Đánh thức lợi thế biên giới, kiến tạo động lực phát triển Cao Bằng (Bài 3)
Bài 3: Mở đường cho những dòng hàng mới
Tại phiên chuyên đề về logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới của Hội thảo khoa học quốc tế ngày 9/11/2026, các nghiên cứu đặt kết cấu hạ tầng bên cạnh liên kết vùng, dịch vụ thương mại và chuỗi cung ứng. Cách tiếp cận ấy gợi một câu hỏi thực tế cho Cao Bằng: khi các tuyến cao tốc được hoàn thành, điều kiện nào khiến doanh nghiệp lựa chọn vận chuyển hàng qua địa bàn tỉnh? Câu trả lời không chỉ nằm ở số kilômét đường mới, mà ở chi phí và độ tin cậy của toàn bộ hành trình.
Hai hướng kết nối đường bộ
Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh tạo hướng kết nối khu vực cửa khẩu với Lạng Sơn và mạng lưới giao thông phía Đông Bắc. Các giai đoạn của dự án đang được triển khai, đồng thời tiếp tục xử lý khó khăn về giải phóng mặt bằng, vật liệu và hạ tầng phụ trợ. Tiến độ thi công là một biến số thực tế, không nên thay thế bằng giả định tuyến đường đã thông suốt.

Tuyến đường cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đang dần hoàn thiện kết nối khu vực cửa khẩu Cao Bằng với Lạng Sơn và mạng lưới giao thông phía Đông Bắc.
Theo thông tin công bố trong tháng 11/2026, dự án cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng có tuyến chính khoảng 82,5 km, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 29.300 tỷ đồng; dự kiến ngày 19/12/2026 là mốc khởi công. Dự án được kỳ vọng tăng cường kết nối giữa Cao Bằng với các trung tâm sản xuất, dịch vụ và mạng lưới giao thông vùng.
Nếu được hoàn thành và kết nối đồng bộ, hai tuyến đường mở thêm lựa chọn đi từ Cao Bằng về các trung tâm công nghiệp, thị trường và đầu mối vận tải ở phía Nam, Đông Nam. Khả năng lựa chọn nhiều hướng đi có thể giảm sự phụ thuộc vào một tuyến đường, nhưng lợi ích thực tế phải được tính trên từng hành trình vận tải, kể cả phí đường bộ, thời gian, khâu trung chuyển và lịch giao nhận.
Cảng hàng không: một phương thức khác, không phải phép cộng cơ học
Trong định hướng phát triển kết cấu hạ tầng dài hạn, cảng hàng không Cao Bằng là một nội dung được đề cập ở cấp độ quy hoạch. Việc nghiên cứu phương án đầu tư cần tiếp tục đặt trong tổng thể kết nối vùng, nhu cầu đi lại, khả năng huy động nguồn lực và hiệu quả khai thác. Những bước chuẩn bị được thực hiện theo quy hoạch, trình tự và thẩm quyền pháp luật quy định.
Về dài hạn, nếu được đầu tư trên cơ sở nhu cầu thị trường và hiệu quả được đánh giá đầy đủ, kết nối hàng không có thể bổ sung lựa chọn tiếp cận Cao Bằng cho du khách và một số hoạt động dịch vụ. Với vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu, lợi thế cạnh tranh trước mắt vẫn cần được xây dựng từ đường bộ, chi phí toàn trình và chất lượng tổ chức logistics.

Bí thư Tỉnh ủy Phan Thăng An nghe báo cáo phương án quy hoạch cảng hàng không Cao Bằng.
Điều cần thiết là xác định chức năng của từng hướng kết nối, điểm trung chuyển và thị trường phục vụ. Các tuyến cao tốc đang triển khai và phương án hạ tầng được nghiên cứu có trạng thái pháp lý khác nhau; không nên cộng gộp chúng thành một mạng lưới đã vận hành.
Chương trình phiên chuyên đề giới thiệu các tham luận về hạ tầng giao thông và liên kết hành lang kinh tế Việt Nam - Trung Quốc - ASEAN. Các hướng nghiên cứu giúp đặt câu hỏi về tổ chức tuyến vận tải, nhưng chưa chứng minh tuyến qua Cao Bằng rẻ hơn hoặc nhanh hơn tuyến khác. Muốn kết luận phải so sánh cùng một lô hàng, điểm đi, điểm đến, điều kiện bảo quản và thời hạn giao.
Vị trí trên bản đồ chưa đủ để cạnh tranh
Muốn kiểm nghiệm một hướng vận tải qua Trà Lĩnh, cần đặt cùng một lô hàng vào những phương án có thể lựa chọn: cùng nơi gửi, nơi nhận, chủng loại hàng, thời hạn giao và điều kiện bảo quản. Tổng chi phí phải bao gồm vận tải nội địa, chi phí tại cửa khẩu, thời gian chờ, bốc dỡ, lưu kho, vận chuyển chiều về và rủi ro chậm giao. Chỉ khi so sánh trên cùng điều kiện, lợi thế về cự ly mới có thể chuyển thành lợi thế kinh doanh. Không có dữ liệu so sánh thực tế thì không thể khẳng định tuyến qua Cao Bằng rẻ hơn hay nhanh hơn tuyến khác.
Từ Trà Lĩnh - Long Bang, Cao Bằng có điều kiện kết nối Quảng Tây, rồi nghiên cứu khả năng tiếp cận những thị trường như Quý Châu, Trùng Khánh. Song các hành lang vận tải được đề xuất hoặc đang khảo sát chưa thể coi là tuyến logistics đã vận hành thường xuyên.

Bí thư Tỉnh ủy Phan Thăng An, Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa và các đại biểu dự Hội thảo khoa học quốc tế nghe giới thiệu quy hoạch, định hướng phát triển, tiềm năng, lợi thế của Cao Bằng.
Một doanh nghiệp có hàng từ trung tâm sản xuất ở Việt Nam đi Trung Quốc sẽ so sánh các lựa chọn: tuyến qua Cao Bằng, tuyến qua cửa khẩu khác, đường biển hoặc đường sắt nếu phù hợp. Khoảng cách ngắn hơn chưa chắc đồng nghĩa chi phí thấp hơn. Chờ thông quan, bốc dỡ, bảo quản, khả năng có hàng chiều về và độ tin cậy của lịch giao hàng đều ảnh hưởng đến quyết định.
Do vậy, trước khi kêu gọi một dòng hàng mới, cần biết nguồn hàng nằm ở đâu, sản lượng có ổn định không, bên mua ở đâu, thời hạn giao hàng và chi phí tối đa doanh nghiệp có thể chấp nhận. Đối với thủy sản, rau quả, thời gian và chuỗi lạnh có thể quyết định chất lượng. Với máy móc, nguyên liệu sản xuất, chi phí toàn trình và tính đúng hẹn có thể quan trọng hơn dịch vụ kho lạnh.
Một tuyến đường có giá trị phát triển lớn nhất khi được nối với nơi sản xuất, cửa khẩu, khu dịch vụ và thị trường tiêu thụ. Vì vậy, bên cạnh tiến độ xây dựng, cần chuẩn bị sớm phương án kết nối các điểm logistics, đào tạo lao động vận hành và thu hút doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng thực tế. Đó là cách chuyển lợi thế hạ tầng thành lợi thế cạnh tranh, thay vì trông chờ dòng hàng tự hình thành.
Đầu tư đúng chỗ trên hành lang mới
Một hành lang thương mại có thể cần bến bãi, kiểm nghiệm, kho lạnh, điểm giao nhận, dịch vụ tài chính và nền tảng thông tin. Nhưng không nhất thiết mọi cửa khẩu đều cần đủ các hạng mục với cùng quy mô. Đầu tư phải theo cơ cấu hàng hóa và năng lực khai thác hiện hữu.

Đại diện doanh nghiệp Việt Nam và Trung Quốc ký kết hợp tác phát triển kinh tế, thương mại xuyên biên giới.
Thông tin công khai về một số dự án kho bãi ở khu vực Trà Lĩnh cho thấy nhu cầu phát triển hạ tầng phục vụ hàng hóa. Tuy nhiên, công suất thiết kế, số lượt phương tiện có thể tiếp nhận và lưu lượng thực tế là các chỉ tiêu khác nhau. Khi chưa có thuyết minh kỹ thuật gốc và dữ liệu khai thác, chưa thể dùng một mức công suất được nêu trong tài liệu tổng hợp để đánh giá năng lực vận hành của toàn khu vực.
Có thể lựa chọn một vài nhóm hàng có khách hàng rõ ràng để khảo sát chi phí, thời gian và khả năng vận tải hai chiều; từ đó mới quyết định có cần bổ sung hạ tầng, dịch vụ hay thay đổi quy trình nào. Cách làm này giúp tránh đầu tư dàn trải và cho phép doanh nghiệp kiểm chứng lợi thế tuyến vận tải bằng kết quả kinh doanh.
Hai tuyến cao tốc có thể làm thay đổi cách kết nối Cao Bằng với vùng Đông Bắc và trung du, đồng bằng Bắc Bộ; cảng hàng không, nếu được đầu tư hiệu quả, bổ sung phương thức tiếp cận khác cho du lịch và một số hoạt động dịch vụ. Nhưng thị trường không tự dịch chuyển theo công trình. Chỉ khi chi phí toàn trình, chất lượng dịch vụ và độ ổn định của tuyến được chứng minh, Cao Bằng mới có cơ sở thu hút những dòng hàng phù hợp.
Bài 1: Đằng sau những con số xuất nhập khẩu.


