Dấu ấn khoa bảng và mạch nguồn truyền thống ở Canh Hoạch

Không chỉ là dịp tri ân tổ tiên, lễ giỗ còn mở ra hành trình trở về với cội nguồn của một dòng họ khoa bảng lẫy lừng, nơi sản sinh hai vị Trạng nguyên nổi tiếng trong lịch sử dân tộc.

“Trạng cậu, Trạng cháu” - niềm tự hào vùng đất cổ

Dòng họ Nguyễn Đức ở Canh Hoạch từ lâu đã đi vào ký ức văn hóa dân gian với danh xưng đầy tự hào “Trạng cậu - Trạng cháu”. Hai vị Trạng nguyên ấy là Nguyễn Đức Lượng và Nguyễn Thiến, có mối quan hệ cậu - cháu, cùng làm rạng danh quê hương trong thời kỳ khoa cử Nho học hưng thịnh.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Dân Hòa Mai Xuân Trường cùng các đồng chí lãnh đạo xã dâng hương tại Lễ giỗ Tổ họ Nguyễn Đức làng Canh Hoạch. Ảnh: Lê Dung

Đất Canh Hoạch vốn nổi tiếng với các nghề thủ công truyền thống như làm quạt, làm lồng chim, nhưng điều khiến nơi đây trở nên đặc biệt chính là truyền thống hiếu học bền bỉ qua nhiều thế hệ. Không chỉ có hai Trạng nguyên, vùng đất này còn ghi dấu nhiều bậc hiền tài, những người đã góp công lớn cho đất nước.

Trải qua hàng trăm năm, truyền thống ấy vẫn được gìn giữ và tiếp nối. Mỗi năm, Canh Hoạch có hàng chục học sinh thi đỗ vào các trường đại học danh tiếng, nhiều em đạt thành tích cao trong học tập. Dòng chảy hiếu học ấy như mạch nguồn âm thầm nhưng bền bỉ, nuôi dưỡng tinh thần vươn lên của bao thế hệ.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Dân Hòa Hoàng Quốc Đạt chia sẻ tại buổi lễ. Ảnh: Lê Dung.

Lễ giỗ Tổ - sợi dây kết nối cội nguồn

Theo ông Nguyễn Đức Thắng, Trưởng tộc họ Nguyễn Đức làng Canh Hoạch, lễ giỗ Tổ không chỉ là nghi lễ tâm linh mà còn là dịp để con cháu hướng về cội nguồn, tri ân tổ tiên và hun đúc tinh thần đoàn kết trong dòng họ. Ông chia sẻ: “Việc duy trì và tổ chức trang trọng lễ giỗ là cách để chúng tôi giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống hiếu học, trách nhiệm với quê hương, đồng thời góp phần bảo tồn di sản văn hóa địa phương”.

Ông Nguyễn Văn Thanh (sinh năm 1968), một người con trong dòng họ, bày tỏ niềm xúc động khi chứng kiến sự hội tụ đông đủ của con cháu: “Lễ giỗ Tổ không chỉ là nghi thức mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử và tự hào về nguồn cội”.

Trung tâm của lễ giỗ là Nhà thờ họ Nguyễn Đức, còn gọi là Nhà thờ Trạng nguyên, tọa lạc tại thôn Thế Hiển. Công trình được xây dựng từ lâu đời và tu sửa vào năm 1821, đến nay vẫn giữ được nhiều nét kiến trúc cổ kính cùng những tư liệu quý giá.

Không gian nhà thờ mang đậm dấu ấn truyền thống với mái ngói rêu phong, cột gỗ lim vững chãi và những bức hoành phi, câu đối ca ngợi công đức tổ tiên. Đây không chỉ là nơi thờ tự mà còn là “bảo tàng sống” lưu giữ lịch sử của một dòng họ khoa bảng danh tiếng thời Hậu Lê.

Đặc biệt, dòng họ Nguyễn Đức còn nổi tiếng với truyền thống “tam đại đăng khoa” hiếm có, càng khẳng định vị thế của một gia tộc hiếu học bậc nhất trong lịch sử Việt Nam.

Con cháu trong dòng họ cùng người dân dâng lễ giỗ Tổ. Ảnh: Lê Dung

Bảo tồn di sản gắn với phát triển địa phương

Nhiều người dân chia sẻ, việc tổ chức lễ giỗ Tổ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là hoạt động thiết thực nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa. Đây là cơ hội để quảng bá hình ảnh quê hương, thu hút du khách, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân trong việc gìn giữ di sản.

Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Dân Hòa Hoàng Quốc Đạt, trong bối cảnh hiện nay, khi văn hóa ngày càng trở thành động lực phát triển, xã Dân Hòa triển khai nhiều định hướng quan trọng.

“Địa phương sẽ đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, kết hợp du lịch tâm linh và du lịch làng nghề. Đáng chú ý, dự án quy hoạch xây dựng Công viên văn hóa Nguyễn Du đang được xúc tiến, hứa hẹn trở thành điểm nhấn thu hút du khách trong và ngoài nước, đồng thời là không gian giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ”, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Hoàng Quốc Đạt cho hay.

Lãnh đạo xã Dân Hòa cùng con cháu trong dòng họ Nguyễn Đức và quan khách gần xa dự lễ. Ảnh: Lê Dung

Làng Vác - Canh Hoạch từ lâu đã được biết đến là vùng đất “địa linh nhân kiệt”. Việc có tới hai vị Trạng nguyên trong tổng số năm Trạng nguyên của tỉnh Hà Tây xưa là minh chứng rõ nét cho truyền thống khoa bảng rực rỡ nơi đây.

Ngày giỗ Tổ không chỉ là dịp tưởng nhớ công đức tiền nhân mà còn là cơ hội để nhắc nhở thế hệ hôm nay về tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó và khát vọng lập thân, lập nghiệp. Những giá trị ấy, dù trải qua bao biến thiên của thời gian, vẫn luôn là nền tảng vững chắc cho sự phát triển của quê hương.

Trong dòng chảy hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc duy trì những nghi lễ như giỗ Tổ họ Nguyễn Đức càng trở nên ý nghĩa. Đó không chỉ là sự tri ân quá khứ mà còn là cách để định hướng tương lai.

Với sự đoàn kết của dòng họ và sự chung tay của cộng đồng, truyền thống hiếu học và tinh thần khoa bảng nơi đây chắc chắn sẽ tiếp tục được phát huy. Canh Hoạch hôm nay không chỉ là làng nghề truyền thống mà còn là biểu tượng của tri thức, của sự bền bỉ và khát vọng vươn lên.

Lê Dung