Đánh thức giá trị đất đồi ở vùng cao Đà Nẵng (Bài 2: Biến đất đồi thành sinh kế làm giàu)

Theo anh Châu, khu vực Đà Nẵng nói riêng và miền Trung nói chung bão nhiều nên cây sầu riêng cần khống chế độ cao.

Những khu vườn trĩu quả

Giữa vùng đất miền núi xã Trà Tân, vườn cây ăn quả của anh Nguyễn Đại Châu (43 tuổi, thôn Thăng Phương) là một trong những mô hình thể hiện sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân. Trên diện tích đất gia đình, anh Châu phát triển nhiều loại cây, như: thanh long, măng cụt, cau, bòn bon và sầu riêng. Trước đây, cây keo là lựa chọn quen thuộc của nhiều hộ dân bởi dễ trồng và có thể khai thác sau vài năm. Tuy nhiên, theo anh Châu, hiệu quả kinh tế phụ thuộc đáng kể vào giá gỗ và điều kiện vận chuyển. Trong khi đó, những loại cây ăn quả có giá trị cao hơn đòi hỏi người trồng phải đầu tư công chăm sóc, nắm vững kỹ thuật và kiên trì theo đuổi mục tiêu lâu dài. Từ thực tế đó, anh Châu quyết định chuyển hướng sản xuất. Với khoảng 15.000 cây cau, anh cho biết ngay cả khi giá cau xuống thấp, hiệu quả vẫn có thể cao hơn trồng keo trên cùng diện tích. Hiện vườn cây ăn quả mang lại cho gia đình lợi nhuận hơn 300 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí.

Để giảm chi phí sản xuất, anh Châu còn trồng hơn 1.000 cây chuối, vừa tạo thêm nguồn thu, vừa tận dụng thân cây làm nguyên liệu sản xuất phân vi sinh. Với sầu riêng, hiện vườn có 500 cây, trong đó có 60 cây đang vào mùa thu hoạch. Theo nhẩm tính, mỗi mùa anh Châu thu hoạch được chừng 4,5 tấn sầu riêng (với giá 80 nghìn đồng/1kg). "Khoảng 3 năm nữa thì tất cả đều cho ra quả, khi đó ước chừng mỗi năm sẽ có gần 100 tấn sầu riêng", anh Châu thông tin.

Từ mô hình này, một số hộ dân tại Trà Tân bắt đầu chuyển diện tích keo kém hiệu quả sang trồng sầu riêng và các loại cây ăn quả khác. Ông Trần Cư (55 tuổi, cùng trú thôn Thăng Phương) từng có 3ha keo, mỗi chu kỳ phải chờ 4-5 năm mới thu hoạch, trong khi giá bán thiếu ổn định. Sau khi tiếp cận nguồn vốn vay và được trang bị kiến thức trồng cây ăn quả, gia đình ông Cư chuyển hướng sản xuất. Theo ông Cư, thu nhập từ sầu riêng và các loại cây ăn quả hiện đạt hơn 100 triệu đồng mỗi năm.

Những vườn cây ăn trái khu vực Trà My dần thay thế cây keo.

Mỗi vùng đất, một hướng phát triển

Tại xã Nam Trà My, cây quế đang trở thành lựa chọn của những hộ dân muốn giảm phụ thuộc vào cây keo. Ở thôn Tak Lũ, anh Hồ Văn Thư (40 tuổi) hiện chăm sóc khu đồi quế rộng hơn 15ha. Trước đây, gia đình anh Thư chủ yếu trồng khoảng 3ha keo. Nhờ trồng gối vụ, mỗi năm có một phần diện tích đến kỳ khai thác, mang lại nguồn thu khoảng 40 triệu đồng. Nhận thấy cây quế phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương, vợ chồng anh Thư vay vốn để chuyển đổi một phần diện tích sang trồng quế. Hiện một phần diện tích đã cho thu hoạch, mang lại nguồn thu khoảng 50-70 triệu đồng mỗi năm. "Vào thời điểm giá quế thuận lợi, thu nhập có thể vượt 80 triệu đồng, thậm chí hơn 100 triệu đồng. Bên cạnh đó khoảng 8ha quế từ 3-5 năm tuổi của gia đình đang sinh trưởng trên những khu đất trước đây trồng keo. Dù cần thời gian tích lũy giá trị, nhưng quế mở ra kỳ vọng về nguồn thu lâu dài hơn, phù hợp với định hướng chuyển đổi cây trồng tại địa phương"- anh Thư chia sẻ.

Không chỉ tập trung vào một loại cây, anh Trần Văn Trung (45 tuổi, trú cùng xã Nam Trà My) đầu tư cải tạo khu đồi rộng hơn 5ha, kết hợp trồng ổi, măng cụt, nhãn, chôm chôm, cau và nuôi cá. Hiện hơn 1.000 cây cau đã bắt đầu cho thu hoạch, hàng chục cây ổi có trái, hơn 10.000 cây cau khác đang sinh trưởng. Theo tính toán của anh Trung, khi diện tích cau bước vào giai đoạn khai thác ổn định, mô hình có thể mang lại doanh thu khoảng 500 triệu đồng đến hơn 1 tỷ đồng mỗi năm, chưa tính nguồn thu từ cây ăn quả và cá.

Tại xã Sơn Cẩm Hà, việc chuyển đổi đất keo sang trồng cây ăn quả đã được một số hộ thực hiện từ nhiều năm trước. Ông Đinh Thanh Hiên (70 tuổi, trú thôn Cẩm Phô) trước đây từng chủ yếu trồng keo và một ít hoa màu. Khoảng năm 2017, sau khi được địa phương vận động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ông Hiên cải tạo hơn 1,5ha đất keo để trồng cam Vinh. Có thời điểm cam được giá, gia đình ông thu khoảng 300 triệu đồng mỗi năm. Từ nguồn thu ban đầu, ông tiếp tục mở rộng vườn cây, trồng bưởi da xanh, thanh long, tiêu Tiên Phước và hơn 3.000 cây cau. Hiện ổi và bưởi da xanh là hai nguồn thu chính, với tổng thu nhập ước tính hơn 400 triệu đồng mỗi năm; tiêu và thanh long mang lại thêm hơn 50 triệu đồng. Gia đình còn kết hợp chăn nuôi hơn 40 con heo lớn, nhỏ và đàn gà dưới tán cây ăn quả. "Cái chính là mình phải chủ động nắm bắt cơ hội để làm kinh tế, chứ ỷ lại vào mấy hecta keo thì còn lâu mới khá được. Nhờ có thu nhập tốt, gia đình xây được nhà ở khang trang", ông Hiên nói.

Từ Trà Tân đến Nam Trà My hay Sơn Cẩm Hà, những khu vườn mới đang mở ra cơ hội nâng cao thu nhập cho người dân miền núi. Tuy nhiên, hiệu quả của các mô hình không chỉ được quyết định bởi giá bán sản phẩm mà còn phụ thuộc vào điều kiện đất đai, nguồn nước, kỹ thuật chăm sóc, vốn đầu tư và khả năng tiêu thụ. Ông Nguyễn Hồng Nhân - Phó Chủ tịch UBND xã Nam Trà My cho biết, địa phương khuyến khích người dân chuyển đổi những diện tích sản xuất kém hiệu quả sang cây trồng, vật nuôi phù hợp. Trong đó, quế, cây ăn quả và các mô hình sản xuất tổng hợp được xem là những hướng đi có tiềm năng. Địa phương đồng thời phối hợp triển khai chính sách hỗ trợ giống, con giống và hướng dẫn kỹ thuật, gắn việc nhân rộng mô hình với khả năng tiêu thụ sản phẩm.