Đằng sau sự bùng nổ của các hội nhóm trên mạng xã hội: Ranh giới pháp lý cần được phân định!

mạng xã hội

Tuy nhiên, việc tập trung một lượng lớn người trẻ đang có tâm lý bất ổn, thiếu sự kết nối với gia đình cũng đặt ra những nguy cơ về an toàn trên không gian mạng, khi đây có thể trở thành môi trường để các đối tượng xấu tiếp cận, tạo lòng tin và thao túng nạn nhân. Theo Thượng tá, Tiến sĩ tội phạm học Đào Trung Hiếu, điều đáng lo ngại ở những hội nhóm mang màu sắc tiêu cực không nằm ở tên gọi, mà ở khả năng cảm xúc tiêu cực được khuếch đại, hành vi lệch chuẩn bị bình thường hóa.

Sau chữ “ghét” là nhu cầu được lắng nghe

Những ngày đầu tháng 10, dư luận xã hội không khỏi xôn xao trước sự lan truyền chóng mặt của hội nhóm công khai mang tên “Con ghét bố mẹ” trên mạng xã hội, với quy mô nhanh chóng chạm mốc 400.000 thành viên. Nội dung chia sẻ tại đây chủ yếu xoay quanh những dòng trạng thái bức xúc, sự thất vọng và cảm giác lạc lõng của người trẻ khi đối diện với muôn hình vạn trạng mâu thuẫn thế hệ: từ áp lực điểm số, kỳ vọng nặng nề của cha mẹ, bất đồng trong sinh hoạt thường ngày, cho đến những tổn thương tâm lý âm ỉ chưa từng dám thổ lộ. Được biết nhóm “Con ghét bố mẹ” được thành lập vào ngày 17/1/2021 với dòng thông tin: “Vào đây tâm sự bày tỏ những nỗi buồn trong gia đình khi bạn ghét bố mẹ”.

Hồi tháng 4/2026, nhóm mới được ghi nhận ở quy mô hơn 2.100 thành viên. Sau 5 năm tồn tại, nhóm bất ngờ viral thời gian gần đây mà không rõ lý do, kéo theo lượng thành viên tăng nhanh. Đến 10h ngày 29/9, nhóm tiếp tục vượt mốc hơn 100.000 thành viên, cùng hơn 646 bài viết trong ngày. Và chỉ 1 tuần sau - ghi nhận vào trưa ngày 5/10, con số đã tăng gần gấp 4 lần với hơn 398 nghìn thành viên. Điều khiến nhiều người lớn giật mình có lẽ không chỉ là cái tên “con ghét bố mẹ”, mà là câu hỏi: Vì sao nhiều đứa trẻ cần tìm đến một không gian trên mạng để nói ra những điều chúng khó nói trong chính gia đình mình?

Đứng trước một cộng đồng ảo có quy mô lớn cùng cái tên mang tính kích thích mạnh, không ít bậc phụ huynh đã không khỏi bàng hoàng, tổn thương, thậm chí bức xúc trước điều mà họ nhìn nhận là sự bất kính của con cái. Thế nhưng, đằng sau những con số ấy, điều quan trọng cần suy ngẫm là sức hút của một không gian cho phép người trẻ giãi bày những góc khuất khó nói trong gia đình thực tại. Muốn hiểu hiện tượng ấy, cần nhìn thẳng vào cách xung đột hình thành, được bộc lộ và được người lớn đáp lại.

PGS. TS. Chu Cẩm Thơ, Phó Tổng Thư ký Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam cho rằng, ở lứa tuổi học sinh, các em đang trong giai đoạn khẳng định cái tôi, hình thành nhân cách và rất khao khát được lắng nghe, công nhận. Khi không tìm được tiếng nói chung tại nhà, việc các em tìm đến không gian mạng để giãi bày là một cơ chế tự bảo vệ tâm lý, các em tìm kiếm sự đồng cảm.

Trong thời đại mà mạng xã hội trở nên quen thuộc, các em dễ dàng lập nhóm, tạo ra không gian để chia sẻ nhu cầu này. Không gian này ít nhất giúp các em thấy mình không đơn độc khi có những người bạn cùng cảnh ngộ động viên, chia sẻ. Đồng thời, do tính chất của mạng xã hội, các em dễ nhầm tưởng “nói với những người xa lạ dễ hơn”. Đây cũng là một rủi ro rất lớn, khi các em dễ rơi vào “vòng xoáy cảm xúc tiêu cực tập thể”, phóng đại mâu thuẫn hoặc nhận được những lời khuyên lệch lạc từ những người chưa đủ độ chín chắn.

“Sự tồn tại của hội nhóm này đến từ một nhu cầu tự nhiên và một thực thể của xã hội hiện đại. Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu đúng việc các em tham gia nhóm này không có nghĩa là tất cả các em đều thực sự thù hận cha mẹ, các em tham gia nhóm là bày tỏ nỗi niềm của bản thân. Nhóm này tồn tại là một hiện tượng xã hội, những gì xảy ra ở đó cảnh tỉnh chúng ta về một sự thật, cần người lớn lắng nghe, tôn trọng sự tồn tại, có trách nhiệm điều chỉnh mối quan hệ với trẻ”, PGS. TS. Chu Cẩm Thơ nhấn mạnh.

Hiện tượng cần được nhìn nhận nghiêm túc nhưng phải tỉnh táo

Theo Thượng tá, Tiến sĩ Tội phạm học Đào Trung Hiếu, đây là hiện tượng cần được nhìn nhận nghiêm túc nhưng phải tỉnh táo. Không thể chỉ căn cứ vào tên gọi của một nhóm để mặc nhiên coi tất cả thành viên trong đó là người lệch chuẩn hoặc có nguy cơ vi phạm pháp luật. Điều cần quan tâm hơn là nội dung nào đang được chia sẻ, hành vi nào được khuyến khích và sau một thời gian tham gia, nhận thức của các thành viên có bị dịch chuyển theo hướng tiêu cực hay không. Phía sau một cái tên gây sốc có thể là nhiều hoàn cảnh khác nhau. Có trẻ đang bị tổn thương hoặc mâu thuẫn với gia đình; có người tham gia vì tò mò; cũng có phụ huynh vào nhóm để tìm hiểu suy nghĩ của con cái. Điều khiến chuyên gia tội phạm học lo ngại hơn là khi những cảm xúc tiêu cực tìm thấy nhau trên không gian mạng, chúng có khả năng tự khuếch đại.

Theo Thượng tá Đào Trung Hiếu, một người đang tức giận với cha mẹ, thất vọng vì nợ nần hay bất mãn với cuộc sống, nếu đứng một mình, cảm xúc đó có thể chỉ mang tính nhất thời. Nhưng khi bước vào một cộng đồng có hàng nghìn người liên tục kể những câu chuyện tương tự, cùng nói rằng “tôi cũng vậy”, “nhà tôi cũng thế” hay “chẳng còn gì để mất”, người đó có thể dần cảm thấy suy nghĩ của mình không chỉ đúng mà còn rất phổ biến.

Ông Hiếu phân tích, trong tâm lý học xã hội, hiện tượng này có thể được lý giải qua cơ chế xác nhận xã hội và phân cực nhóm. Con người thường có xu hướng tin một quan điểm hơn khi thấy nhiều người xung quanh đồng tình. Khi những người có cùng tâm trạng liên tục tương tác, quan điểm ban đầu còn tương đối ôn hòa có thể dần dịch chuyển theo hướng cực đoan hơn. Cùng với đó là hiệu ứng “buồng vang”. Một người bất mãn kể câu chuyện của mình, những người có trải nghiệm tương tự hưởng ứng, trong khi thuật toán tiếp tục đưa tới họ các nội dung cùng chiều. Càng đọc nhiều những câu chuyện giống nhau, người dùng càng dễ tin rằng thế giới thực sự giống như những gì xuất hiện trong cộng đồng đó.

“Cảm xúc được lặp lại đủ nhiều có thể trở thành nhận thức; nhận thức được củng cố đủ lâu có thể trở thành thái độ; và trong những điều kiện nhất định, thái độ có thể chuyển thành hành vi”, Thượng tá Hiếu cho hay. Dưới góc độ tội phạm học, đây là điểm cần cảnh giác. Không phải cứ tham gia một hội nhóm tiêu cực thì một người sẽ phạm tội. Tuy nhiên, môi trường xã hội có thể làm thay đổi cách con người đánh giá một hành vi. Chẳng hạn, trong một cộng đồng “vỡ nợ muốn làm liều”, nếu những ý tưởng như lừa đảo, cướp tài sản, trốn nợ hoặc trả thù chủ nợ liên tục được nhắc tới với thái độ tán thưởng, những hành vi vốn bị xem là không thể chấp nhận có nguy cơ dần được bình thường hóa. Đối với người đang ở trạng thái khủng hoảng, khi rào cản đạo đức và tâm lý bị hạ thấp, khoảng cách từ ý nghĩ tới hành vi nguy hiểm có thể ngắn hơn.

Tương tự, một cộng đồng của những người từng chấp hành án phạt tù hoàn toàn có thể mang ý nghĩa tích cực nếu đó là nơi chia sẻ kinh nghiệm tái hòa nhập, tìm kiếm việc làm, giúp nhau tránh tái phạm. Nhưng cộng đồng đó sẽ trở nên đáng lo nếu biến thành nơi khoe “chiến tích”, tôn vinh quá khứ phạm pháp, kết nối những người có kinh nghiệm phạm tội hoặc trao đổi cách thức đối phó với pháp luật. “Vấn đề không nằm ở việc những con người giống nhau tìm thấy nhau, mà nằm ở chỗ sau khi tìm thấy nhau, họ cùng tạo ra chuẩn mực gì”, ông Hiếu nói.

Hiện tượng một hội nhóm tăng thành viên với tốc độ rất nhanh cũng đặt ra trách nhiệm đối với nhà trường, cơ quan quản lý và các nền tảng mạng xã hội. Cần có những giải pháp phù hợp để hạn chế nội dung kích động thù ghét, thao túng tâm lý hoặc dẫn dắt trẻ đến những hành vi nguy hiểm. Các trường học cũng cần có những kênh tư vấn tâm lý đủ gần gũi để học sinh biết rằng khi gặp vấn đề, các em có thể tìm đến một người lớn đáng tin cậy thay vì chỉ tìm kiếm sự trợ giúp từ những người xa lạ trên mạng.

Dưới góc nhìn của mình, bà Chu Cẩm Thơ cho rằng, trên không gian mạng sẽ xuất hiện những hội nhóm gây tác động tiêu cực, hoặc sẽ có những hành vi lợi dụng mạng xã hội để thao túng tâm lý, dẫn dắt những hành vi sai trái. Những nhóm như thế này lại rất thu hút các trẻ em, càng nguy hại cho trẻ em. Các cơ quan quản lý nhà nước về thông tin, truyền thông cần phối hợp chặt chẽ với các nền tảng mạng xã hội để có giải pháp kỹ thuật, kiểm soát các nhóm mang nội dung kích động thù hận gia đình, đồng thời thúc đẩy các không gian tư vấn tâm lý học đường, chuyên gia gỡ rối miễn phí cho thanh thiếu niên.

Ranh giới pháp lý của các hội nhóm trên mạng

Luật sư Đàm Văn Hùng, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hồng Quân, cho biết cần phân biệt giữa tên gọi của một hội nhóm và những gì thực tế diễn ra bên trong nhóm. Pháp luật không mặc nhiên xử phạt chỉ vì một hội nhóm có tên gọi tiêu cực hoặc gây chú ý như “Con ghét bố mẹ”, “Hội trốn nợ”, “Hội bùng nợ”. Chỉ riêng tên gọi chưa đủ để xác định hội nhóm có vi phạm pháp luật hay không. Điều cần xem xét là mục đích thành lập, nội dung được đăng tải, chia sẻ, trao đổi và mức độ ảnh hưởng, hậu quả của những nội dung đó.

Nếu một hội nhóm chỉ chia sẻ câu chuyện cá nhân, tâm sự, trao đổi quan điểm hoặc thảo luận về những vấn đề của người dùng mà không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khác thì không thể chỉ dựa vào tên gọi để quy kết vi phạm pháp luật.

Ngược lại, một hội nhóm có tên gọi bình thường nhưng bên trong đăng tải, chia sẻ thông tin cổ súy tệ nạn xã hội, phá hoại thuần phong, mỹ tục của dân tộc, đạo đức xã hội hoặc cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác thì người thực hiện hành vi có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026, hành vi sử dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân hoặc cung cấp, chia sẻ thông tin cổ súy tệ nạn xã hội, phá hoại thuần phong, mỹ tục, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt tiền từ 20-30 triệu đồng.

Trường hợp hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người thực hiện còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Hành vi xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác có thể bị xem xét về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự. Hành vi bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác có thể bị xem xét về Tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự. Đối với các nội dung hướng dẫn trốn nợ, bùng nợ, việc xác định trách nhiệm hình sự cũng phải căn cứ vào hành vi cụ thể và các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Do đó, không thể chỉ nhìn vào tên gọi để kết luận một hội nhóm có vi phạm pháp luật hay không. Đồng thời, cũng không thể lấy lý do “chỉ lập nhóm để mọi người giao lưu, chia sẻ” để loại trừ trách nhiệm khi bên trong nhóm thực tế phát sinh hành vi vi phạm pháp luật.

Quyền tự do biểu đạt và quyền trao đổi thông tin của người dùng vẫn được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, việc thực hiện các quyền này phải trong khuôn khổ pháp luật. Quyền tự do bày tỏ quan điểm không đồng nghĩa với việc người dùng được đăng tải mọi nội dung. Trước khi đăng tải hoặc chia sẻ thông tin, người dùng cần kiểm chứng nội dung và xem xét liệu thông tin đó có xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hay không.

Cũng theo luật sư Hùng, pháp luật hiện nay quy định trách nhiệm đối với các chủ thể tham gia, sử dụng hoặc vận hành hội nhóm trên mạng xã hội. Không thể đánh đồng trách nhiệm của tất cả các chủ thể mà phải căn cứ vào vai trò, mức độ tham gia và hành vi thực tế của từng người để xác định trách nhiệm tương ứng. Trước hết, người trực tiếp đăng tải, chia sẻ nội dung vi phạm phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình theo Nghị định 174/2026. Đối với quản trị viên, việc tạo hoặc quản lý một hội nhóm không đồng nghĩa với việc phải chịu trách nhiệm thay cho mọi hành vi của thành viên. Tuy nhiên, người quản lý, điều hành hoặc có khả năng chi phối hội, nhóm trên mạng xã hội nếu không triển khai các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ hoặc xóa thông tin có nội dung vi phạm pháp luật thì có thể bị xử phạt từ 10-20 triệu đồng theo Điều 12 Nghị định 330/2026.

Trường hợp quản trị viên trực tiếp tham gia, tổ chức, kích động hoặc tạo điều kiện cho hành vi vi phạm thì trách nhiệm được xem xét căn cứ vào hành vi và vai trò cụ thể của người đó. Nếu có đủ căn cứ theo quy định của pháp luật hình sự thì có thể xem xét trách nhiệm với vai trò đồng phạm.

Đối với thành viên của nhóm, việc tham gia nhóm, đọc nội dung hoặc trao đổi ý kiến hợp pháp không đương nhiên làm phát sinh trách nhiệm pháp lý. Tuy nhiên, nếu thành viên chủ động tạo, đăng tải, chia sẻ, phát tán hoặc hỗ trợ thực hiện nội dung, hành vi vi phạm thì có thể phải chịu trách nhiệm tương ứng với hành vi của mình.

Đối với nền tảng mạng xã hội, pháp luật về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet, mạng xã hội cũng đặt ra các nghĩa vụ liên quan đến quản lý thông tin, tiếp nhận và xử lý yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung vi phạm theo quy định.

Như vậy, việc xử lý các hội nhóm trên mạng xã hội không chỉ dừng ở người trực tiếp đăng tải nội dung mà còn phải xem xét trách nhiệm của người quản lý nhóm và nền tảng mạng xã hội theo vai trò, nghĩa vụ và hành vi cụ thể của từng chủ thể.

Luật sư Hùng cho rằng người dùng cần chủ động tìm hiểu và tuân thủ các quy định pháp luật khi tham gia mạng xã hội. Trước khi đăng tải hoặc chia sẻ bất kỳ nội dung nào, cần kiểm chứng thông tin và cân nhắc khả năng nội dung đó xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc vi phạm pháp luật. Đồng thời, việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng cần được tăng cường để người dùng hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong môi trường mạng.