Đào tạo nghề phải bám nhu cầu thị trường lao động

Trường Cao đẳng Kinh tế và Công nghệ tỉnh Ninh Bình hợp tác với doanh nghiệp mang lại trải nghiệm môi trường làm việc chuyên nghiệp cho học sinh, sinh viên.

Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô hệ thống giáo dục nghề nghiệp của Ninh Bình được tổ chức lại với mạng lưới cơ sở đào tạo tương đối đa dạng. Theo Sở GD&ĐT, hiện toàn tỉnh đào tạo hơn 180 ngành nghề thuộc 9 lĩnh vực. Trong đó, nhóm kỹ thuật - công nghiệp - xây dựng chiếm 44% cơ cấu ngành nghề đào tạo. Tỉ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp đạt trên 85%, trong đó khoảng 70-75% làm đúng ngành nghề được đào tạo; một số cơ sở đạt tỉ lệ trên 90%.

Những con số này cho thấy mối quan hệ giữa đào tạo nghề và việc làm được đặt vào quá trình tổ chức đào tạo. Tuy nhiên, yêu cầu của thị trường lao động không đứng yên. Ngành nghề doanh nghiệp cần, công nghệ sử dụng trong sản xuất và yêu cầu về kỹ năng người lao động đều thay đổi, đòi hỏi các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải thường xuyên cập nhật chương trình, thiết bị và phương thức đào tạo.

Thực tế nhu cầu tuyển dụng đang được thể hiện rõ rệt trên hệ thống thông tin việc làm của tỉnh Ninh Bình. Tại thời điểm cuối tháng 9/2026, chỉ riêng trên Cổng thông tin việc làm Ninh Bình hiển thị 5.727 tin tuyển dụng. Các vị trí được đăng tải trải rộng từ sản xuất, dệt may, điện - điện tử, cơ khí, xây dựng đến ô tô, dịch vụ, du lịch, kế toán và các công việc kỹ thuật.

Ninh Bình là một trong những địa phương có nhu cầu tuyển dụng cao.

Theo số liệu, trong năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh có 23 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên với 619 lớp và 25.838 học viên. Các trung tâm liên kết với 13 trường cao đẳng, trung cấp trong tỉnh và 18 trường ngoài tỉnh để tổ chức đào tạo nghề. Riêng đào tạo liên kết giáo dục nghề nghiệp trong năm học này đạt 10.513 học sinh, với 18 ngành nghề, chương trình đào tạo.

Cơ cấu đào tạo liên kết cũng phản ánh phần nào hướng dịch chuyển của nhu cầu nhân lực. Các nhóm nghề được triển khai gồm du lịch - dịch vụ - khách sạn, cơ khí - công nghệ ô tô, điện và điện tử công nghiệp cùng nhiều ngành nghề khác.

Tại Trung tâm GDNN-GDTX Hải Hậu, học sinh được đào tạo những ngành như công nghệ kỹ thuật nhiệt, may và thiết kế thời trang, điện công nghiệp, công nghệ ô tô, công nghệ thông tin, chăm sóc sắc đẹp, hướng dẫn du lịch và thương mại điện tử.

Ở cấp độ đào tạo nghề, việc lựa chọn ngành học không chỉ liên quan đến khả năng tuyển sinh mà còn quyết định cơ hội việc làm sau khi người học hoàn thành chương trình. Vì vậy, yêu cầu “học gì, học để làm gì và làm ở đâu” cần được đặt ra ngay từ khâu tư vấn, tuyển sinh và xây dựng chương trình.

Đối với người học, thông tin thị trường lao động càng cụ thể thì việc lựa chọn nghề càng có cơ sở. Một ngành có nhiều nhu cầu tuyển dụng nhưng yêu cầu kỹ năng cao sẽ đòi hỏi chương trình đào tạo chú trọng thực hành, thay vì chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết. Ngược lại, với những nghề có nhu cầu tuyển dụng thấp hoặc thay đổi nhanh, cơ sở đào tạo cần cân nhắc quy mô tuyển sinh và khả năng chuyển đổi kỹ năng của người học.

Thiết bị “Bàn thực hành điều khiển động cơ điện” của Trường Cao đẳng cơ giới Ninh Bình.

Với doanh nghiệp, sự tham gia vào quá trình đào tạo cũng có ý nghĩa quan trọng. Doanh nghiệp là nơi trực tiếp sử dụng lao động nên có thể cung cấp thông tin về vị trí việc làm, yêu cầu kỹ thuật, quy trình sản xuất và những kỹ năng mà người lao động mới ra trường còn thiếu. Khi thông tin này được đưa trở lại cơ sở đào tạo, chương trình nghề có điều kiện điều chỉnh sát hơn với thực tế.

Sở GD&ĐT tỉnh Ninh Bình cũng đang định hướng các trung tâm GDNN-GDTX chuyển mạnh sang đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động, lấy hiệu quả việc làm sau đào tạo làm một trong những căn cứ quan trọng. Việc liên kết đào tạo được yêu cầu lựa chọn cơ sở đối tác, bảo đảm đội ngũ nhà giáo, thiết bị thực hành và điều kiện tổ chức đào tạo theo quy định.

Trong điều kiện cơ cấu kinh tế của Ninh Bình tiếp tục có nhiều thay đổi, giáo dục nghề nghiệp không chỉ cần mở rộng ngành nghề mà còn phải theo sát sự thay đổi của từng nhóm việc làm. Dữ liệu tuyển dụng, kết quả việc làm của người học, nhu cầu doanh nghiệp và dự báo thị trường luôn được sử dụng đồng thời trong quá trình xây dựng kế hoạch đào tạo.

Đối với người lao động, một tấm bằng hay chứng chỉ nghề chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng năng lực thực hành và khả năng tìm được việc làm phù hợp. Vì vậy, bài toán của giáo dục nghề nghiệp không dừng ở số lượng người được đào tạo, mà còn nằm ở sự phù hợp giữa nghề được học và công việc sau đào tạo. Đây cũng là cơ sở để việc phát triển giáo dục nghề nghiệp gắn trực tiếp hơn với thị trường lao động địa phương.