Danh mục rất rộng nhưng rủi ro ngày càng tập trung: Nhà đầu tư nên lưu ý gì?

Các cổ phiếu công nghệ đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong các chỉ số thị trường mới nổi. Ảnh: 4300streetcar/Wikimedia Commons

Khi một “rổ” rộng vẫn phụ thuộc vào vài cổ phiếu

Trong nhiều năm, phân bổ vốn vào thị trường mới nổi là một trong những cách nhà đầu tư tìm kiếm thêm cơ hội tăng trưởng bên ngoài thị trường Mỹ, đồng thời giảm mức độ phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Nhưng làn sóng AI đang làm thay đổi cấu trúc của chính những chỉ số vốn được coi là công cụ đa dạng hóa đó.

Theo Reuters ngày 6/8, chỉ 9 doanh nghiệp, chủ yếu là các tập đoàn công nghệ lớn của Đài Loan và Hàn Quốc, cùng Alibaba và Tencent của Trung Quốc, hiện đã chiếm hơn 40% trọng số của chỉ số MSCI Thị trường mới nổi (MSCI Emerging Markets Index). Chỉ số này bao phủ hơn 1.100 cổ phiếu tại 24 thị trường, nhưng một tỷ trọng rất lớn lại ngày càng tập trung vào một nhóm rất nhỏ các doanh nghiệp công nghệ lớn.

Dữ liệu MSCI trước đó cũng cho thấy xu hướng tập trung tăng rất nhanh. Tính đến ngày 29/5/2026, riêng 10 cổ phiếu lớn nhất đã chiếm khoảng 39% trọng số của chỉ số MSCI Thị trường mới nổi, gần mức cao nhất trong 20 năm và tăng mạnh so với khoảng 15% trước đây. Trong đó, riêng TSMC đã chiếm khoảng 14,5%.

Sự mất cân đối này chủ yếu hình thành sau đợt tăng mạnh của các doanh nghiệp nằm ở trung tâm chuỗi cung ứng AI. Thời điểm tháng 6/2026 theo Reuters, TSMC đã chiếm 41,5% chỉ số TAIEX của thị trường Đài Loan, trong khi Samsung Electronics và SK Hynix cộng lại chiếm 55% KOSPI của Hàn Quốc. Ba doanh nghiệp này cũng chiếm gần một phần ba chỉ số MSCI châu Á-Thái Bình Dương không bao gồm Nhật Bản.

Độ lệch còn thể hiện rõ ở hiệu suất. Thống kê đến đầu tháng 6 cho thấy, chỉ số MSCI châu Á-Thái Bình Dương không bao gồm Nhật Bản tăng 27% từ đầu năm; nhưng nếu loại thị trường Hàn Quốc và Đài Loan, chỉ số lại giảm 4%. Phần đáng kể mức tăng của khu vực vì thế tập trung tại hai thị trường gắn chặt với chuỗi cung ứng AI trên.

Điều này tạo ra một nghịch lý đáng chú ý. Một quỹ bám theo MSCI Emerging Markets có thể cho nhà đầu tư tiếp xúc với hơn 1.000 cổ phiếu thuộc hàng chục thị trường và nền kinh tế khác nhau, qua đó có vẻ sở hữu một danh mục rất rộng, nhưng hiệu suất vẫn có thể phụ thuộc đáng kể vào chỉ vài doanh nghiệp bán dẫn. Khi những doanh nghiệp này cùng hưởng lợi từ một động lực là AI. Do đó, với nhà đầu tư đa dạng hóa về số lượng cổ phiếu như vậy chưa chắc đồng nghĩa với đa dạng hóa về nguồn rủi ro.

Cú điều chỉnh cho thấy rủi ro tập trung

Chỉ số KOSPI từng tăng gấp đôi nhờ mức tăng mạnh mẽ của Samsung Electronics và SK Hynix, nhưng sau đó cũng mất khoảng 40% chỉ trong sáu tuần. TSMC - doanh nghiệp có trọng số lớn nhất trong nhóm cổ phiếu thị trường mới nổi, cũng giảm gần 14%. Biến động của thị trường chứng khoán Hàn Quốc tăng vọt, còn thước đo biến động của MSCI Emerging Markets có thời điểm vượt các đỉnh ghi nhận trong đại dịch COVID-19.

Ashley Lester, Giám đốc nghiên cứu của MSCI, nhận định sự nổi lên và tầm quan trọng ngày càng lớn của những doanh nghiệp liên quan đến AI, đặc biệt là phần cứng AI, đang làm suy giảm vai trò đa dạng hóa mà nhà đầu tư từng tìm kiếm ở thị trường mới nổi. Theo chuyên gia này, các thị trường mới nổi hiện đã nằm ngay ở trung tâm của làn sóng AI.

Mức độ biến động quá mạnh - như tại thị trường Hàn Quốc đã phải nhiều lần kích hoạt cơ chế ngắt giao dịch trong tháng vừa qua - cũng khiến các nhà quản lý quỹ phải thận trọng hơn.

Điều đáng chú ý là cú giảm mạnh không nhất thiết đồng nghĩa triển vọng kinh doanh của các nhà sản xuất chip suy yếu tương ứng. Reuters ngày 3/8 dẫn nhận định của một số nhà đầu tư: đợt điều chỉnh vừa qua tại Hàn Quốc mang đậm tính chất tháo gỡ đòn bẩy hơn là xuất phát từ một cú sốc về lợi nhuận. Theo báo cáo nghiên cứu của J.P. Morgan, tài sản tại các ETF đòn bẩy gắn với Samsung Electronics và SK Hynix đã giảm từ khoảng 50 tỷ USD cuối tháng 6 xuống còn 17 tỷ USD vào cuối tháng 7.

Xu hướng dịch chuyển từ quản lý chủ động sang đầu tư thụ động càng khiến vấn đề tập trung trở nên đáng chú ý. Trong 5 năm gần đây, các quỹ cổ phiếu chủ động tại châu Á bị rút ròng tổng cộng 269 tỷ USD, trong khi các quỹ thụ động hút vào 510 tỷ USD. Khoảng một phần tư lượng vốn vào quỹ thụ động xuất hiện chỉ trong sáu tháng gần nhất, theo phân tích của BNP Paribas dựa trên dữ liệu EPFR - hệ thống theo dõi dòng vốn và tài sản của các quỹ đầu tư trên toàn cầu.

Với các chỉ số tính theo vốn hóa, cổ phiếu tăng càng mạnh thì tỷ trọng trong chỉ số càng lớn và các quỹ bám theo chỉ số cũng phải nắm giữ nhiều hơn. Cơ chế này không tự động tạo ra bong bóng, nhưng có thể khiến một danh mục nhìn rất rộng trên giấy ngày càng phụ thuộc vào một nhóm cổ phiếu dẫn dắt.

Đa dạng hóa cần được hiểu lại

Vấn đề cốt lõi vì vậy không phải thị trường mới nổi đã “hết giá trị”, mà là cách đánh giá mức độ đa dạng hóa cần thay đổi.

Một danh mục có thể được phân bổ trên nhiều thị trường nhưng chưa chắc đã đa dạng về nguồn rủi ro. Nhà đầu tư có thể đồng thời nắm cổ phiếu trên nhiều thị trường, song nếu phần lớn lợi nhuận kỳ vọng đều gắn với cùng một chu kỳ AI toàn cầu, nhu cầu trung tâm dữ liệu và triển vọng bán dẫn, mức độ phân tán rủi ro thực tế có thể thấp hơn nhiều so với vẻ ngoài địa lý của danh mục. Vì vậy, số lượng cổ phiếu không còn là thước đo đầy đủ. Bên cạnh số lượng cổ phiếu trong danh mục, nhà đầu tư cần nhìn vào tỷ trọng của nhóm lớn nhất, mức độ tập trung theo ngành và mức tương quan giữa những doanh nghiệp tạo ra phần lớn lợi nhuận.

Ở chiều ngược lại, việc dòng tiền tập trung quá mạnh vào một nhóm cổ phiếu AI cũng có thể khiến những khu vực khác của thị trường trở nên đáng chú ý hơn. Reuters ghi nhận một số nhà quản lý quỹ đã tìm đến các doanh nghiệp quy mô vừa trong chuỗi cung ứng chip hoặc áp dụng những chiến lược không bám sát chỉ số vốn hóa nhằm giảm phụ thuộc vào vài cổ phiếu dẫn đầu.

AI vì thế không xóa bỏ lợi ích của thị trường mới nổi, nhưng đang làm lộ rõ giới hạn của cách đa dạng hóa chỉ dựa vào số lượng cổ phiếu hay sự phân bổ về mặt địa lý. Với nhà đầu tư, câu hỏi quan trọng không còn chỉ là “quỹ này nắm bao nhiêu cổ phiếu?” hay “đầu tư vào bao nhiêu thị trường?”, mà là bao nhiêu phần trăm danh mục đang thực sự phụ thuộc vào cùng một câu chuyện đầu tư. Trong bối cảnh cổ phiếu của chỉ 9 doanh nghiệp lớn đã chiếm hơn 40% trọng số của chỉ số MSCI Thị trường mới nổi như đã nói, đó có thể chính là thước đo thực chất hơn về mức độ phân tán rủi ro.