Đánh chắc thắng trước mọi cuộc chiến tranh xâm lược sử dụng công nghệ AI

Vậy AI đang thay đổi diện mạo của chiến trường hiện đại như thế nào? Đâu là thời cơ và đâu là những thách thức đối với bộ đội trong giai đoạn hiện nay? PV VOV đã phỏng vấn Đại tá, tiến sĩ Nguyễn Thanh Long, Chủ nhiệm Khoa Chỉ huy Tham mưu, Học viện Quốc phòng.

AI có thể sẽ tạo ra thách thức đối với các mô hình tác chiến quân sự truyền thống

PV: Thưa Đại tá, chúng ta đang chứng kiến sự bùng nổ của công nghệ trên toàn cầu. Trong bức tranh chung đó, việc ứng dụng AI vào lĩnh vực quân sự, quốc phòng đang diễn ra như thế nào?

Đại tá Nguyễn Thanh Long: Trong thời gian vừa qua, thế giới chứng kiến sự phát triển bùng nổ của khoa học công nghệ hiện đại, trong đó AI đang là công nghệ mũi nhọn chiến lược trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề. Đặc biệt, AI đã và đang có những bước phát triển mạnh mẽ khi ứng dụng trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng.

Việc ứng dụng AI trong lĩnh vực này tập trung vào hai nhóm chính: Thứ nhất là việc tích hợp AI vào vũ khí trang bị, tạo ra những thế hệ vũ khí công nghệ cao thông minh, độ chính xác cao. Điển hình như các loại phương tiện bay không người lái (UAV), phương tiện mặt đất không người lái (UGV), phương tiện dưới nước không người lái (UUV), robot chiến trường, robot côn trùng, robot vận tải. Nhóm thứ hai là việc ứng dụng AI hỗ trợ hoạt động trong chỉ huy, điều hành tác chiến. Việc này cho phép xử lý khối lượng công việc, thông tin khổng lồ trong một thời gian rất ngắn và đưa ra các quyết định nhanh và chính xác, khiến cho diễn biến tác chiến hết sức nhanh chóng.

Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Long, Chủ nhiệm Khoa Chỉ huy Tham mưu, Học viện Quốc phòng.

PV: Rõ ràng là tốc độ và sự chính xác đang được phát triển vượt bậc. Vậy với sự tham gia sâu của AI như vậy, liệu các mô hình tác chiến truyền thống mà chúng ta vẫn biết có bị thay đổi hay không, thưa Đại tá?

Đại tá Nguyễn Thanh Long: Với sức mạnh quân sự được tạo nên bởi công nghệ AI có thể sẽ tạo ra thách thức đối với các mô hình tác chiến quân sự truyền thống, cả về sử dụng vũ khí, trang bị và phương thức tác chiến. Có thể sẽ xuất hiện những hình thái tác chiến mới, chẳng hạn như liên quan đến việc xử lý dữ liệu chiến trường, hay các loại vũ khí thông minh giá rẻ (UAV, robot chiến trường). Đồng thời là chiến tranh nhận thức, thao túng tâm lý sử dụng không gian mạng. Phương thức tác chiến có thể sẽ có những thay đổi theo xu hướng tự động hóa chỉ huy, tập trung sức mạnh thông qua các loại vũ khí AI với những hình thức tác chiến mới.

PV: Nghe đến "tự động hóa" và "vũ khí thông minh", nhiều người lo ngại rằng trong tương lai, liệu AI có thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người, cụ thể là người lính và người chỉ huy trên chiến trường không, thưa Đại tá?

Đại tá Nguyễn Thanh Long: Câu trả lời là không. AI chỉ là một công cụ để hỗ trợ và không thể thay thế con người để ra quyết định được. AI đóng vai trò hỗ trợ con người trong việc xử lý, cung cấp thông tin cần thiết để con người ra quyết định cuối cùng một cách nhanh chóng, chính xác và hiệu quả tối ưu hơn.

PV: Con người vẫn là yếu tố quyết định. Tuy nhiên, việc đưa một "bộ óc nhân tạo" vào chiến tranh chắc chắn không chỉ có thuận lợi, mặt sáng. Bên cạnh những ưu điểm vượt trội mà Đại tá vừa nêu, việc sử dụng AI có tiềm ẩn những rủi ro nào đáng lo ngại không?

Đại tá Nguyễn Thanh Long: Việc sử dụng AI trong tác chiến bên cạnh những ưu điểm có không ít thách thức, rủi ro và nguy cơ tiềm ẩn rất lớn. Có thể kể đến rủi ro về độ tin cậy từ chính mô hình AI sử dụng. AI rất khó đạt được trí thông minh tuyệt đối để hiểu đúng tình hình thực tế trên chiến trường biến động liên tục, không theo một quy luật. Khi đó có thể xảy ra các tình huống tấn công nhầm vào dân thường hoặc nhầm mục tiêu đã được ngụy trang, nghi binh và mục tiêu giả. Đặc biệt, khi bị tấn công mạng, vũ khí, phương tiện AI bị chiếm quyền điều khiển có thể trở thành vô dụng. Hơn nữa, máy móc có thể bố trí có trí thông minh trong việc tính toán nhưng thiếu đi cảm xúc, tri giác cần thiết khi đưa ra những quyết định quan trọng như con người.

PV: Đó là những rủi ro về mặt kỹ thuật và đạo đức của máy móc. Thế còn về phía người sử dụng thì sao ạ? Liệu việc sở hữu những vũ khí quá thông minh có khiến người chỉ huy nảy sinh tâm lý chủ quan, lệ thuộc vào máy móc không, thưa Đại tá?

Đại tá Nguyễn Thanh Long: Đúng vậy. Chúng có thể thông minh hơn nhưng việc đặt quyền ra quyết định vào máy móc và phần mềm có thể gây ra những hậu quả ngược khi con người không kiểm soát được. AI có thể tạo ra ảo tưởng về sức mạnh của hệ thống vũ khí tiên tiến, thông minh khiến cho người lãnh đạo, chỉ huy có thể nảy sinh tâm lý chủ quan và tự tin thái quá vào công nghệ. Việc lạm dụng AI quá mức có thể làm xói mòn năng lực lãnh đạo, chỉ huy cũng như trình độ, nghệ thuật tác chiến. Từ đó có thể dẫn đến bị động, lúng túng khi xử trí các tình huống tác chiến xảy ra thực tế ở trên chiến trường.

Bộ Quốc phòng đã ban hành kế hoạch triển khai nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI trong quân đội

PV: Thưa Đại tá, tại Việt Nam, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, Quân đội ta đã có sự chuẩn bị như thế nào để đón đầu làn sóng công nghệ này?

Đại tá Nguyễn Thanh Long: Trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số một cách toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, ngành nghề. Chính phủ cũng đã ban hành và triển khai thực hiện Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, đó là Quyết định số 127 ngày 26/1/2021 của Thủ tướng Chính phủ. Bộ Quốc phòng cũng ban hành kế hoạch triển khai nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI trong quân đội. Chúng ta được kế thừa, tham khảo từ các nền tảng công nghệ AI đã và đang phát triển rất mạnh trên thế giới.

Cùng với nguồn nhân lực chất lượng cao, các nhà khoa học từ các học viện, nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong và ngoài quân đội tạo điều kiện thuận lợi, tiềm năng rất lớn để triển khai thành công các nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI trong quân đội nói chung, trong khâu nâng cao chất lượng huấn luyện bộ đội và hỗ trợ người chỉ huy tác chiến nói riêng.

AI chỉ hỗ trợ chứ không thay thế được con người.

PV: Để làm chủ công nghệ nhưng không bị lệ thuộc vào nó, định hướng then chốt của chúng ta trong thời gian tới là gì, thưa Đại tá?

Đại tá Nguyễn Thanh Long: Chúng ta phải tiến hành song song cả hai mục tiêu. Một là, ưu tiên phát triển ứng dụng công nghệ AI trong các hoạt động quân sự, quốc phòng. Hai là, đồng thời phải nâng cao trình độ của bộ đội, trình độ năng lực lãnh đạo, chỉ huy, phát triển nghệ thuật quân sự từ cấp chiến thuật đến cấp chiến dịch, chiến lược. Mục tiêu cuối cùng là để dám đánh và đánh chắc thắng, giành thắng lợi trước mọi cuộc chiến tranh xâm lược sử dụng công nghệ AI, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong mọi tình huống.

PV: Cảm ơn Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Long!

CTV Trường Giang/Phát thanh quân đội