Đằng sau quyết định của Mỹ khi bất ngờ mua lại tên lửa Patriot đời cũ sau hơn 30 năm

Lãnh đạo tập đoàn quốc phòng Raytheon ngày 23/7 xác nhận công ty đã nhận được các hợp đồng quốc phòng trị giá gần 20 tỷ USD, trong đó có hơn 5 tỷ USD dành cho các đơn đặt hàng tên lửa đánh chặn PAC-2 GEM-T cho hệ thống Patriot.

Đáng chú ý, đây là đơn hàng nội địa đầu tiên của quân đội Mỹ đối với dòng tên lửa này sau hơn 30 năm.

Ông Christopher Calio, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Raytheon, không tiết lộ chi tiết về hợp đồng, song nhiều chuyên gia cho rằng ông đang nhắc tới thỏa thuận gần 442 triệu USD được Lục quân Mỹ ký với Raytheon hồi tháng 4.

Hợp đồng này được cho là nhằm bổ sung kho dự trữ sau chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran.

PAC-2 GEM-T là phiên bản nâng cấp của dòng tên lửa PAC-2, đồng thời cũng là biến thể duy nhất của dòng PAC-2 vẫn còn được sản xuất.

Raytheon bắt đầu phát triển dòng GEM từ đầu những năm 1990, sau đó tiếp tục nâng cấp thành chuẩn GEM+, gồm biến thể GEM-T chuyên đánh chặn tên lửa đạn đạo và GEM-C chuyên đối phó tên lửa hành trình.

So với PAC-2 nguyên bản, GEM-T được trang bị đầu dò mới giúp phát hiện và tiêu diệt hiệu quả hơn các mục tiêu có diện tích phản xạ radar nhỏ.

Ngòi nổ cũng được cải tiến để tăng khả năng đánh chặn các tên lửa đạn đạo bay với tốc độ cao. Từ năm 2002, quân đội Mỹ đã nâng cấp nhiều tên lửa PAC-2 lên chuẩn GEM+ và duy trì sử dụng song song với dòng PAC-3 hiện đại hơn.

Theo chuyên gia Joseph Trevithick của tạp chí quân sự The War Zone, mỗi quả PAC-2 GEM-T có giá khoảng 2 triệu USD, thấp hơn đáng kể so với tên lửa PAC-3 MSE nhưng vẫn là loại vũ khí có chi phí rất cao.

Hiện chưa rõ số tên lửa mới sẽ được Mỹ sử dụng cho lực lượng trong nước hay chuyển giao cho các đồng minh.

Tuy nhiên, các bệ phóng Patriot hiện nay có thể mang đồng thời cả PAC-2 và PAC-3, giúp tăng tính linh hoạt khi đối phó nhiều loại mục tiêu khác nhau.

Theo ông Trevithick, việc Washington quay trở lại đặt mua PAC-2 GEM-T phản ánh thực trạng đáng lo ngại của kho dự trữ tên lửa Patriot.

Đây cũng là minh chứng cho những khó khăn mà ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ đang đối mặt khi tốc độ sản xuất không theo kịp nhu cầu chiến đấu và viện trợ.

Mặc dù quân đội Mỹ chưa công bố số lượng tên lửa Patriot đã sử dụng trong các chiến dịch gần đây.

Báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) từng ước tính Washington đã tiêu thụ từ 1.060 đến 1.430 tên lửa Patriot trong các cuộc xung đột gần đây, bao gồm cả hoạt động bảo vệ Israel và các căn cứ Mỹ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV.

Để giải quyết bài toán chi phí và tốc độ sản xuất, Lục quân Mỹ gần đây đã yêu cầu phát triển loại tên lửa đánh chặn mới cho Patriot có giá dưới 1 triệu USD mỗi quả, chỉ bằng khoảng 20% giá của PAC-3 MSE.

Trong khi đó, Lockheed Martin cũng đã giới thiệu biến thể PAC-3 ACE với giá dự kiến khoảng 2,5 triệu USD mỗi quả và kỳ vọng bắt đầu sản xuất từ năm 2028.

Tình trạng thiếu hụt tên lửa Patriot hiện không chỉ ảnh hưởng đến Mỹ mà còn tác động đến nhiều khách hàng quốc tế. Năm ngoái, Washington đã trì hoãn việc bàn giao Patriot cho Thụy Sĩ để ưu tiên hỗ trợ Ukraine.

Trong khi đó, Lockheed Martin cũng được cho là đã cảnh báo nhiều khách hàng như Đức, Nhật Bản, Ba Lan, UAE và Arab Saudi về nguy cơ chậm tiến độ giao tên lửa PAC-3.

Theo giới quan sát, việc Mỹ quay lại mua PAC-2 GEM-T sau hơn ba thập kỷ không phải là bước lùi về công nghệ, mà là giải pháp thực dụng nhằm nhanh chóng bổ sung kho dự trữ trong bối cảnh nhu cầu tên lửa phòng không tăng mạnh trên toàn cầu.

Dù không hiện đại bằng PAC-3 MSE, PAC-2 GEM-T vẫn là thành phần quan trọng trong mạng lưới phòng không Patriot và có thể giúp giảm áp lực thiếu hụt trong những năm tới.