Dấu ấn Quang Trung trên đất Bỉm Sơn

Di tích đền Cây Vải - nơi in dấu ấn của anh hùng dân tộc Quang Trung.

Đền Cây Vải (có tên nôm là Trà Sơn miếu), tọa lạc tại tổ dân phố Nghĩa Môn, phường Bỉm Sơn, thuộc quần thể khu di tích lịch sử và thắng cảnh Bỉm Sơn. Theo tư liệu lưu trữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Bỉm Sơn, đền được khởi dựng vào năm 1060 dưới thời vua Lý Thánh Tông, được xây lại vào khoảng năm 1840-1847 thời vua Thiệu Trị nhà Nguyễn. Năm 1993, đền Cây Vải được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Đền thờ 3 vị thiên thần là Ngọc Thủy Tinh công chúa, Đào Hoa công chúa, Bạch Hoa công chúa và 2 vị phúc thần là Tướng quân Nguyễn Thiện (thời Lê sơ) và anh hùng dân tộc Quang Trung.

Ngôi đền nằm trong không gian tĩnh lặng, sơn thủy hữu tình. Phía sau lưng của đền là đồi Ông Đùng (di tích được công nhận di tích lịch sử cấp quốc gia), phía trước là hồ nước. Đặc biệt, trong khuôn viên của đền có một giếng nước không bao giờ cạn, được Nhân dân quanh vùng quen gọi là giếng Tiên.

Tương truyền, vua nhà Lý trên đường xuống phương Nam dẹp giặc Chiêm Thành, khi qua làng Nghĩa Môn đã được Ngọc Thủy Tinh công chúa mộng báo kế sách dẹp giặc. Thắng trận trở về, ghi nhớ ơn thần linh giúp đỡ, nhà vua đã sắc phong danh hiệu “Trấn trạch Động Đình Hồ Trung Liệt nữ Ngọc Thủy Tinh công chúa trợ quốc Thượng đẳng thần” cho vị thần được thờ tại đền Cây Vải.

Cuối thế kỷ XVIII, vào khoảng cuối năm 1788, Hoàng đế Quang Trung tiến quân ra Bắc. Khi đến phòng tuyến Tam Điệp, nhà vua cùng các tướng Ngô Thì Nhậm, Ngô Văn Sở bàn kế sách tiến quân tiêu diệt quân Thanh xâm lược. Trong những ngày hội quân tại vùng đất này, vua Quang Trung được tiên nữ đền Cây Vải báo mộng về ngày đại thắng, khuyên nhà vua gấp rút chỉ huy đại quân thần tốc tiến ra Bắc Hà vào đêm 30 tết. Quả nhiên như điềm báo, dưới sự chỉ huy thiên tài của Quang Trung - Nguyễn Huệ, 5 cánh quân Tây Sơn hành quân thần tốc, tiến thẳng vào Thăng Long. Chỉ trong 5 ngày, đại quân đã đánh tan và tiêu diệt 29 vạn quân Thanh xâm lược, giải phóng hoàn toàn kinh thành trong mùa xuân Kỷ Dậu 1789. Lúc khải hoàn trở về qua đền Cây Vải, nhà vua nhớ lại giấc mộng năm xưa và đã thành kính phong tặng đôi câu đối: “Ơn rộng lặng thầm tiên nữ hiện. Sắc thần phong tặng cõi trần gian”.

Cùng với đền Cây Vải, dấu ấn của anh hùng Quang Trung và nghĩa quân Tây Sơn còn hiện hữu tại di tích động Cửa Buồng. Theo tư liệu còn lưu giữ tại địa phương, động Cửa Buồng là hệ thống hang động gồm động Đào Nguyên, động Trình, động Người Xưa, động Cô Tiên và động Quang Trung. Trong đó, động Trình được cho là nơi Hoàng đế Quang Trung hội họp quan tướng, bàn việc quân cơ. Các tướng lĩnh thường xuyên đến yết kiến, tâu trình với nhà vua về tình hình quân lương, việc tiếp nhận lính mới, chuẩn bị cho cuộc tiến quân ra Thăng Long đánh đuổi quân xâm lược.

Không chỉ có đền Cây Vải và động Cửa Buồng, hành trình của nghĩa quân Tây Sơn trên đất Bỉm Sơn còn lưu dấu ở nhiều địa danh như núi Kỳ Sơn, đồi Ông Tập, đồi Ông Đùng, đập chắn Voi, suối Ngọc... Mỗi địa danh là một mảnh ghép trong không gian lịch sử, góp phần tái hiện khí thế hào hùng của đoàn quân Tây Sơn năm xưa.

Bà Lê Thị Vân, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Bỉm Sơn, cho biết: Những di tích gắn liền với dấu ấn của Hoàng đế Quang Trung đã trở thành “địa chỉ đỏ” để giáo dục truyền thống cách mạng cho Nhân dân. Phường Bỉm Sơn đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân trong việc bảo vệ di sản và thực hiện nếp sống văn minh khi tham quan các di tích. Đồng thời, địa phương cũng huy động các nguồn lực tu bổ, tôn tạo cảnh quan, tạo điều kiện thuận lợi cho Nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, chiêm bái; chỉ đạo các nhà trường trên địa bàn tăng cường công tác giáo dục di sản cho học sinh.

Nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học sinh trong gìn giữ, phát huy giá trị di sản, đặc biệt là các di tích gắn với anh hùng dân tộc Quang Trung, Trường THCS Ba Đình (phường Bỉm Sơn) đã đẩy mạnh giáo dục di sản thông qua việc lồng ghép nội dung vào các môn khoa học xã hội và tổ chức cho học sinh tham gia chăm sóc, vệ sinh môi trường tại các khu di tích. Những hoạt động thiết thực này góp phần xây dựng cảnh quan xanh - sạch - đẹp, giáo dục đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào quê hương cho thế hệ trẻ.

Cô giáo Nguyễn Thị Hương, Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình, cho biết: Nhà trường luôn tự hào được đóng trên địa bàn giàu truyền thống lịch sử với nhiều di tích in đậm dấu ấn của vị anh hùng dân tộc Quang Trung. Thời gian tới, nhà trường sẽ tăng cường tổ chức các hoạt động dạy học thực địa tại di tích, từ đó nâng cao ý thức bảo tồn, phát huy giá trị di sản quê hương.

"Để bảo tồn và phát huy giá trị các di tích gắn với anh hùng dân tộc Quang Trung, phường Bỉm Sơn đang vận động Nhân dân chỉnh trang khuôn viên, tăng cường kiểm tra, ngăn chặn các hành vi xâm hại và huy động nguồn lực tu bổ, tôn tạo di tích. Riêng đền Cây Vải thuộc khu di tích lịch sử và thắng cảnh Bỉm Sơn hiện có một số hạng mục xuống cấp. Phường đã đề nghị cơ quan chức năng xác nhận hiện trạng để làm cơ sở lập dự án tu bổ, góp phần gìn giữ lâu dài các giá trị lịch sử, văn hóa của di tích". Bà Lê Thị Vân, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Bỉm Sơn chia sẻ.