Đánh thức dư địa tăng trưởng từ sản phẩm OCOP

Từ những búp chè Shan tuyết trên núi cao, mật ong bạc hà nơi cao nguyên đá đến những sản vật gắn với tri thức và văn hóa bản địa, sản phẩm OCOP của Tuyên Quang đang từng bước vượt khỏi không gian sản xuất nhỏ lẻ để tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Trong yêu cầu tìm kiếm những động lực mới cho tăng trưởng, OCOP không còn đơn thuần là câu chuyện xây dựng sản phẩm đặc trưng, mà đang mở ra dư địa gia tăng giá trị nông nghiệp, thúc đẩy thương mại, dịch vụ và du lịch.

Không gian trưng bày, giới thiệu đa dạng sản phẩm OCOP của tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: Minh Tâm-TTXVN

* Từ sản vật địa phương đến hàng hóa thị trường

Những ngày cuối tuần, khu phố cổ Đồng Văn luôn nhộn nhịp du khách. Bên cạnh cảnh quan hùng vĩ của Cao nguyên đá, những gian hàng bày mật ong bạc hà, bánh tam giác mạch, thịt bò khô, trà gừng mật ong, sản phẩm từ lanh... ngày càng trở thành một phần trong trải nghiệm của du khách. Nhiều sản vật vốn chỉ xuất hiện trong đời sống, chợ phiên của đồng bào nay được cải tiến mẫu mã, đóng gói, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường du lịch.

Xã Đồng Văn hiện có 10 sản phẩm OCOP được công nhận và 5 sản phẩm mới đang hoàn thiện hồ sơ đánh giá, nâng hạng. Các sản phẩm từ chăn nuôi bản địa như thịt bò tươi, thịt bò khô, giò bò vàng đã đạt OCOP 3 sao; trà gừng mật ong, thịt lợn đen và một số sản phẩm từ lanh đang tiếp tục được hoàn thiện. Cùng với đó, địa phương từng bước tổ chức liên kết, bao tiêu sản phẩm từ các mô hình chăn nuôi, hướng tới hình thành chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ.

Theo ông Phạm Văn Nam, Chủ tịch UBND xã Đồng Văn, lợi thế lớn của địa phương là sản phẩm đặc trưng gắn chặt với cảnh quan, văn hóa và đời sống của đồng bào các dân tộc. Vì vậy, phát triển OCOP không thể tách rời du lịch. Khi du khách đến Đồng Văn, nhu cầu không dừng ở tham quan mà còn muốn thưởng thức, mua và mang về những sản phẩm có câu chuyện riêng của vùng đất. Điều địa phương hướng tới là hỗ trợ người dân thay đổi tư duy từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, chú trọng chất lượng, nguồn gốc, bao bì và khả năng đáp ứng thị trường.

Thực tế ở Đồng Văn cho thấy, du lịch đang trở thành một kênh tiêu thụ quan trọng cho sản phẩm địa phương. Từ hạt tam giác mạch, người dân và các cơ sở sản xuất đã tạo ra bánh, trà, đồ uống; các giống gà đen, lợn đen, bò vàng bản địa từng bước được xây dựng thành sản phẩm hàng hóa. Những tấm lanh thủ công cũng không còn chỉ phục vụ nhu cầu trong gia đình mà đã hiện diện tại các điểm giới thiệu, bán sản phẩm cho khách du lịch.

Sự chuyển động ấy phản ánh một thay đổi quan trọng: giá trị của nông sản không chỉ nằm ở sản lượng. Một sản phẩm được chuẩn hóa, chế biến, đóng gói và kể được câu chuyện về vùng đất có thể tạo ra giá trị cao hơn nhiều lần so với nguyên liệu ban đầu. OCOP, xét ở góc độ này, chính là một phương thức tổ chức lại sản xuất nông thôn theo nhu cầu thị trường.

Câu chuyện của Hợp tác xã Sơn Trà, xã Hồng Thái là một ví dụ. Những cây chè Shan tuyết từng mọc trên núi cao, người dân hái về sao uống trong gia đình, nay đã trở thành vùng nguyên liệu cho những dòng sản phẩm có giá trị cao. Hợp tác xã liên kết phát triển 64 ha chè Shan tuyết, trong đó có 29 ha chè cổ thụ; đầu tư thiết bị chế biến, đóng gói và kiên trì xây dựng vùng nguyên liệu theo hướng sạch. Tháng 4/2026, sản phẩm chè Shan tuyết Hồng Thái "một tôm, một lá" được công nhận OCOP 5 sao quốc gia.

Ông Đặng Ngọc Phố, Chủ nhiệm Hợp tác xã Sơn Trà cho rằng, điều quan trọng nhất sau khi sản phẩm được xếp hạng OCOP là phải tiếp tục giữ chất lượng. Danh hiệu có thể mở thêm cánh cửa thị trường, nhưng để khách hàng quay lại thì sản phẩm phải tạo dựng được niềm tin. Bởi vậy, hợp tác xã lựa chọn đầu tư từ vùng nguyên liệu, quy trình thu hái đến chế biến, mẫu mã; đồng thời hướng sản phẩm vào phân khúc quà tặng và du lịch.

Từ một búp chè tươi đến hộp trà có thương hiệu là cả quá trình nâng tầm nông sản. Phía sau mỗi sản phẩm OCOP còn là vùng nguyên liệu, lao động nông thôn, chế biến, vận chuyển và dịch vụ. Khi sản phẩm đi xa hơn, lợi ích tạo ra có thể lan tỏa trong cả chuỗi.

Tuyên Quang hiện có 357 sản phẩm OCOP còn thời hạn được công nhận từ 3 sao trở lên. Con số ấy cho thấy nguồn sản phẩm bản địa khá phong phú, nhưng cũng đặt ra câu hỏi lớn hơn: làm thế nào để những "ngôi sao" sau khi được công nhận thực sự tỏa sáng trên thị trường?

Sản phẩm OCOP Tuyên Quang đa dạng mẫu mã, được người tiêu dùng tin chọn. Ảnh: Minh Tâm-TTXVN

* Mở rộng chuỗi giá trị, tạo động lực tăng trưởng

Kịch bản tăng trưởng năm 2026, Tuyên Quang xác định sản phẩm OCOP là một trong những dư địa cần tiếp tục khai thác của khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản. Hướng đi được đặt ra là gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ, mở rộng thị trường và phát triển các mô hình kết nối OCOP với du lịch, thương mại. Điều đó cũng cho thấy, dư địa của OCOP không nằm ở việc tăng thêm số lượng sản phẩm, mà ở khả năng tạo ra giá trị lớn hơn từ chính những sản vật bản địa.

Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang cho rằng, thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và thương hiệu. Vì vậy, việc nâng hạng sản phẩm OCOP không nên được nhìn như mục tiêu mang tính hình thức, mà phải gắn với chuẩn hóa toàn diện sản phẩm và nâng sức cạnh tranh. Với những sản phẩm có lợi thế như chè Shan tuyết, cam, mật ong, dược liệu hay các sản phẩm chế biến từ nông, lâm sản, yêu cầu đặt ra là xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, nâng chất lượng chế biến và tạo được liên kết bền vững giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Điểm nghẽn của một số sản phẩm OCOP hiện nay vẫn là quy mô nhỏ, năng lực quản trị, tiếp thị và kết nối thị trường còn hạn chế. Vì vậy, cùng với nâng cao chất lượng, cần chú trọng hỗ trợ các chủ thể đổi mới công nghệ, hoàn thiện bao bì, truy xuất nguồn gốc, mở rộng kênh phân phối và ứng dụng chuyển đổi số.

Tuyên Quang đang hướng phát triển OCOP gắn với chế biến, tiêu thụ và du lịch trải nghiệm. Khi vùng chè vừa tạo ra sản phẩm hàng hóa, quà tặng, vừa trở thành không gian trải nghiệm; tam giác mạch vừa tạo cảnh quan du lịch, vừa cung cấp nguyên liệu chế biến, giá trị của sản phẩm bản địa được mở rộng và lan tỏa trong cả chuỗi.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tuyên Quang Nguyễn Mạnh Tuấn cho rằng, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng, các ngành, địa phương cần khai thác hiệu quả dư địa từng lĩnh vực, gắn sản xuất với thị trường, nâng giá trị sản phẩm, thúc đẩy chế biến và tiêu thụ.

Với OCOP, điều quan trọng là đưa lợi thế bản địa vào chuỗi giá trị, tăng liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi chè Shan tuyết bước vào phân khúc quà tặng, tam giác mạch trở thành sản phẩm phục vụ du lịch, mật ong bạc hà và sản phẩm thủ công mở rộng thị trường, giá trị OCOP sẽ không dừng ở những "ngôi sao" xếp hạng.

Đánh thức dư địa tăng trưởng từ OCOP, vì thế, chính là đánh thức giá trị còn ẩn trong mỗi vùng nguyên liệu, mỗi nghề truyền thống và mỗi sản vật bản địa. Khi sản phẩm được đặt đúng vào chuỗi giá trị, kết nối với thị trường, du lịch và công nghệ số, những "ngôi sao" OCOP sẽ không dừng lại ở sự công nhận, mà có thể trở thành những điểm sáng thực sự trong bức tranh tăng trưởng của Tuyên Quang.