“Dấu ấn Hoàng Văn Thụ” trên Báo Cờ Giải phóng

Một không gian trưng bày tài liệu, hiện vật về hoạt động cách mạng của đồng chí Hoàng Văn Thụ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam, trong đó có báo Cờ giải phóng

Năm 1941, tại Hội nghị Trung ương lần thứ 8 tại Pác Bó (Cao Bằng), đồng chí Hoàng Văn Thụ được bầu là uỷ viên Thường vụ Trung ương Đảng, đặc trách công tác dân vận và binh vận của Đảng; đồng chí Trường Chinh được bầu làm Tổng bí thư phụ trách Tuyên huấn. 

Cơ quan ngôn luận của Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương

Để phục vụ nhiệm vụ tuyên truyền cổ động, Trung ương Đảng chủ trương xuất bản một tờ báo thay thế cho tờ Dân Chúng đã ngừng xuất bản. Trên cương vị mới, đồng chí Hoàng Văn Thụ đã tích cực tham gia xuất bản báo Cờ Giải phóng với mục đích ban đầu là đưa tin tình hình chính trị trong và ngoài nước, tuyên truyền đường lối chính sách của Đảng, vạch trần thủ đoạn và âm mưu thâm độc của phát xít Nhật và bọn tay sai thân Nhật lúc đó… 

Sau một quá trình chuẩn bị, ngày 10/10/1942 số báo đầu tiên ra đời tại xã Thuận Thành, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (cũ) với 4 trang in. Báo Cờ Giải phóng do đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh – người đồng chí thân thiết của đồng chí Hoàng Văn Thụ làm Chủ bút (Tổng biên tập) kiêm viết chính. Báo in li – tô (in thạch) tại các cơ sở bí mật, ghi nơi xuất bản là “Nhà in Trần Phú”, khổ 38,5x27 cm. Số trang của báo cũng không cố định, lúc 4 trang, lúc 2 trang. Thời kỳ đầu, báo phát hành rất thưa, số 1 và 2 cách nhau tới 10 tháng, năm 1943 chỉ có một số, sang đến năm 1945 khoảng cách dày hơn.  Báo lưu hành nội bộ, sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 mới xuất bản công khai. Khi Đảng Cộng sản Đông Dương rút vào bí mật cũng là lúc báo Cờ Giải phóng kết thúc sứ mệnh lịch sử của mình, ngày 18/11/1945, báo ra số cuối cùng. Báo Cờ Giải phóng là một trong những tờ báo tiền thân của báo Nhân Dân ngày nay.

Dấu ấn Hoàng Văn Thụ

Năm 2007, Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam) phối hợp với Cục lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng xuất bản cuốn sách “Báo Cờ Giải phóng” công bố 32 số báo đã in ấn, phát hành - từ số 2 đến số 32 do không sưu tầm được số 1. Số 1 thuộc sở hữu của một nhà sưu tập tư nhân. Qua công tác nghiên cứu, các nhà sử học, bảo tàng học cho biết, trong số báo đầu tiên, đồng chí Hoàng Văn Thụ có bài viết “Kế hoạch chiếm Côcadơ của Đức nhất định thất bại”. Với Cờ Giải phóng, đồng chí Hoàng Văn Thụ không chỉ chỉ đạo về mặt nội dung mà còn tham gia viết bài, lấy bút danh là Tùng Phong, viết tắt là T.P.

Sang đến số 2 (ra ngày 26/8/1943), đồng chí Hoàng Văn Thụ có hai bài viết ngắn ghi tên tác giả bằng bút danh “TP”. Bài thứ nhất “Nhật bắt đầu thua trận” đưa tin quân Nhật bị thua trước sự tấn công, đánh chiếm của Mỹ ở một số quần đảo của nước Nhật và khẳng định “Cái ngày xuống hố của Đức, Ý, Nhật không xa nữa”. Bài thứ hai là bài “Chính sách lừa bịp của Nhật” vạch trần thủ đoạn vơ vét tài nguyên của chúng ở các nước đang chiếm đóng – trong đó có Việt Nam để phục vụ chiến tranh. Đồng chí chỉ rõ: “Phát xít sắp nguy đến nơi, đoàn kết tranh đấu chúng ta sẽ thắng”… Do tính chất bí mật của tờ báo Đảng, nhiều bài viết không ghi tên tác giả nên hiện chưa xác định được ngoài các bài viết này còn có thêm bài nào khác do đồng chí Hoàng Văn Thụ viết nữa không. Ngày 26/8/1943, báo phát hành số 2 thì chiều hôm trước (ngày 25/8/1943) đồng chí Hoàng Văn Thụ bị địch bắt tại Kim Mã khi đang trên đường đi đến một cơ sở ở ngõ Nam Diệm (khu Tám Mái, Hà Nội). Từ đó, báo chỉ còn các bài viết liên quan đến đồng chí.

Sau khi thực dân Pháp xử tử hình đồng chí Hoàng Văn Thụ, số báo Cờ Giải phóng ra đầu tiên sau khi đồng chí mất (số 5 – ngày 14/6/1944) đã đăng trang trọng bài viết “Tinh thần đồng chí Hoàng Văn Thụ muôn năm” của tác giả ĐT (bút danh của đồng chí Trần Độ) – người trợ giúp cho đồng chí Trường Chinh ở báo Cờ Giải phóng. Trong đó tin về sự hy sinh oanh liệt của đồng chí cùng sơ lược tiểu sử, quá trình hoạt động cách mạng của Anh Thụ. Tác giả bài báo nhấn mạnh, tuy hy sinh “Nhưng tinh thần trong sạch vẫn sống mãi muôn đời. Dòng máu hy sinh của anh đã thấm ướt ngọn cờ đỏ đang vẫy vùng trước gió. Tiếng nói của anh đang rung động hết thảy các đồng chí và vang dội khắp nước Việt Nam, rộng rãi làm hoàng vía quân thù”. Đồng thời khẳng định “Ngọn lửa cách mạng đã bừng bừng. Chúng không tài nào dập tắt được nữa”. Kèm theo bài viết là lời nhắc nhở các đồng chí đảng viên, chiến sĩ cách mạng học tập, noi gương trung kiên của đồng chí Hoàng Văn Thụ.

Cũng trong số báo này đăng Thông cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương về việc tổ chức một lớp đảng viên mới mang tên Lớp Hoàng Văn Thụ. Trong đó nhắc đến sự hy sinh oanh liệt của đồng chí Hoàng Văn Thụ, mục đích tổ chức lớp đảng viên này là tạo nên một lớp đảng viên mới kế tục mang tinh thần, lý tưởng cách mạng của đồng chí Hoàng Văn Thụ “Một đảng viên mất đi phải có muôn nghìn đảng viên mới nối chí”. Ban Chấp hành Trung ương Đảng đề ra chủ trương các đảng bộ đều tổ chức thêm một lớp đảng viên mới, mỗi đồng chí trong thời hạn một tháng phải giới thiệu một đảng viên mới vào Đảng. Đến số 8, ra ngày 10/11/1944, báo cũng đăng thông báo của Bộ Tổ chức Trung ương Đảng nói về việc hoàn thành lớp đảng viên này.

Bên cạnh những tác phẩm báo chí trên đây, trên báo Cờ Giải phóng số 7, ra ngày 28/9/1944, có một bài thơ nhan đề “Tiếc anh Hoàng Văn Thụ” của tác giả Đồng Tâm (bút danh của đồng chí Trần Độ) viết tháng 6/1944. Trên báo Nhân Dân số 447, ngày 25/5/1955, đồng chí Trần Độ kể lại hoàn cảnh sáng tác bài thơ. Sau khi đồng chí Hoàng Văn Thụ hy sinh, trong lần về gặp đồng chí Trường Chinh (bí danh là Toàn) tại một cơ sở cách mạng “Anh Toàn bảo tôi: Anh Lý là người sáng lập báo Cờ Giải phóng. Báo nên có một bài khóc anh. Một bài thơ càng hay”. Đồng chí Trần Độ đã viết bài thơ này với cảm xúc trào dâng và thắm tình đồng chí, tình bạn chiến đấu. Bài thơ dài 44 câu viết theo thể thơ song thất lục bát nói về cống hiến cho cách mạng, sự hy sinh cao cả của đồng chí Hoàng Văn Thụ, tình cảm của đồng chí, Nhân dân dành cho Anh và ý nghĩa của sự hy sinh đó. Trong đó có những câu thơ giàu cảm xúc nói về bản lĩnh, những đóng góp lớn lao của đồng chí Hoàng Văn Thụ với cách mạng Việt Nam:

Tám năm xa nước xa nhà

Đời anh đã với phong ba dạn dày,

Cùng đồng chí ra tay chèo chống

Anh đưa thuyền vượt sóng trùng khơi…

Theo đồng chí Trần Độ, bài thơ rất phổ biến lúc đó, được nhiều người thuộc, có người còn viết ở trường bắn Tương Mai, nơi bọn đế quốc thực dân đã xử bắn đồng chí Hoàng Văn Thụ. Trong số báo này cũng đưa tin về lễ truy điệu đồng chí Hoàng Văn Thụ ở Hà Đông (nơi đặt trụ sở của Xứ uỷ Bắc Kỳ), đồng chí Hoàng Văn Thụ đã hoạt động tại đây từ năm 1939 đến năm1943: “Tối mùng 10 tháng 7 ta, hơn 100 anh em, anh chị em đồng bào các giới đã họp nhau làm lễ truy điệu chiến sĩ Hoàng Văn Thụ rất long trọng, có hai anh và một chị diễn thuyết”. Tin vắn này cũng nói có thêm hai nơi khác truy điệu đồng chí, mỗi nơi có khoảng 5-60 người tham gia.  

Các bài báo, tác phẩm văn học nghệ thuật trên đây là những tư liệu quý trong việc nghiên cứu tiểu sử, cuộc đời hoạt động cách mạng vẻ vang của đồng chí Hoàng Văn Thụ. Qua đó, chúng ta cảm nhận ở đồng chí Hoàng Văn Thụ một nhân cách cao đẹp, một người lãnh đạo tận tuỵ, sâu sát trong công tác tuyên truyền của Đảng và một ngòi bút chính luận sắc sảo. Bên cạnh đó là tình cảm thương yêu, sự kính trọng của đồng chí, đồng bào với người chiến sĩ cách mạng kiên trung đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và sự nghiệp giải phóng dân tộc của đất nước.