA về đường giao thông, sân bay, an ninh, viễn thông, tình nguyện viên.

FIFA sẽ chi cho tổ chức giải, vận hành sân, công nghệ VAR, trọng tài, truyền hình, nhân sự, tiền thưởng các đội tuyển, một phần nâng cấp theo yêu cầu của FIFA. Nhưng các khoản đầu tư hạ tầng lớn thường do nước chủ nhà chịu.

Nguồn thu từ khán giả các nước kéo đến xem các trận đấu và du lịch là khoản thu lớn nhất các nước Mỹ, Mexico, Canada được hưởng. Ảnh: Reuters.

Vậy Mỹ, Canada và Mexico hưởng lợi thế nào? World Cup 2026 đặc biệt vì 3 quốc gia đồng đăng cai, 16 thành phố; do đó chi phí được chia nhỏ hơn nhiều so với Qatar 2022.

Theo các nghiên cứu của FIFA, WTO, Deloitte (một trong bốn hãng kiểm toán, tư vấn lớn nhất thế giới) và nhiều tổ chức tư vấn: Mỹ là bên hưởng lợi lớn nhất, do tổ chức 78/104 trận đấu, với tác động kinh tế ước tính 30-40 tỷ USD.

Mexico hưởng lợi khoảng 5-7 tỷ USD, đặc biệt từ du lịch và tiêu dùng.

Canada dự kiến thu về khoảng 3-5 tỷ USD.

Có thể hiểu như sau: FIFA giữ phần lớn doanh thu thương mại của World Cup, bao gồm: bản quyền truyền hình, tài trợ toàn cầu, bán vé chính thức, cấp phép thương mại.

FIFA dùng nguồn thu này để tổ chức giải đấu, chi trả thưởng cho các đội tuyển, tài trợ phát triển bóng đá cho 211 liên đoàn thành viên, đầu tư vào các chương trình đào tạo, bóng đá trẻ, bóng đá nữ và cơ sở hạ tầng trên toàn cầu.

Trong khi đó, các nước và thành phố đăng cai không được nhận tiền chia doanh thu từ FIFA, mà hưởng lợi chủ yếu từ tác động lan tỏa đối với nền kinh tế địa phương: lượng du khách tăng mạnh, doanh thu khách sạn - nhà hàng - bán lẻ, thuế, việc làm và giá trị quảng bá hình ảnh quốc gia.

Đó cũng là lý do nhiều quốc gia vẫn cạnh tranh quyết liệt để giành quyền đăng cai World Cup, dù phải bỏ ra khoản đầu tư rất lớn. Nếu quản lý tốt, lợi ích kinh tế và thương hiệu quốc gia có thể vượt xa chi phí ban đầu; ngược lại, nếu đầu tư dàn trải hoặc xây dựng nhiều công trình không được khai thác sau giải đấu, nước chủ nhà cũng có thể phải gánh những "di sản" tốn kém trong nhiều năm.