Đánh địch cứu viện ở Đông Khê

Giữa năm 1950, sau khi cùng đơn vị công tác ở Trung Quốc trở về, chàng trai 22 tuổi Lê Nam Phong được đề bạt từ cán bộ trung đội lên đại đội phó, chuẩn bị tham gia Chiến dịch Biên giới.

Năm 1950 có thể xem là bước ngoặt trong tác chiến của Quân đội ta. Sau những tháng ngày thực hiện chống Pháp bằng chiến tranh du kích với các trận chiến nhỏ, diễn ra chủ yếu chống càn quét và đánh phá các cuộc hành quân của địch, đến nay lực lượng của ta đã đủ mạnh để tổ chức các cuộc tiến công quân sự lớn trên cả ba miền đất nước.

Giữa năm 1950, Trung ương Đảng quyết định mở Chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950 nhằm tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, mở rộng và củng cố vững chắc vùng căn cứ địa Việt Bắc, nối liền đường giao thông quan trọng với Trung Quốc và Liên bang Xô viết...

Lúc này, Đại đội Tô Văn và Trung đoàn 88 đang đóng quân ở vùng Quảng Yên (nay thuộc TP Quảng Ninh). Một hôm, dân công và bộ đội thấy một tốp cán bộ cưỡi ngựa rẽ vào xóm nhỏ. Tối hôm đó, Đại đội phó Lê Nam Phong cùng đơn vị được lệnh tập trung đón Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp tới thăm Trung đoàn 88.

 Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Trung tướng Lê Nam Phong. Ảnh tư liệu

Đối với riêng anh, đây là lần đầu tiên vinh dự được gặp Đại tướng ngay trước thềm Chiến dịch Biên giới, trong hàng ngũ xung kích của Trung đoàn 88 lừng danh. Anh xúc động khi Tổng tư lệnh ân cần thăm hỏi cán bộ, chiến sĩ rồi kiểm tra cặn kẽ việc chuẩn bị công tác tư tưởng sẵn sàng chiến đấu của bộ đội. Cuối cùng, Tổng tư lệnh nói:

- Hồ Chủ tịch đã ra lệnh cho toàn quân ta “Chỉ có thắng, không có thua”! Tổng quân ủy sẽ trực tiếp chỉ đạo chiến dịch.

Mấy ngày hôm sau lại có tin lan truyền trong đơn vị là “Bác Hồ cùng đi chiến dịch”. Tin ấy làm nức lòng cán bộ, chiến sĩ, động viên mọi người hăng hái thi đua giết giặc lập công.

Đại đoàn 308 cùng Trung đoàn 209 và Trung đoàn 174 là lực lượng nòng cốt tiến công giải phóng biên giới. Trung đoàn 209 và Trung đoàn 174 đánh chủ công ở Đông Khê, còn Đại đoàn 308 đánh phối hợp, chủ yếu tiến công đoạn đường chiến lược nối Đông Khê - Thất Khê - Cao Bằng.

Lực lượng của Pháp ở biên giới phía Bắc gồm Binh đoàn Le Page và Binh đoàn Charton cùng với các lữ đoàn thiết giáp và một số đơn vị cấp tiểu đoàn lính Âu-Phi cơ động.

Đêm 18-9-1950, Trung đoàn 209 dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Lê Trọng Tấn và Chính ủy Trần Độ; Trung đoàn 174 dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Đặng Văn Việt, Chính ủy Chu Huy Mân đã tiêu diệt cứ điểm Đông Khê và viện binh. Phòng tuyến số 4 của địch bị phá vỡ một mảng nghiêm trọng. Bị thất thủ ở Đông Khê và Thất Khê, binh đoàn chủ lực của địch chiếm đóng ở Lạng Sơn, Cao Bằng cũng bị ta tiêu diệt và tháo chạy.

Đại đoàn 308 làm nhiệm vụ đánh địch cứu viện ở Đông Khê. Trung tướng Lê Nam Phong không thể nào quên những vất vả, gian nan khi chờ đánh viện binh của Pháp. Đói cơm, mệt mỏi, sốt ruột. Một câu hỏi đặt ra: Địch có đến không? Đại tướng Võ Nguyên Giáp báo cáo với Bác Hồ. Bác quyết định chờ. Và viện binh của địch đến, Đại đoàn 308 tiêu diệt gọn địch ở Trọc Ngà, đập tan cụm phòng ngự ở Khâu Lương, tổ chức cuộc vận động truy kích binh đoàn Le Page trên đường số 4. Thừa thắng, quân ta giải phóng thị xã Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, ào ạt chiếm lĩnh các căn cứ đồn bốt của Pháp dày công xây dựng trên tuyến biên giới. Chiến dịch Biên giới diễn ra từ ngày 16-9 đến 14-10-1950 kết thúc thắng lợi.

Hồi đó, Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương đặc biệt quan tâm đến các trận đánh ở hai cứ điểm Đông Khê và Thất Khê nên đã cử phái viên trực tiếp xuống chỉ đạo. Đích thân Bác Hồ đã đến tận Đông Khê thị sát cách bố phòng của địch trước giờ quân ta xuất kích. Hình ảnh Bác Hồ trên đài quan sát ở núi Báo Đông theo dõi diễn biến và chỉ đạo trận đánh Đông Khê do nhà nhiếp ảnh Vũ Năng An chụp làm xúc động hàng triệu người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ Bộ đội Cụ Hồ như Trung tướng Lê Nam Phong.