Đắp lá chữa bệnh, trả giá bằng cả tính mạng

Bệnh nhân 65 tuổi nhập viện sau khi giã lá ớt đắp vết thương. Ảnh: BVCC

Từ vết thương nhỏ đến hoại tử, nguy cơ mất chi

Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) vừa tiếp nhận một phụ nữ 65 tuổi ở Hải Phòng nhập viện trong tình trạng chân phải sưng nề, đau rát dữ dội, nổi nhiều bọng nước và hoại tử phần mềm. Trước khi nhập viện, bà xỏ dép đi chợ vào buổi sáng và bất ngờ đau nhói ở chân như bị côn trùng đốt. Chỉ một giờ sau, chân sưng kèm theo sốt.

Gia đình đưa bà đến bác sĩ tư quen biết gần nhà. Sau khi tiêm thuốc, tình trạng sốt cải thiện nhưng bác sĩ tư còn hướng dẫn giã lá ớt đắp vết thương. Tin lời mách đã chữa khỏi cho nhiều người, bà làm theo. Tuy nhiên, sau một giờ, chân bỏng rát, đau dữ dội, nổi nhiều bọng nước. Đến tối, gia đình đưa người bệnh tới Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) và được chẩn đoán tình trạng tổn thương hoại tử, nhiễm trùng phần mềm cẳng bàn chân phải.

Bác sĩ Nguyễn Quang Minh, Trung tâm Chống độc cho biết, đây là tình trạng cấp cứu vô cùng khẩn cấp và khó khăn, tổn thương, hoại tử có xu hướng lan rộng, gây nhiễm trùng, nhiễm độc toàn thân, nguy cơ tử vong rất cao.

Trước đó, một người đàn ông 65 tuổi ở Lào Cai có tiền sử bệnh gout 7 năm cũng được đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trung ương sau khi nghe người quen mách đắp tỏi đập dập và thuốc nam lên vùng đau khớp gối. Sau khoảng 5 ngày, vùng tổn thương ngày càng nóng rát, đau nhiều, xuất hiện rỉ dịch rồi lan xuống cẳng chân và bàn chân. Khi nhập viện, ông sốt 39 độ C, rét run, chân nổi bọng nước, các mảng hoại tử đen, đau và hạn chế vận động nghiêm trọng.

Theo bác sĩ Hoàng Mạnh Hà, Trưởng khoa Ngoại chấn thương, chỉnh hình (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trung ương), việc đắp lá cây, tỏi, thuốc nam hoặc thuốc không rõ nguồn gốc lên vùng da tổn thương có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Khi hàng rào bảo vệ da bị phá vỡ, vi khuẩn có thể xâm nhập mô sâu, lan theo tổ chức dưới da, cơ, cân và mô mềm, khiến tổn thương nghiêm trọng hơn.

Cũng tại bệnh viện này, một bệnh nhân 44 tuổi, người dân tộc thiểu số ở Tuyên Quang phải nhập viện sau một tháng tự đắp lá chữa bỏng lửa. Khi được chuyển đến viện, mặt sau cẳng chân trái của người bệnh gần như hoại tử hoàn toàn, tổn thương lan rộng 50-70% bàn chân, ăn sâu đến xương gót, gân gót và các đầu xương chày, xương mác.

Bác sĩ Dương Mạnh Chiến, Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và Liên chuyên khoa (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trung ương) cho biết, bỏng lửa diện rộng là dạng bỏng đặc biệt nguy hiểm do tổn thương thường sâu và lan rộng, dễ phá hủy da, mô mềm và mạch máu. Khi diện tích bỏng lớn hoặc tổn thương sâu, nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử mô và biến chứng toàn thân có thể xảy ra rất nhanh.

“Việc tự ý đắp lá, dùng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc chậm trễ đến cơ sở y tế có thể khiến vết thương nhiễm trùng nặng, thậm chí phá hủy cả gân và xương nếu không được xử trí kịp thời, làm tăng nguy cơ mất chi và đe dọa tính mạng”, bác sĩ Dương Mạnh Chiến nhấn mạnh.

Đừng để mẹo dân gian thay thế điều trị y tế

Những ca bệnh trên cho thấy, đằng sau niềm tin vào các mẹo chữa bệnh truyền miệng là những rủi ro khó lường. Trong khi đó, nhận biết đúng dấu hiệu bất thường, sơ cứu đúng cách và đến cơ sở y tế kịp thời không chỉ giúp hạn chế tổn thương, ngăn ngừa biến chứng, mà còn có thể cứu sống người bệnh.

Theo Tiến sĩ-bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), tâm lý cho rằng lá cây tự nhiên lành tính, dễ kiếm, ít tốn kém khiến nhiều người tin tưởng sử dụng mà chưa lường hết nguy cơ. Trên thực tế, lá cây thu hái ngoài môi trường có thể mang theo bụi bẩn, vi khuẩn và các tác nhân gây bệnh. Khi bị giã nát rồi đắp trực tiếp lên vùng da trầy xước, phồng rộp hoặc vết thương hở, chúng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Một số loại cây còn chứa chất gây kích ứng, viêm da tiếp xúc, khiến tổn thương tại chỗ nặng thêm.

Nguy hiểm hơn, việc tự điều trị bằng các bài thuốc truyền miệng có thể khiến người bệnh bỏ lỡ giai đoạn tổn thương còn nhẹ, dễ xử trí. Khi nhiễm trùng lan vào mô sâu, người bệnh có thể phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật, nằm viện kéo dài, thậm chí mất một phần cơ thể hoặc tính mạng.

Các bác sĩ khuyến cáo, người dân tuyệt đối không tự ý đắp lá cây, thuốc nam, cao dán, hay hỗn hợp không rõ thành phần lên vùng da bị tổn thương. Không chích, rạch, bóp nặn hoặc tự can thiệp vào vết thương khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Với vết thương nhỏ, người dân có thể nhẹ nhàng rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, sau đó che phủ bằng gạc sạch và theo dõi diễn biến. Nếu vết thương lớn, nằm ở vị trí nhạy cảm như đầu, mặt, cổ, nách, bẹn, hoặc xuất hiện tình trạng sưng đau tăng nhanh, đỏ lan rộng, nổi bọng nước, da tái nhợt, tím đen hay kèm sốt, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay lập tức. Đặc biệt, sốt cao kèm rét run, mệt mỏi bất thường, đau dữ dội hoặc tổn thương đổi màu là những dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá khẩn cấp, không nên chờ đợi xem có tự khỏi hay không.

Với trường hợp nghi bị rắn độc cắn, người dân cần hạn chế vận động, bất động chi bị cắn, tháo bỏ vật trang sức có thể gây chèn ép khi chi sưng lên và nhanh chóng đến cơ sở y tế. Tuyệt đối không đắp lá, rạch vết cắn, hút nọc hay garô chặt vì có thể khiến tổn thương nặng thêm và cản trở việc điều trị.

Riêng với vết thương do bỏng, bác sĩ Dương Mạnh Chiến lưu ý, với mọi trường hợp bỏng, đặc biệt là bỏng lửa diện rộng hoặc các vết thương hở sâu, người dân tuyệt đối không tự điều trị bằng các phương pháp dân gian. Khi có dấu hiệu sưng đau tăng dần, chảy dịch, đổi màu da hoặc xuất hiện hoại tử, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa càng sớm càng tốt để được đánh giá và xử trí đúng cách. Điều trị kịp thời không chỉ giúp kiểm soát nhiễm trùng, mà còn tăng đáng kể khả năng bảo tồn chức năng và hình thể chi thể.

Ngoài ra, người có bệnh nền như gout, đái tháo đường, bệnh gan hoặc các bệnh mạn tính khác càng cần thận trọng khi xuất hiện vết thương hay dấu hiệu nhiễm trùng. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương, xác định hướng xử trí phù hợp, kiểm soát nhiễm trùng và hạn chế biến chứng.