Dấu ấn 6 năm thực thi EVFTA: Đưa Việt Nam định vị ngày càng vững chắc trong chuỗi giá trị toàn cầu

Nhìn lại 6 năm thực thi EVFTA, hành lang kinh tế song phương không chỉ ghi nhận những con số kỷ lục về kim ngạch thương mại mà còn chứng minh tầm vóc của một mô hình hợp tác bổ trợ sâu sắc, tạo đòn bẩy bền vững cho cả hai bên...

Biểu tượng 6 năm thực thi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU. Nguồn: EuroCham.

Ngày 1/8/2026 đánh dấu cột mốc tròn 6 năm Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) chính thức đi vào hiệu lực. Dù 6 năm chỉ là một chương ngắn ngủi trong hành trình 36 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Liên minh châu Âu (EU) và Việt Nam, Hiệp định này đã tạo ra những tác động chuyển biến sâu sắc đối với hành lang kinh tế song phương.

Đánh giá về chặng đường đã qua, Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) khẳng định: "EVFTA đã thành công biến chuyển những thiện chí chính trị thành tiến trình hội nhập thương mại giá trị cao. Qua đó, Hiệp định không chỉ củng cố niềm tin vững chắc cho cộng đồng doanh nghiệp mà còn đưa Việt Nam định vị ngày càng vững chắc trong chuỗi giá trị toàn cầu".

SAU 6 NĂM TẠO RA HƠN 383 TỶ USD KIM NGẠCH THƯƠNG MẠI

Số liệu thống kê từ Cục Hải quan Việt Nam và Cơ quan Thống kê Quốc gia (NSO) là minh chứng rõ nét nhất cho quy mô bứt phá của tiến trình hội nhập này. Tổng kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và EU từ tháng 1/1995 đến tháng 6/2026 đã vượt mốc 900 tỷ USD. Đáng chú ý, có tới 383,8 tỷ USD, chiếm 42,6% tổng kim ngạch của suốt hơn ba thập kỷ được tạo ra chỉ trong 6 năm thực thi EVFTA (từ tháng 8/2020 đến nay).

Đà tăng trưởng tiếp tục duy trì mạnh mẽ trong nửa đầu năm 2026 với kim ngạch song phương đạt 41,4 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang EU đạt 31,8 tỷ USD và nhập khẩu 9,7 tỷ USD, mang về khoản thặng dư thương mại kỷ lục lên tới 22 tỷ USD chỉ sau 6 tháng. Con số thặng dư nửa đầu năm nay thậm chí đã vượt qua tổng mức thặng dư của cả năm 2019 (21,7 tỷ USD) — thời điểm trước khi EVFTA chính thức có hiệu lực.

Nhìn nhận về sức bật kinh tế này, ông Jean Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham, người từng trực tiếp tham gia đoàn đàm phán của EU về EVFTA nhấn mạnh mối quan hệ đối tác này đang kiến tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài cho cả hai phía.

"Dù Việt Nam đang duy trì mức thặng dư thương mại rất lớn với EU, chúng ta không nên nhìn nhận mối quan hệ này qua lăng kính “được - mất” đơn thuần. Những mặt hàng từ châu Âu như công nghệ cao, máy móc thiết bị tiên tiến và dược phẩm chính là đòn bẩy trực tiếp nâng tầm năng suất công nghiệp cho Việt Nam. Ngược lại, thế mạnh của Việt Nam trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản lại là mảnh ghép hoàn hảo để củng cố các chuỗi cung ứng của châu Âu, đồng thời phục vụ nhu cầu của hàng triệu người tiêu dùng tại đây", ông Jean Jacques Bouflet phân tích.

Những con số ấn tượng về quan hệ thương mại Việt Nam - EU: Nguồn: EuroCham.

Cũng theo lãnh đạo EuroCham, EVFTA đã thiết lập một hệ sinh thái kinh tế mang tính bổ trợ sâu sắc, nơi mỗi bên đều tối ưu hóa sức mạnh nội tại để cùng phát triển. Tuy nhiên, dư địa hợp tác song phương vẫn còn rất rộng mở. Chúng tôi khuyến khích Việt Nam tăng cường nhập khẩu các giải pháp công nghệ giá trị cao từ châu Âu nhằm phục vụ chiến lược hiện đại hóa công nghiệp và nâng cao năng lực làm chủ chuỗi giá trị sản xuất.

Thực tế hiện nay, EU chiếm khoảng 12% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu của Việt Nam, nhưng tỷ trọng nhập khẩu của Việt Nam từ EU mới dừng lại ở mức 4%. Việc gia tăng hấp thụ các công nghệ tiên tiến từ EU không chỉ giúp cân bằng bền vững cán cân thương mại song phương, mà còn đóng vai trò là bệ phóng giúp gia tăng năng lực cạnh tranh dài hạn, đưa nền công nghiệp Việt Nam tiến sâu hơn vào các công đoạn giá trị gia tăng cao trên thế giới.

Bước sang năm thứ 7, EVFTA chính thức chạm cột mốc thuế quan đặc biệt quan trọng: EU hoàn tất lộ trình tự do hóa thương mại, mở rộng cửa miễn thuế cho 99% các dòng hàng xuất khẩu từ Việt Nam. Cú hích này sẽ tối đa hóa cơ hội tiếp cận thị trường cho các nhà sản xuất trong nước. Ở chiều ngược lại, tiến trình cắt giảm thuế quan của Việt Nam đối với hàng hóa EU sẽ tiếp tục được triển khai theo đúng cam kết trong 4 năm tới, hướng tới hoàn tất vào năm 2030 (đánh dấu tròn 10 năm thực thi Hiệp định).

DOANH NGHIỆP EU TỐI ƯU HÓA LỢI ÍCH TỪ ƯU ĐÃI THUẾ QUAN

Trái ngược với đà bứt phá mạnh mẽ của thương mại hàng hóa, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ EU ghi nhận nhịp độ mở rộng có phần thận trọng hơn. Các nhà đầu tư EU tiếp tục đặt ưu tiên hàng đầu vào tính dự báo của môi trường pháp lý, hiệu quả thủ tục hành chính và các cơ chế bảo hộ đầu tư vững chắc trước khi quyết định phân bổ nguồn vốn dài hạn.

Thực tế này càng làm nổi bật tầm quan trọng chiến lược của việc phê chuẩn toàn diện Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EU - Việt Nam (EVIPA) từ tất cả các quốc gia thành viên EU. Nếu EVFTA đóng vai trò tự do hóa thương mại hàng hóa, thì EVIPA sẽ là mảnh ghép hoàn chỉnh thiết lập khung pháp lý vững chắc và cơ chế giải quyết tranh chấp hiện đại, tạo nền móng thu hút dòng vốn chất lượng cao từ châu Âu vào các lĩnh vực then chốt như năng lượng sạch, hạ tầng số và sản xuất tiên tiến.

Sau 6 năm, giá trị thực tiễn của EVFTA còn được đo lường qua sự chủ động của các doanh nghiệp EU trong việc hoạch định chiến lược kinh doanh tại Việt Nam.

Theo khảo sát Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý 2/2026 của EuroCham, 55% doanh nghiệp EU được hỏi khẳng định Việt Nam là trung tâm hoạt động cốt lõi hoặc địa bàn tăng trưởng trọng điểm; 22% doanh nghiệp khác đánh giá Việt Nam là một cấu phần quan trọng trong mạng lưới khu vực. Có thể thấy, Việt Nam đã nâng tầm vị thế để trở thành nền tảng cạnh tranh chiến lược cho kế hoạch mở rộng dài hạn tại châu Á của các tập đoàn EU.

6 năm thực thi EVFTA mang lại giá trị kinh doanh cho doanh nghiệp EU tại Việt Nam (Nguồn: EuroCham).

Trong số các doanh nghiệp EU tại Việt Nam đang tham gia thương mại song phương, có tới 50% doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp từ các ưu đãi thuế quan của EVFTA. Bên cạnh đó, 33% doanh nghiệp đã áp dụng thuế suất ưu đãi cho ít nhất 20% tổng kim ngạch thương mại, và gần 20% doanh nghiệp áp dụng cho hơn một nửa dòng lưu chuyển hàng hóa của mình.

Đáng chú ý, có tới 66% (2/3) số doanh nghiệp báo cáo đạt được những khoản tiết kiệm tài chính có thể đo lường rõ ràng. Phần lớn ghi nhận mức giảm chi phí từ 5 - 15%, trong khi 11% doanh nghiệp đạt mức tiết kiệm vượt trội trên 30%. Phân tích theo ngành cho thấy lĩnh vực thương mại, logistics và hàng tiêu dùng tận dụng ưu đãi hiệu quả nhất: cứ 4 doanh nghiệp được khảo sát thì có 1 doanh nghiệp đạt mức tiết kiệm chi phí từ 16 - 30%, cao gấp đôi mức bình quân toàn thị trường.

Những con số thống kê ấn tượng trên hoàn toàn tương thích với thực tế vận hành của các doanh nghiệp. Đại diện một doanh nghiệp nhập khẩu EU tham gia khảo sát BCI của Eurocham chia sẻ, hơn 80% hoạt động thương mại EU - Việt Nam của công ty hiện đã thụ hưởng ưu đãi thuế quan từ EVFTA. Mặc dù khoản tiết kiệm thuế chỉ cải thiện một phần biên lợi nhuận, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở chỗ: chi phí nhập khẩu giảm đã giúp công ty hạ giá bán sản phẩm từ 5 - 15%, qua đó gia tăng đáng kể sức cạnh tranh tại thị trường Việt Nam và mở rộng dư địa tăng trưởng.

Đối với các đơn vị cung cấp dịch vụ logistics, việc khách hàng tối ưu hóa hiệu quả EVFTA cũng tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng ổn định cho các dịch vụ giao nhận vận tải, kho bãi và phân phối trên toàn chuỗi cung ứng.