Đất hiếm trở thành tâm điểm trong cuộc gặp Mỹ - Trung

Mỏ đất hiếm ở California, Mỹ. Ảnh: AP/TTXVN

Mỹ vẫn sẽ phụ thuộc đáng kể vào đất hiếm Trung Quốc trong nhiều năm tới, dù Washington đang đẩy mạnh đầu tư xây dựng chuỗi cung ứng trong nước, tạo thế bất cân bằng trước cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình.

Đất hiếm là nhóm khoáng sản quan trọng đối với quốc phòng, ôtô, máy tính và nhiều ngành công nghiệp khác. Dù Mỹ đang nhanh chóng mở rộng khai thác và chế biến, năng lực trong nước vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu.

Theo Benchmark Mineral Intelligence, sản lượng hai loại đất hiếm được sử dụng phổ biến nhất tại Mỹ đã tăng hơn ba lần kể từ khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng năm ngoái. Tuy nhiên, sản lượng này mới đáp ứng khoảng 42% nhu cầu. Trong 5 năm tới, Mỹ vẫn có thể phải nhập khẩu gần một phần tư lượng đất hiếm cần thiết.

Trong khi đó, Trung Quốc vẫn giữ vị trí thống trị về khai thác và tinh chế đất hiếm toàn cầu. Bắc Kinh năm ngoái đồng ý trì hoãn các hạn chế xuất khẩu đến ngày 10/11. Khả năng tiếp tục gia hạn được cho là một trong những nội dung có thể được ông Trump và ông Tập thảo luận.

Nhà Trắng từng đặt mục tiêu đến tháng 1/2027 chặn nhập khẩu đất hiếm từ Trung Quốc, nhưng với năng lực hiện nay, mục tiêu này gần như không thể đạt đúng hạn.

“Mục tiêu không phải để Mỹ thay thế Trung Quốc trở thành nhà cung cấp lớn nhất thế giới”, Coco Zhang, chuyên gia phân tích tại Tập đoàn ING, nói. Theo bà, hướng thực tế hơn là xây dựng một chuỗi cung ứng thay thế đủ mạnh để bảo vệ các ngành chiến lược khi xảy ra gián đoạn địa chính trị.

Truyền thông phương Tây cho rằng sự phụ thuộc này làm hạn chế vị thế đàm phán của ông Trump với ông Tập, đồng thời cho thấy khó khăn của việc khôi phục ngành công nghiệp mà Mỹ gần như đã từ bỏ từ cuối thế kỷ 20.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump coi đất hiếm là vấn đề an ninh quốc gia và rót hàng tỷ USD vào các doanh nghiệp như MP Materials, USA Rare Earth và Energy Fuels nhằm giảm sự chi phối của Trung Quốc.

Những khoản đầu tư này đã bắt đầu tạo kết quả. MP Materials hồi đầu tháng cung cấp cho General Motors các nam châm được sản xuất từ đất hiếm do chính công ty tinh chế. USA Rare Earth cũng mua một mỏ tại Brazil và một nhà máy chế biến ở Pháp sau khi nhận đầu tư từ chính phủ Mỹ. Energy Fuels trong năm nay đồng ý mua một công ty sở hữu cơ sở sản xuất nam châm lớn tại South Carolina.

“Việc đưa ngành đất hiếm trở lại Mỹ đang được triển khai. Đây mới là giai đoạn đầu, nhưng quá trình này đang diễn ra”, Tim Moore, chuyên gia phân tích tại Clear Street, nhận định.

Các công ty khởi nghiệp như Nth Cycle và Ucore Rare Metals cũng thử nghiệm những công nghệ mới để tinh chế đất hiếm. Albert Gore, người đứng đầu Hiệp hội thương mại xe điện ZETA, cho biết Mỹ đang nhanh chóng mở rộng năng lực sản xuất vật liệu ở nhiều công đoạn của chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, xây dựng một chuỗi cung ứng hoàn chỉnh vẫn là thách thức lớn. Việc tách 17 nguyên tố đất hiếm đòi hỏi quy trình hóa học và cơ học phức tạp, trong khi Mỹ hiện gần như chưa có năng lực chế biến nhóm đất hiếm nặng, vốn được sử dụng trong nhiều ứng dụng quân sự.

Một số nhà cung cấp Trung Quốc gần đây cũng bắt đầu giữ lại các lô hàng dành cho Mỹ do lo ngại ảnh hưởng đến Bắc Kinh. Nếu Trung Quốc chính thức hạn chế xuất khẩu, các nhà sản xuất Mỹ có thể chịu tác động đáng kể.

Ford từng phải tạm đóng cửa một số nhà máy tại Mỹ năm ngoái sau khi nguồn cung nam châm đất hiếm từ Trung Quốc bị gián đoạn, cho thấy mức độ phụ thuộc của ngành sản xuất Mỹ.

Megan O'Connor, CEO Nth Cycle, cho biết các doanh nghiệp đang nỗ lực nhanh chóng xây dựng năng lực chế biến trong nước. Công ty của bà vừa ký thỏa thuận cung cấp khoáng sản trị giá 1 tỷ USD với Glencore.

Dù Mỹ đang từng bước hình thành chuỗi cung ứng riêng, Trung Quốc vẫn giữ lợi thế lớn về khai thác và đặc biệt là chế biến đất hiếm. Vì vậy, vấn đề này nhiều khả năng tiếp tục là một quân bài quan trọng trong quan hệ thương mại và chiến lược Mỹ - Trung.