Đâu là hang động sâu nhất thế giới?

Hiện nay, có hai hang động liên tục thay nhau giữ vị trí sâu nhất Trái Đất: Veryovkina và Krubera-Voronya. Cả hai đều nằm tại Abkhazia, một vùng tự trị thuộc Gruzia (Georgia) và đều sâu hơn 2 km dưới lòng đất.

Có hai hang động "tranh giành" danh hiệu hang động sâu nhất thế giới và chúng nằm trong cùng một dãy núi. (Nguồn: Getty Images)

Veryovkina và Krubera-Voronya cùng nằm trong dãy núi Gagra hẻo lánh thuộc vùng Caucasus. Do các cuộc khảo sát vẫn liên tục được thực hiện, thứ hạng của hai hang động này đôi khi thay đổi theo những số liệu đo đạc mới.

Theo danh sách các hang động sâu nhất thế giới do nhà địa chất và thủy văn học Paul Burger, thuộc Cục Công viên Quốc gia Mỹ duy trì, hang Veryovkina hiện được ghi nhận có độ sâu khoảng 2.212 mét, trong khi Krubera-Voronya đạt khoảng 2.199 mét.

Khoảng cách giữa hai hang động chỉ vài chục mét, trong khi các phép đo luôn tồn tại sai số nhất định. Vì vậy, vị trí số một và số hai có thể thay đổi tùy theo cách phân tích dữ liệu.

Vì sao nơi đây có những hang động sâu đến vậy?

Cả hai hang động nằm trong khối núi Arabika, một khu vực karst rộng lớn được hình thành từ đá vôi cổ đại.

Địa hình karst xuất hiện khi các loại đá dễ hòa tan như đá vôi, đá cẩm thạch hoặc thạch cao bị nước bào mòn trong thời gian rất dài. Tại Arabika, các lớp đá vôi được hình thành từ khoảng 100 đến 160 triệu năm trước, sau đó bị các lực kiến tạo ép nghiêng gần như thẳng đứng.

Nhà địa chất Hazel Barton thuộc Đại học Alabama ví cấu trúc địa chất này giống như một chiếc bánh sandwich nhiều lớp được dựng đứng lên. Khi nước mưa thấm vào các khe nứt của đá, nó luôn tìm đường dễ nhất để chảy xuống dưới.

Qua hàng triệu năm, dòng nước liên tục hòa tan đá vôi, mở rộng các khe nứt và tạo thành những đường hầm khổng lồ kéo dài xuống tận mạch nước ngầm sâu dưới lòng đất.

Theo Barton, chính việc các lớp đá bị dựng gần như thẳng đứng cùng với lượng nước dồi dào từ các cao nguyên phía trên đã tạo điều kiện lý tưởng để hình thành những hang động sâu bậc nhất thế giới.

Một thế giới tối tăm và lạnh giá

Môi trường bên trong những hang động sâu nhất hành tinh hoàn toàn khác biệt với thế giới trên mặt đất. Ở đây gần như không có ánh sáng, độ ẩm rất cao và nhiệt độ quanh năm chỉ dao động từ 2 đến 3 độ C.

Trong điều kiện khắc nghiệt như vậy, mọi sinh vật muốn tồn tại đều phải tiến hóa theo những cách đặc biệt. Càng xuống sâu, nguồn thức ăn càng khan hiếm. Vì thế nhiều loài động vật dưới hang phát triển khả năng trao đổi chất chậm để có thể sống sót trong thời gian dài mà không cần ăn.

Nhiều loài gần như mất hoàn toàn sắc tố da và đôi mắt do không còn cần đến ánh sáng. Thay vào đó, chúng sở hữu các chi dài hơn, nhiều lông hoặc râu cảm giác để nhận biết rung động và định hướng trong bóng tối tuyệt đối.

Sinh vật sống sâu nhất dưới lòng đất

Một trong những phát hiện nổi bật nhất được thực hiện tại hang Krubera-Voronya vào năm 2010. Các nhà khoa học đã tìm thấy một loài bọ nhảy không cánh mang tên Plutomurus ortobalaganensis ở độ sâu khoảng 1.980 mét dưới mặt đất.

Loài sinh vật nhỏ bé này ăn nấm và các chất hữu cơ đang phân hủy trong hang động. Cho đến nay, nó vẫn giữ kỷ lục là động vật sống trên cạn được tìm thấy ở độ sâu lớn nhất trên Trái Đất.

Không chỉ có côn trùng, nhiều vi sinh vật cũng tồn tại ở những độ sâu cực lớn. Trong môi trường gần như không có ánh sáng và rất ít chất dinh dưỡng, chúng phát triển một cơ chế sinh tồn đặc biệt gọi là tự dưỡng hóa học.

Thay vì lấy năng lượng từ ánh sáng Mặt Trời như thực vật, các vi sinh vật này khai thác năng lượng từ các phản ứng hóa học xảy ra trong đá và khoáng chất xung quanh. Nhờ đó, chúng có thể tồn tại ở những nơi tưởng chừng hoàn toàn không phù hợp với sự sống.

Vì sao nghiên cứu hang động lại quan trọng?

Đối với các nhà khoa học, hang động không chỉ là những khoảng trống dưới lòng đất mà còn là cánh cửa dẫn tới một thế giới ít được biết đến.

Các hệ thống hang động đóng vai trò quan trọng trong việc lọc và lưu trữ nước ngầm, tham gia vào chu trình dinh dưỡng tự nhiên và góp phần điều hòa carbon trong môi trường.

Ngoài ra, đây còn là nơi sinh sống của nhiều loài sinh vật độc đáo mà con người mới chỉ bắt đầu khám phá. Theo nhà sinh thái học Ana Sofia Reboleira thuộc Đại học Lisbon, các hệ sinh thái dưới lòng đất có ý nghĩa chiến lược đối với sự sống trên Trái Đất.