Hiểm họa âm thầm từ thực phẩm siêu chế biến với mạch máu não
Tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến tổn thương mạch máu não tiềm ẩn ở người trung niên.
Ở lứa tuổi trung niên, những người thường xuyên tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến có nguy cơ xuất hiện các tổn thương mạch máu não cao hơn đáng kể, dù chưa từng có biểu hiện bất thường nào về tư duy hay trí nhớ.
Phát hiện này vừa được công bố trên tạp chí JAMA Network Open bởi nhóm chuyên gia đến từ Viện Nghiên cứu Sức khỏe Dân số thuộc Đại học McMaster & Hamilton Health Sciences (Canada) sau quá trình phân tích dữ liệu công phu.
Để đi đến kết quả này, các nhà khoa học đã xem xét thông tin của gần 9.000 người trong độ tuổi từ 35-69 chưa từng mắc bệnh tim mạch. Mỗi người tham gia cung cấp chi tiết về khẩu phần ăn trong suốt 1 năm, đồng thời trải qua quá trình đo đạc lượng mỡ cơ thể và chụp cộng hưởng từ não bộ.
Phim chụp được các bác sĩ thần kinh đọc độc lập mà không hề hay biết về chế độ dinh dưỡng của từng trường hợp nhằm đảm bảo tính khách quan tối đa.
Tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến tổn thương mạch máu não tiềm ẩn ở người trung niên. Ảnh minh họa: Health Day
Dữ liệu thu được phác họa sự chênh lệch rõ rệt giữa các nhóm người có thói quen ăn uống khác nhau. Nhóm tiêu thụ nhiều nhất sử dụng trung bình 13 khẩu phần thực phẩm siêu chế biến trong mỗi hai nghìn kilocalorie, bao gồm các món như nước ngọt, bánh kẹo đóng gói, mì ăn liền hay bữa ăn đông lạnh.
Ngược lại, nhóm tiêu thụ ít nhất chỉ dùng khoảng 3 khẩu phần. Kết quả cho thấy tỷ lệ xuất hiện dấu hiệu tổn thương mạch máu não ở nhóm ăn nhiều lên tới hơn 11%, cao hơn hẳn mức hơn 8% của nhóm ăn ít.
Thậm chí khi đã loại trừ hàng loạt yếu tố nhiễu như độ tuổi, thu nhập, thói quen hút thuốc hay tình trạng huyết áp, khả năng này vẫn chênh lệch khoảng 40%.
Những tổn thương được ghi nhận chủ yếu là các ổ nhồi máu nhỏ hoặc vùng chất trắng tăng tín hiệu ở mức độ nặng. Do thường không gây ra triệu chứng rõ rệt nên người mang chúng rất khó tự nhận biết trong sinh hoạt hàng ngày.
Trả lời trang tin Medical News Today, Ông Russell de Souza, tác giả chính của nghiên cứu, nhận định đây không phải là những thay đổi lành tính bởi chúng vốn là dấu hiệu cảnh báo bệnh mạch máu não, và tiềm ẩn nguy cơ đột quỵ cùng tình trạng suy giảm nhận thức về lâu dài.
Khoảng cách giữa thống kê và thực tế
Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý mức tăng nguy cơ đối với từng cá nhân là tương đối khiêm tốn, còn con số 40% là tỷ lệ tương đối chứ không phản ánh lượng người mắc thực tế trong cộng đồng.
Đáng chú ý, mối liên hệ này thể hiện rõ ràng hơn ở phái nữ, khi phụ nữ thuộc nhóm ăn nhiều nhất có nguy cơ cao hơn gần 80% so với nhóm ăn ít, trong khi nam giới không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê.
Tuy nhiên, giới nghiên cứu khuyến cáo chỉ nên xem đây là một tín hiệu cần theo dõi thêm thay vì vội vã kết luận phụ nữ nhạy cảm hơn, bởi sự chênh lệch có thể xuất phát từ yếu tố nội tiết hoặc cách phân bố mỡ trong cơ thể.
Các tác giả chính Sonia Anand (trái) và Russell de Souza của nghiên cứu, cùng các mẫu thực phẩm siêu chế biến và hình ảnh quét não phục vụ công trình. Ảnh: Hamilton Health Sciences
Bản thân lượng mỡ nội tạng ở người ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến cũng lớn hơn đáng kể, nhưng vẫn chưa đủ để giải thích toàn bộ cơ chế tác động lên não bộ. Vốn gắn liền với tình trạng viêm và tổn thương thành mạch, mỡ nội tạng từng được xem như một thủ phạm tiềm tàng.
Thế nhưng, khi đưa yếu tố này vào mô hình phân tích, mối liên hệ giữa thực phẩm siêu chế biến và những tổn thương ở não bộ hầu như không suy chuyển, chứng tỏ lượng mỡ thừa vẫn chưa thể giải thích trọn vẹn câu chuyện.
Bên cạnh đó, dù phim chụp cộng hưởng từ ghi nhận nhiều điểm bất thường, điểm số trong các bài kiểm tra trí nhớ hay tốc độ xử lý thông tin lại không có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm. Các nhà khoa học giải thích rằng, công nghệ chụp chiếu có thể phát hiện tổn thương từ rất sớm trước khi chúng kịp làm suy giảm kết quả kiểm tra nhận thức.
Bên cạnh đó, các chuyên gia độc lập cũng đề nghị đọc kết quả một cách thận trọng vì nghiên cứu mang tính quan sát dịch tễ, dựa trên dữ liệu ghi nhận tại một thời điểm và còn tồn tại một số hạn chế nhất định về thành phần dân số tham gia.
Dù chưa thể khẳng định chắc chắn mối quan hệ nhân quả trực tiếp, các chuyên gia cho rằng phát hiện này là lời nhắc nhở hữu ích về việc ưu tiên các thực phẩm nguyên bản ít qua chế biến.
Đối với những người bận rộn hoặc eo hẹp về tài chính, việc lựa chọn các nguồn dinh dưỡng vừa túi tiền như đậu, trứng, rau củ đông lạnh kết hợp cùng lối sống năng động, kiểm soát tốt huyết áp và từ bỏ thuốc lá vẫn là chiếc khiên vững chắc để bảo vệ trọn vẹn sức khỏe tim mạch lẫn não bộ trong tương lai.
