Đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng của người Dao ở Ba Vì

Từng bước phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng

Với hơn 80% hộ dân còn duy trì nghề trồng, thu hái và chế biến dược liệu, thôn Hợp Sơn (xã Ba Vì, Hà Nội) hiện lưu giữ hàng trăm bài thuốc dân gian được truyền qua nhiều thế hệ. Ngày 26-4-2024, Sở Du lịch Hà Nội phối hợp với địa phương công bố Điểm du lịch cộng đồng bản Miền, tạo nền tảng để nghề thuốc Nam và các giá trị văn hóa của người Dao Quần chẹt từng bước được phát triển thành sản phẩm du lịch đặc trưng.

Điểm đến du lịch cộng đồng bản Miền tiên phong phát triển du lịch chăm sóc sức khỏe từ tri thức thuốc Nam của người Dao Quần chẹt. Ảnh: Tuyết Linh

Điểm nhấn của điểm đến du lịch cộng đồng bản Miền là các trải nghiệm chăm sóc sức khỏe từ tri thức thuốc Nam của người Dao Quần chẹt. Theo bà Triệu Thị Lan Hương, Chủ nhiệm Hợp tác xã bản Miền, trước đây người dân chủ yếu gắn bó với nghề thuốc Nam. Vì vậy, việc phát triển du lịch cộng đồng đã mở ra một hướng đi mới, giúp tận dụng lợi thế sẵn có của địa phương.

Du khách đến điểm du lịch cộng đồng bản Miền có thể tham quan vườn thảo dược, tìm hiểu quy trình thu hái, phơi, băm và nấu cao thuốc cùng các lương y địa phương. Các dịch vụ tắm lá thuốc, ngâm chân thảo dược, xông hơi, chăm sóc cổ vai gáy theo phương thức truyền thống… hiện trở thành những trải nghiệm đặc trưng của điểm đến này.

Ngoài các hoạt động chăm sóc sức khỏe từ thuốc Nam, du khách đến bản Miền có thể tham gia nhiều trải nghiệm gắn với đời sống văn hóa của người Dao như: Hái thuốc trên núi, giã bánh dày, thưởng thức cỗ lá và các món ăn chế biến từ thảo mộc. Đồng thời, du khách có thể tìm hiểu những nghi lễ truyền thống: Tết nhảy, lễ cưới của người Dao...

Bà Triệu Thị Lan Hương (bên phải) gắn bó với hành trình phát triển du lịch cộng đồng tại bản Miền từ những ngày đầu tiên. Ảnh: NVCC

Việc phục dựng và đưa các hoạt động văn hóa vào trải nghiệm du lịch không chỉ giúp tăng sức hút cho điểm đến mà mang đến cho du khách cơ hội tiếp cận gần hơn với đời sống, phong tục và chiều sâu văn hóa của người Dao ngay tại Thủ đô.

“Nếu nhiều mô hình du lịch cộng đồng hiện nay tập trung vào lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm sinh hoạt địa phương, bản Miền lại hướng tới không gian nghỉ dưỡng gắn với chăm sóc sức khỏe và cân bằng tinh thần. Với phương châm “Chữa lành - Tịnh tâm - Dưỡng tuệ”, tại bản Miền, du khách không chỉ được trải nghiệm các phương thức chăm sóc cơ thể từ thảo dược mà còn tìm thấy cảm giác thư thái giữa không gian núi rừng và nhịp sống chậm của người Dao Quần chẹt”, bà Lan Hương chia sẻ.

Gỡ “nút thắt” để bứt phá

Điểm du lịch cộng đồng bản Miền đón khoảng hơn 1.000 lượt khách mỗi năm. Tuy nhiên, lượng khách vẫn chưa ổn định do hoạt động quảng bá còn hạn chế và mô hình du lịch cộng đồng chưa có sự tham gia rộng rãi của người dân địa phương.

Du khách tham quan vườn dược liệu của người Dao Quần chẹt. Ảnh: NVCC

Theo Trưởng thôn Hợp Sơn Triệu Minh Huấn, toàn thôn hiện mới có hơn 10/271 hộ tham gia làm du lịch cộng đồng, chủ yếu là người thân, anh em trong gia đình cùng phối hợp thực hiện. Quy mô nhỏ lẻ khiến hoạt động đón khách còn manh mún, chưa tạo sức lan tỏa. “Có thời điểm khách du lịch khá đông nhưng cũng có lúc rất thưa thớt. Thu nhập từ du lịch vì thế chưa ổn định nên nhiều người còn tâm lý e dè khi tham gia”, ông Triệu Minh Huấn chia sẻ.

Nhìn nhận đề vấn đề này, bà Triệu Thị Lan Hương cho rằng, để du lịch cộng đồng phát triển bền vững, điều quan trọng nhất là nâng cao tính cộng đồng trong quá trình làm du lịch. Khi nhiều hộ dân cùng tham gia, điểm đến mới có thể hình thành chuỗi trải nghiệm đa dạng, thu hút.

Du khách trải nghiệm ngâm chân thảo dược tại bản Miền. Ảnh: NVCC

“Điểm mạnh của du lịch cộng đồng không chỉ nằm ở việc giữ gìn bản sắc trong từng gia đình người Dao, mà còn ở khả năng đưa những giá trị ấy đến gần hơn với du khách. Khi văn hóa trở thành một phần của trải nghiệm du lịch, các phong tục, nghề truyền thống và tri thức bản địa cũng có thêm cơ hội được trao truyền và lưu giữ lâu dài”, bà Lan Hương chia sẻ.

Trưởng thôn Hợp Sơn Triệu Minh Huấn cho biết thêm, trong quá trình triển khai mô hình du lịch cộng đồng, người dân địa phương đã nhận được sự định hướng từ chính quyền, ngành du lịch thành phố Hà Nội về xây dựng và phát triển điểm đến. Tuy nhiên, để thu hút thêm du khách, người dân vẫn kỳ vọng có thêm các giải pháp hỗ trợ về quảng bá và kết nối thị trường.

Du khách tìm hiểu quy trình nấu cao thuốc tại bản Miền. Ảnh: NVCC

Xã Ba Vì có vị trí rất thuận lợi vì gần trung tâm Hà Nội, giao thông kết nối dễ dàng nhưng mức độ phát triển du lịch cộng đồng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, chưa sôi động như nhiều điểm đến ở vùng Tây Bắc. Vì vậy, người dân mong muốn có thêm các chính sách hỗ trợ về vốn, đẩy mạnh quảng bá để phát triển du lịch tốt hơn, hiện thực hóa Nghị quyết số 02-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới”.