Bốn bảo tàng tại TP.HCM cùng kể câu chuyện của những dòng sông Nam Bộ

Các đại biểu thực hiện nghi thức khai mạc trưng bày. Ảnh: THÙY TRANG

Đến dự Lễ khai mạc có ông Etienne Ranaivoson, Tổng Lãnh sự Pháp tại TP.HCM; ông Eric Soulier, Đại biểu Tham tán Hợp tác và Hoạt động Văn hóa, Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam.

Về phía TP.HCM, có bà Đinh Thị Thanh Thủy, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM; ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM; ông Hồ Xuân Lâm, Phó Chủ tịch thường trực Liên hiệp các tổ chức Hữu nghị TP.HCM.

Cùng dự còn có lãnh đạo các sở, ngành, đại diện các bảo tàng, các trường đại học, viện nghiên cứu; Hội Hữu nghị Việt - Pháp, Hội Di sản Văn hóa, Hội Cổ vật, Hội Khoa học Lịch sử TP.HCM, các chuyên gia, nhà khoa học và công chúng.

Trưng bày lần này có sự tham gia của bốn bảo tàng trên địa bàn TP.HCM gồm Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, Bảo tàng TP.HCM, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ và Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM.

Thông qua quá trình phối hợp xây dựng nội dung, các đơn vị đã tuyển chọn gần 80 hiện vật, tác phẩm hội họa, hình ảnh và tư liệu để kể lại câu chuyện của những dòng sông từ nhiều góc độ khác nhau.

Dự án được thực hiện nhờ sự đồng hành của nhiều đối tác Việt Nam và Pháp, bao gồm các bảo tàng, viện nghiên cứu và tổ chức văn hóa, khoa học.

Tổng Lãnh sự Pháp tại TP.HCM Etienne Ranaivoson cho biết triển lãm là một phần của dự án “Sống cùng dòng sông”. Ảnh: BTC

Phát biểu tại Lễ khai mạc, Tổng Lãnh sự Pháp tại TP.HCM Etienne Ranaivoson cho biết, triển lãm là một phần của dự án quy mô lớn “Sống cùng dòng sông”, được tài trợ bởi Quỹ Đội ngũ Pháp (Fonds Équipe France – FEF). Dự án do Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam và Viện Pháp tại Việt Nam chủ trì, với sự tham gia của nhiều đối tác Việt Nam và Pháp.

“Mục tiêu của dự án là vừa nâng cao hiểu biết về những thách thức mà các dòng sông đang phải đối mặt, vừa thúc đẩy việc nhìn nhận lại một cách sâu sắc mối quan hệ giữa con người với sông ngòi.

Điều cốt lõi nằm ở việc cùng nhau định nghĩa lại cách chúng ta chung sống với các dòng sông. Tại TP.HCM - một đô thị được hình thành và phát triển bên dòng sông Sài Gòn - dự án này càng mang ý nghĩa đặc biệt và sâu sắc”, ông Etienne Ranaivoson chia sẻ.

Tổng Lãnh sự Pháp tại TP.HCM thông tin thêm, việc xây dựng một triển lãm là sự kết hợp tinh tế giữa nhiều yếu tố, nơi đằng sau hành trình tham quan tưởng chừng liền mạch là cả một quá trình chuẩn bị vô cùng phức tạp.

Đó là kết quả của những nỗ lực thầm lặng, kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, công tác tổ chức hậu cần và sự sáng tạo nghệ thuật. Nhiều tháng làm việc chung đầy tâm huyết hôm nay đã nhường chỗ cho cảm xúc, để mang đến cho công chúng một trải nghiệm đáng nhớ.

Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP.HCM Nguyễn Khắc Xuân Thi phát biểu khai mạc. Ảnh: THÙY TRANG

Phát biểu khai mạc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP.HCM Nguyễn Khắc Xuân Thi nhấn mạnh, đối với Nam Bộ, dòng sông không chỉ là một yếu tố tự nhiên hay địa lý. Sông là cội nguồn của cư trú, giao thương, sản xuất, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng. Từ sông Đồng Nai, sông Sài Gòn đến hệ thống sông Cửu Long và mạng lưới kênh rạch chằng chịt, sông nước đã góp phần hình thành bản sắc văn hóa Nam Bộ.

Tuy nhiên, các dòng sông hôm nay cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên quá mức, đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Chính vì vậy, trưng bày lần này mở ra một không gian đối thoại giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức và tương lai, giữa tri thức khoa học và cảm xúc văn hóa.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM Đinh Thị Thanh Thủy (thứ 2, từ trái qua) tặng hoa đại diện Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, các đơn vị và cá nhân đã trực tiếp tham gia công tác chuẩn bị và thực hiện trưng bày. Ảnh: BTC

Thông qua trưng bày, công chúng có dịp tiếp cận câu chuyện về các dòng sông Nam Bộ qua ba chủ đề chính: Dòng sông như dấu ấn bản sắc văn hóa Nam Bộ; Vai trò và công năng của dòng sông; và Tương lai của các dòng sông trong bối cảnh phát triển hiện nay.

Theo Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, một trong những giá trị nổi bật của trưng bày là kết quả của quá trình hợp tác quốc tế nghiêm túc và hiệu quả.

Trong khuôn khổ dự án FEF-Fleuves, các bảo tàng Việt Nam đã có cơ hội làm việc trực tiếp với các chuyên gia từ Bảo tàng Confluences (Lyon, Pháp) cùng chuyên gia thiết kế quốc tế thông qua các khóa tập huấn, các buổi làm việc chuyên môn.

“Đối với chúng tôi, hiệu quả lớn nhất không chỉ nằm ở một trưng bày cụ thể, mà sâu xa hơn là năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ được nâng cao, phương pháp làm việc liên ngành được củng cố và một mô hình hợp tác quốc tế bình đẳng, có chiều sâu đã được hình thành.

Đây là nền tảng để các bảo tàng tại TP.HCM tiếp tục đổi mới hoạt động trưng bày, nghiên cứu, giáo dục và phục vụ công chúng trong thời gian tới”, bà Xuân Thi cho hay.

Các đại biểu tham quan khu vực trưng bày. Ảnh: BTC

Diễn ra từ ngày 17.6 - 17.10.2026, trưng bày mang đến cho công chúng góc nhìn đa chiều về mối quan hệ giữa con người và các dòng sông ở khu vực Nam Bộ, nơi hệ thống sông ngòi từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội.

Có thể nói, đây là phiên bản được chuyển thể từ trưng bày “Chúng tôi, những dòng sông” do Bảo tàng Confluences (Lyon, Pháp) tổ chức năm 2022. Khi đến TP.HCM, nội dung trưng bày được điều chỉnh để phản ánh những đặc trưng riêng của vùng đất Nam Bộ, từ mạng lưới sông ngòi chằng chịt ở Đồng bằng sông Cửu Long đến những biến đổi đang diễn ra tại các đô thị ven sông.

Các hiện vật được sắp xếp theo nhiều chủ đề xuyên suốt, từ cội nguồn hình thành các dòng sông, vai trò của sông ngòi trong đời sống cư dân Nam Bộ cho đến những thách thức đặt ra trong bối cảnh đô thị hóa và biến đổi khí hậu.

Qua đó, người xem có cơ hội tìm hiểu cách các dòng sông đã góp phần hình thành bản sắc văn hóa vùng đất phương Nam, đồng thời nhận diện những biến đổi đang tác động đến môi trường sống hiện nay.

Bên cạnh việc tái hiện những giá trị văn hóa gắn với sông nước Nam Bộ, trưng bày cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai của các dòng sông trước tác động của biến đổi khí hậu và nhiều yếu tố khác. Ảnh: THÙY TRANG

Theo Ban tổ chức, trưng bày được xây dựng trên cơ sở kết hợp giữa các nghiên cứu khoa học với những câu chuyện đời sống, ký ức văn hóa và trải nghiệm của cộng đồng cư dân ven sông.

Bên cạnh việc tái hiện những giá trị văn hóa gắn với sông nước Nam Bộ, trưng bày cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai của các dòng sông. Trước tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sạt lở bờ sông và tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, việc bảo tồn hệ sinh thái sông ngòi đang trở thành vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý quan tâm.

Ở lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, dự án hướng đến việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp giúp con người thích ứng tốt hơn với môi trường ven sông, đồng thời khuyến khích những mô hình phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Trong khi đó, hợp phần văn hóa - giáo dục tập trung xây dựng các hoạt động triển lãm, trao đổi chuyên môn giữa các bảo tàng, cơ sở giáo dục và tổ chức văn hóa của Việt Nam và Pháp.

Trưng bày phục vụ công chúng từ nay đến ngày 17.10.2026, tại Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Sài Gòn. Ảnh: BTC

Theo Ban tổ chức, ngoài hoạt động tại TP.HCM, dự án “Sống cùng dòng sông” còn được triển khai thông qua nhiều hoạt động tại Hà Nội, Phú An, Bình Mỹ, Giồng Cá Vồ, Quy Nhơn, Cần Thơ và Biên Hòa.

Bên cạnh đó, dự án cũng thực hiện một tập san giáo dục dành cho trẻ từ 10 - 13 tuổi, nhằm giúp các em tìm hiểu về sông ngòi và môi trường theo cách gần gũi, sinh động và dễ tiếp cận hơn.