Đào tạo theo đơn đặt hàng - Lời giải cho bài toán thiếu lao động kỹ thuật

Để giải quyết nghịch lý này, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn Phú Thọ đang đẩy mạnh mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp. Đây được xem là hướng đi hiệu quả nhằm thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động, góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực phục vụ phát triển công nghiệp trong giai đoạn mới.

Sinh viên Trường Cao đẳng Cơ khí Nông nghiệp trong giờ thực hành phay tiện.

Hai bên cùng có lợi

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của các khu công nghiệp (KCN), nhu cầu tuyển dụng lao động kỹ thuật tại Phú Thọ liên tục tăng cao. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử, cơ khí chế tạo, tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ ô tô hay logistics đều cần số lượng lớn lao động được đào tạo bài bản, có khả năng thích ứng nhanh với môi trường sản xuất hiện đại.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp không còn thiếu lao động phổ thông mà đang thiếu đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề, kỹ thuật viên có khả năng vận hành dây chuyền sản xuất tự động và làm chủ công nghệ mới. Đây cũng là nhóm lao động có mức thu nhập ổn định, cơ hội phát triển nghề nghiệp cao và đóng vai trò quan trọng trong nâng cao năng suất lao động.

Trước yêu cầu đó, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã thay đổi phương thức đào tạo. Thay vì xây dựng chương trình dựa trên năng lực sẵn có của nhà trường, các đơn vị chủ động khảo sát nhu cầu doanh nghiệp, phối hợp xây dựng giáo trình, tổ chức thực hành tại nhà máy và đào tạo theo nhu cầu sử dụng lao động thực tế.

Một trong những mô hình tiêu biểu cho loại hình đào tạo này là Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội (phường Xuân Hòa). Hằng năm, nhà trường tuyển sinh trên 1.000 sinh viên hệ cao đẳng ở các ngành nghề trọng điểm như công nghệ ô tô, điện công nghiệp, cơ điện tử, kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí. Tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp luôn đạt mức cao, nhiều ngành nghề được doanh nghiệp tuyển dụng ngay khi chưa ra trường.

Tiến sĩ Đồng Văn Ngọc - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, yêu cầu của thị trường lao động hiện nay không chỉ dừng ở kỹ năng nghề mà còn đòi hỏi khả năng thích ứng với công nghệ mới và môi trường sản xuất hiện đại. Vì vậy, nhà trường chú trọng xây dựng chương trình đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp, tăng thời lượng thực hành và đưa người học tiếp cận thực tế sản xuất ngay trong quá trình học tập.

Nền tảng cho phát triển công nghiệp bền vững

Điểm nổi bật của mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng là sự gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và tuyển dụng. Doanh nghiệp không chỉ đặt hàng về số lượng lao động mà còn tham gia xác định chuẩn đầu ra, kỹ năng nghề cần thiết, hỗ trợ thực hành và tiếp nhận người học thực tập.

Tại nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn tỉnh, sinh viên các ngành cơ khí, điện tử, tự động hóa được thực hành trên hệ thống thiết bị tương đồng với dây chuyền sản xuất tại doanh nghiệp. Quá trình học tập được thiết kế theo hướng tăng thời lượng thực hành, giảm lý thuyết hàn lâm, giúp người học nhanh chóng làm chủ kỹ năng nghề.

Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Vĩnh Phúc là một trong những đơn vị đang triển khai hiệu quả mô hình này. Nhà trường hiện tập trung xây dựng môi trường đào tạo chất lượng cao, đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp và đổi mới chương trình theo nhu cầu thị trường lao động.

Tiến sĩ Hà Vũ Tuyến - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Vĩnh Phúc cho rằng, đào tạo theo đơn đặt hàng là xu hướng tất yếu của giáo dục nghề nghiệp hiện đại. Doanh nghiệp tham gia sâu vào toàn bộ quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, tổ chức thực hành đến đánh giá kỹ năng nghề. Chỉ khi đó mới tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu sản xuất ngay sau khi tốt nghiệp.

Trường Cao đẳng Nghề Việt Xô số 1 (phường Xuân Hòa) thường xuyên đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo.

Thực tế cho thấy, ở những mô hình liên kết hiệu quả, tỷ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp thường đạt từ 95% trở lên. Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng ký cam kết tuyển dụng trước khi người học hoàn thành khóa học. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn nhân lực mà còn tạo niềm tin cho người học khi lựa chọn con đường học nghề.

Đối với người lao động, đào tạo theo đơn đặt hàng mang lại lợi ích thiết thực. Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, họ đã được tiếp cận môi trường sản xuất thực tế, làm quen với văn hóa doanh nghiệp và công nghệ hiện đại. Sau tốt nghiệp, khả năng tìm kiếm việc làm cao hơn, thu nhập ổn định hơn và có nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Theo ông Hoàng Long Biên - Trưởng Ban Quản lý các Khu Công nghiệp tỉnh, nhiều doanh nghiệp đang hoạt động tại các KCN trên địa bàn thường xuyên có nhu cầu tuyển dụng lao động kỹ thuật trong các ngành điện tử, cơ khí, tự động hóa, công nghệ thông tin và sản xuất công nghiệp. Đây là nhóm ngành được dự báo sẽ tiếp tục thiếu hụt nhân lực trong thời gian tới nếu không có sự chuẩn bị kịp thời.

Trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư hiện nay, nguồn nhân lực ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của địa phương. Các tập đoàn lớn không chỉ quan tâm đến quỹ đất, hạ tầng giao thông hay chính sách ưu đãi mà còn đặc biệt chú trọng khả năng cung ứng lao động kỹ thuật tại chỗ.

Từ thực tiễn triển khai tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cho thấy, mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng đang mở ra hướng đi phù hợp cho công tác phát triển nguồn nhân lực ở Phú Thọ. Đây không chỉ là lời giải cho bài toán thiếu lao động kỹ thuật trước mắt mà còn là nền tảng quan trọng để xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.