Danh tướng Đào Quang Nhiêu và mạch nguồn khát vọng trên quê hương Dân Hòa

Lễ kỷ niệm 354 năm ngày mất của ông được xã Dân Hòa tổ chức vào ngày 15-6 vừa qua, không chỉ là dịp tri ân bậc tiền nhân có công với đất nước mà còn khơi dậy niềm tự hào, tiếp thêm khát vọng dựng xây quê hương trong giai đoạn phát triển mới.

Bia đá cổ ghi lại công lao của danh tướng Đào Quang Nhiêu tại thôn Tiên Lữ, xã Dân Hòa hiện nay. Ảnh: DH.

Danh tướng kiệt xuất

Theo gia phả và các tư liệu lịch sử, Quan Đại vương Đào Quang Nhiêu sinh năm Tân Sửu (1601), mất ngày 1-5 năm Nhâm Tý (1672), hưởng thọ 71 tuổi. Ông vốn mang họ Nguyễn Gia. Cha mất khi mới 3 tháng tuổi, ông được người cậu không có con nhận nuôi dưỡng. Để ghi nhớ công ơn ấy, ông đổi sang họ Đào và suốt cuộc đời luôn coi đó là một mối ân tình lớn lao.

Đối với nhân dân vùng quê Dân Hòa, ông được coi là Phúc Thần. Sử sách ghi lại rằng, trong thời buổi loạn lạc và chấp chiến, nhân dân thiếu đất cày cấy, ông đã tự bỏ tiền mua được 71 mẫu, 8 khẩu, 6 lưu ruộng ở khắp xa gần, gọi là “huệ điền” chia cho dân lành làm ăn sinh sống. Ông còn phát triển nghề nông và mở chợ Lự, hay còn gọi là chợ Tam Bảo, giúp người dân ở đây và các vùng lân cận thông thương.

Không màng đến lợi ích cá nhân, tướng công Đào Quang Nhiêu còn rất lưu tâm đến việc vun đắp tinh thần và đạo lý cho nhân dân. Nhiều đình, chùa, đền, miếu trong vùng như ngôi chùa Cổ Long nơi vùng An Khoái - Tuyền Cam (cũ) do ông hưng công xây dựng. Trong bối cảnh cuộc phân tranh Trịnh - Nguyễn kéo dài suốt nhiều thập kỷ, Đào Quang Nhiêu nhiều lần chỉ huy quân đội bảo vệ triều đình, hộ giá nhà vua khi kinh thành Thăng Long xảy ra biến động. Tài năng quân sự và sự trung thành tuyệt đối giúp ông trở thành một trong những vị tướng được triều đình đặc biệt tin cậy...

Lãnh đạo xã Dân Hòa dự Lễ kỷ niệm 354 năm ngày mất của Quan Đại vương Đào Quang Nhiêu tại đền thời danh tướng ở thôn Tiên Lữ. Ảnh: DH.

Ông từng lập công lớn trong trận đánh tiêu diệt giặc Xuân Quang, một thủ lĩnh thuộc tàn dư nhà Mạc. Từ tuổi 25 đến tuổi 62, bước chân của ông trải dài từ vùng biên giới Lạng Sơn đến Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình. Đặc biệt, ông được giao trọng trách trấn thủ Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình suốt 18 năm, góp phần giữ yên vùng biên giới phía Nam, bảo vệ Bắc Hà trước những biến động thời cuộc.

Đánh giá về công lao của ông, sử gia Phan Huy Chú từng viết: Ông là dòng dõi công thần; coi việc binh được chúa quyến luyến coi trọng đã lâu; dẹp yên trong ngoài, có nhiều công lao. Ông ở trấn 18 năm, chính lệnh nghiêm minh, giặc cướp vắng lặng, biên thùy yên ổn. Ông là bậc danh tướng sau đời Lê Trung hưng. Khi mất, ông được vua ban Thái tể, cho thụy là Thuần Cẩn, bao phong làm phúc thần, lập đền thờ ở quê nhà. Ngôi đền đến nay vẫn còn và được Đảng ủy, chính quyền cùng nhân dân địa phương chăm lo hương khói nghiêm tịnh.

Những lời di huấn của ông để lại cho con cháu đến nay vẫn còn nguyên giá trị: Mở chợ, đúc cầu, lấy nhân nghĩa vì dân, không cậy quyền cậy thế, việc thiện thì làm, việc ác thì tránh, có lộc đừng hưởng hết, có uy đừng cậy hết. Đó không chỉ là lời răn dạy dành cho dòng tộc mà còn là bài học đạo đức sâu sắc cho các thế hệ hôm nay về lối sống trách nhiệm, khiêm nhường và phụng sự cộng đồng.

Mạch nguồn khát vọng từ lịch sử

Ông Mai Xuân Trường, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Dân Hòa khẳng định, lễ kỷ niệm ngày mất của Tướng công Đào Quang Nhiêu không chỉ là dịp tri ân một bậc tiền nhân có công với đất nước mà còn là cơ hội để cán bộ, đảng viên và nhân dân học tập những giá trị tốt đẹp mà ông để lại. Đó là tinh thần trung quân ái quốc, ý chí kiên cường trước khó khăn, bản lĩnh vượt qua thử thách, tư duy mưu lược trong thực thi nhiệm vụ và đặc biệt là tấm lòng nhân nghĩa, luôn lấy dân làm gốc. Trong giai đoạn hiện nay, những giá trị lịch sử đó càng trở nên ý nghĩa.

Tên tuổi của danh tướng Đào Quang Nhiêu không chỉ hiện diện trong sử sách mà còn trong ký ức, niềm tự hào và đời sống tinh thần của người dân quê hương. Ảnh: DH.

Ông Nguyễn Văn Hòa, người dân thôn Tiên Lữ, chia sẻ: “Chúng tôi rất tự hào khi quê hương có vị danh tướng Đào Quang Nhiêu. Mỗi lần tham gia lễ tưởng niệm, tôi càng hiểu hơn về truyền thống của cha ông và thấy mình có trách nhiệm gìn giữ những giá trị ấy cho con cháu”.

Còn bạn Đào Thị Lan, thanh niên xã Dân Hòa, cho rằng những câu chuyện về lòng trung nghĩa, đức độ và tinh thần vì dân của danh tướng Đào Quang Nhiêu là nguồn tư liệu quý để giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. “Các em cần biết quê hương mình có những người con ưu tú như thế để thêm yêu lịch sử, yêu quê hương và có động lực phấn đấu trong học tập, rèn luyện”, Đào Thị Lan nói.

Từ mạch nguồn lịch sử ấy, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Dân Hòa đang tiếp tục vun đắp khối đại đoàn kết, gìn giữ bản sắc văn hóa, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.