Đào Thế An - Đào Mạnh Vy - Từ một tên gọi trong hồi ký đến một danh tính lịch sử

Trong số 5 đồng chí cùng Bác Hồ vượt qua cột mốc biên giới Việt - Trung số 108 để trở về Cao Bằng đầu xuân năm 1941, có những người đã được lịch sử ghi nhận khá rõ nét. Tuy nhiên, cũng có những nhân vật mà tên tuổi trong một thời gian dài chỉ xuất hiện rời rạc trong hồi ký, danh sách lực lượng, chưa được nhận diện đầy đủ trong các công trình nghiên cứu. Đồng chí Đào Thế An là một trường hợp như vậy. Theo các tư liệu lưu trữ, đối chiếu hồ sơ đảng viên, danh sách Đội Du kích Pác Bó và xác nhận từ gia đình, có đủ cơ sở để khẳng định: đồng chí Đào Thế An chính là Đào Mạnh Vy, bí danh Xô Liên (sinh năm 1912 - một số tài liệu ghi năm 1916), xuất thân trong một gia đình bần nông, tại xóm Cốc Sâu, xã Trường Hà. Đồng chí tham gia phong trào cách mạng từ những năm 1936 - 1937 và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1941.

Cuối năm 1940, trong quá trình chuẩn bị trở về Tổ quốc, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã mở lớp huấn luyện chính trị ngắn hạn tại làng Nặm Quang (xã Cát Thôn, huyện Tĩnh Tây, Quảng Tây (Trung Quốc) cho hơn 40 thanh niên ưu tú các dân tộc Cao Bằng vượt biên giới sang. Đây là lớp huấn luyện có ý nghĩa đặc biệt, trực tiếp chuẩn bị đội ngũ cán bộ nòng cốt cho việc xây dựng căn cứ địa Cao Bằng và cho chính cuộc trở về nước của Người đầu năm 1941. Đồng chí Đào Thế An là một trong những học viên của lớp huấn luyện Nặm Quang. Tại đây, đồng chí được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp trang bị những nội dung cơ bản về tình hình thế giới, tình hình Đông Dương, con đường cách mạng Việt Nam; đồng thời, được rèn luyện phương pháp công tác quần chúng, kỹ năng tổ chức, tuyên truyền, giữ bí mật và xây dựng mối quan hệ mật thiết với nhân dân. Mặc dù thời gian huấn luyện không dài và điều kiện vật chất hết sức thiếu thốn, nhưng lớp học Nặm Quang đã góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, ý thức tổ chức và tinh thần trách nhiệm cách mạng cho các học viên. Chính từ nền tảng này, đồng chí Đào Thế An cùng nhiều học viên khác đã trở thành lực lượng nòng cốt, trực tiếp tham gia bảo vệ, xây dựng và củng cố căn cứ địa Pác Bó sau khi Bác Hồ về nước.

Ngày 28/1/1941, sau hơn 30 năm hoạt động ở nước ngoài, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc tại Pác Bó, mở ra thời kỳ Người trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam trong nước. Cùng Bác Hồ về nước lần này có 5 đồng chí: Phùng Chí Kiên, Lê Quảng Ba, Thế An, Hoàng Văn Lộc và Đặng Văn Cáp. Trong đoàn, đồng chí Đào Thế An là cán bộ địa phương, am hiểu địa hình, phong tục tập quán và có cơ sở quần chúng vững chắc tại Hà Quảng, yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc bảo đảm an toàn cho Bác Hồ và Trung ương trong giai đoạn đầu về nước.

Ngay sau khi Bác Hồ về Pác Bó, trong điều kiện căn cứ địa còn hết sức sơ khai, sự truy lùng của mật thám Pháp và tay sai diễn ra gắt gao, đồng chí Đào Thế An được giao những nhiệm vụ thầm lặng nhưng mang tính sống còn: tổ chức và bảo đảm tuyến giao thông bí mật từ khu vực biên giới vào nội địa; gây dựng và củng cố các cơ sở Việt Minh; bảo đảm liên lạc và an toàn cho Bác Hồ cùng các đồng chí lãnh đạo Trung ương. Những nhiệm vụ này đòi hỏi sự tuyệt đối trung thành, khả năng giữ bí mật và sự gắn bó sâu sắc với quần chúng nhân dân địa phương.

Trong hồi ký “Những ngày sống cùng Bác” của đồng chí Nông Thị Trưng - người trực tiếp tham gia Đội Du kích Pác Bó, đồng chí Đào Thế An được nhắc đến như một cán bộ hoạt động tích cực tại căn cứ địa, trực tiếp tham gia công tác liên lạc, tổ chức lực lượng và bảo vệ cơ sở cách mạng. Dù chỉ được nhắc đến bằng tên gọi ngắn gọn “Thế An”, nhưng những chi tiết ấy phản ánh rõ vai trò của đồng chí trong đời sống và hoạt động thường nhật của căn cứ địa Pác Bó.

Toàn cảnh xóm Cốc Sâu, xã Trường Hà - quê hương của đồng chí Đào Thế An.

Là thành viên Đội Du kích Pác Bó, đồng chí Đào Thế An tham gia tuyên truyền, vận động quần chúng, xây dựng các tổ chức cứu quốc và huấn luyện lực lượng tự vệ ở cơ sở. Chính từ những hoạt động này, phong trào Việt Minh tại Hà Quảng từng bước được củng cố, tạo nền tảng vững chắc để căn cứ địa Pác Bó phát huy vai trò là trung tâm chỉ đạo cách mạng trong giai đoạn 1941 - 1945. Từ năm 1943, đồng chí trực tiếp tham gia huấn luyện và chỉ huy lực lượng vũ trang tại một số địa bàn của Cao Bằng và Bắc Kạn. Ngày 22/12/1944, đồng chí được tuyển chọn vào Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân, lực lượng vũ trang tập trung đầu tiên của cách mạng Việt Nam, tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đồng chí đảm nhiệm cương vị trung đội phó, tham gia đánh các đồn lẻ, góp phần mở rộng và bảo vệ căn cứ địa cách mạng.

Trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí tham gia Nam tiến, chiến đấu tại Trung Bộ và Nam Bộ, đảm nhiệm các cương vị từ Đại đội trưởng, Chi đội trưởng đến Trung đoàn phó. Năm 1950, đồng chí được giao nhiệm vụ Quyền Huyện đội trưởng Trấn Biên (Cao Bằng), trực tiếp tổ chức huấn luyện dân quân và củng cố hệ thống phòng thủ địa phương. Một tư liệu có giá trị đặc biệt là Huân chương Kháng chiến do Chủ tịch nước trao tặng, trong đó ghi rõ: Đào Mạnh Vy - tức Thế An. Đây là căn cứ quan trọng để khẳng định hai tên gọi là của cùng một người, đồng thời, trả lại danh tính lịch sử đầy đủ cho người cán bộ cách mạng đã trực tiếp sát cánh bên Bác Hồ trong ngày đầu Người trở về Tổ quốc.

Kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước có thể thấy rằng sự kiện lịch sử trọng đại này không chỉ gắn với tầm nhìn chiến lược của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, mà còn gắn liền với sự đóng góp thầm lặng, bền bỉ của những cán bộ cơ sở như đồng chí Đào Thế An. Chính họ là những người đã âm thầm tạo dựng cơ sở, bảo vệ căn cứ địa và nuôi dưỡng phong trào cách mạng từ những điều kiện hết sức gian khó.

Việc tiếp tục nghiên cứu, làm rõ và khẳng định vai trò của đồng chí Đào Thế An - Đào Mạnh Vy trong sự kiện Bác Hồ về nước năm 1941 không chỉ góp phần bổ sung những khoảng trống tư liệu lịch sử, mà còn mang ý nghĩa tri ân sâu sắc đối với một người chiến sĩ cách mạng đã cống hiến trọn đời mình cho Đảng, cho Bác Hồ và cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Đây cũng là cơ sở quan trọng để phục vụ công tác giáo dục truyền thống cách mạng, nhất là trong dịp kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước - một mốc son có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Bế Thị Mai