Đảo Perim, 'chốt cửa' án ngữ huyết mạch hàng hải biển Đỏ

Sau chiến dịch tấn công kéo dài một tuần, lực lượng Houthi ngày 11/9 đẩy lui quân chính phủ và kiểm soát toàn bộ bờ biển phía tây Yemen. Một quan chức địa phương cho biết Houthi sau đó đưa lực lượng ra đảo Perim, nằm giữa eo biển Bab el-Mandeb.

“Mọi thứ từng nằm dưới sự kiểm soát của chúng tôi ở bờ biển phía tây đều đã mất”, một quan chức quân đội Yemen nói. Nhân chứng cho biết các tay súng Houthi triển khai dọc bờ biển Bab el-Mandeb và di chuyển bằng xe quân sự.

Bab el-Mandeb nối biển Đỏ với vịnh Aden, giữ vai trò cửa ngõ hàng hải giữa châu Âu và châu Á. Tâm điểm của khu vực là đảo Perim, còn gọi là Mayyun trong tiếng Arab. Đây là đảo núi lửa thuộc Yemen, có diện tích 13 km2, địa hình chủ yếu là đá và gần như không có nguồn nước ngọt tự nhiên.

Perim chia Bab el-Mandeb thành 2 eo nước. Eo phía tây rộng hơn 20 km tại điểm hẹp nhất và sâu 310 m, là tuyến chính dành cho các tàu trọng tải lớn. Eo phía đông chạy sát bờ biển Yemen, chỉ rộng 3 km. Vị trí này khiến Perim có giá trị đặc biệt đối với hoạt động kiểm soát hàng hải.

Anh từng kiểm soát hòn đảo từ năm 1857, xây dựng hải đăng và sử dụng nơi đây làm trạm tiếp nhiên liệu cho tàu hơi nước chạy bằng than trên tuyến tới Aden. Sau khi kênh đào Suez mở cửa năm 1869, vai trò của Perim càng tăng lên khi biển Đỏ và Bab el-Mandeb trở thành một phần của tuyến hàng hải nối châu Âu với châu Á.

Nếu Bab el-Mandeb bị phong tỏa, tàu thuyền sẽ phải đi vòng qua Mũi Hảo vọng ở cực nam châu Phi, làm gia tăng đáng kể thời gian và chi phí vận chuyển. Anh duy trì quyền kiểm soát Perim đến năm 1967, trước khi rút khỏi khu vực và Nam Yemen giành độc lập. Hòn đảo sau đó thuộc Yemen.

Trong cuộc nội chiến Yemen, Houthi từng tìm cách kiểm soát Perim nhưng bị lực lượng địa phương đẩy lùi với sự hỗ trợ của Arab Saudi và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

UAE kiểm soát đảo từ năm 2015 đến 2019 trong khuôn khổ chiến dịch do Arab Saudi dẫn đầu. Sau khi UAE thu hẹp vai trò quân sự, quyền kiểm soát được chuyển cho Arab Saudi và lực lượng tuần duyên Yemen trung thành với chính phủ.

Diễn biến mới làm gia tăng lo ngại về an ninh hàng hải tại biển Đỏ. Cuối tháng 7, Houthi tuyên bố áp dụng “cấm vận hàng hải” đối với Arab Saudi và tấn công một số tàu chở dầu của Riyadh.

Việc kiểm soát khu vực Bab el-Mandeb có thể giúp lực lượng này gây sức ép lớn hơn đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Arab Saudi.

Khi tuyến Hormuz bị gián đoạn bởi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, Riyadh đã chuyển một phần dầu mỏ qua đường ống tới cảng Yanbu ở phía tây để duy trì xuất khẩu qua biển Đỏ.

Vì vậy, việc Houthi mở rộng hiện diện tại Bab el-Mandeb tạo thêm sức ép đối với một tuyến vận chuyển thay thế quan trọng.

Phát ngôn viên Houthi Yahya Saree tuyên bố hàng hải qua Bab el-Mandeb vẫn “an toàn” đối với mọi bên, ngoại trừ Arab Saudi. Chuyên gia Ahmed Nagi thuộc International Crisis Group nhận định Houthi đang ở vị thế thuận lợi hơn để gia tăng ảnh hưởng quanh eo biển và đối phó với những chiến dịch trên bộ có thể được triển khai.

Bước tiến của Houthi cũng tạo điều kiện để Iran gây thêm sức ép lên Arab Saudi, đồng minh của Mỹ. Riyadh tuyên bố tiếp tục ủng hộ chính phủ Yemen và phối hợp với các đối tác nhằm bảo đảm tự do hàng hải tại vịnh Arab và biển Đỏ.

Ngoài tác động địa chính trị, diễn biến này có thể khiến cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Yemen nghiêm trọng hơn.

Câu hỏi lớn hiện nay là Arab Saudi và các đồng minh sẽ phản ứng ra sao trước việc Houthi mở rộng kiểm soát tại một trong những “chốt cửa” quan trọng nhất của biển Đỏ.