Dấu tích trong lòng Hang Đá Sập (Hà Nha, Đà Nẵng)

Từ lời kể của nhân chứng, kết quả khảo sát thực địa đến hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ, một hành trình tri ân đang được TP Đà Nẵng khẩn trương, thận trọng triển khai, với mong muốn sớm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (HCLS), đưa các anh trở về với đồng đội, quê hương và gia đình.

Từ lời kể nhân chứng đến dấu tích trong lòng núi

Trong ký ức của bà Trần Thị Xanh (cựu chiến binh thôn Lâm Tây, xã Hà Nha), Hang Đá Sập không chỉ là một địa danh. Đó là vùng ký ức đau đáu, nơi bà từng chứng kiến và nghe kể về sự có mặt của nhiều đơn vị bộ đội, cán bộ thương nghiệp, lực lượng vận tải, quân y trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Bà nhớ từng triền đồi, từng khe núi, từng đoạn đường cơ động ngày ấy. Điều khiến bà day dứt nhất là sau trận bom dữ dội tháng 4-1969, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã nằm lại trong lòng núi, nhưng đến nay vẫn chưa thể đưa về an táng trong nghĩa trang liệt sĩ. “Nhiều đơn vị chứ không phải một đơn vị pháo binh. Anh em hy sinh là tôi buồn từ đó đến chừ. Bây giờ đi không được, nằm nhớ hết đồi ni, qua đồi kia, khe kia, nhớ từng đoạn rứa đó mà không biết làm răng đưa họ về”, bà Xanh nghẹn ngào kể lại.

Nơi tìm thấy một phần xương và vật dụng của liệt sĩ hy sinh tại khu vực Hang Đá Sập.

Theo thông tin được Bộ CHQS TP Đà Nẵng thu thập, xác minh, trong kháng chiến, Hang Thương Nghiệp K600 có vị trí chiến lược rất quan trọng. Đây từng là nơi tập kết, trú quân, trung chuyển lương thực, thực phẩm và cơ động chiến đấu của nhiều lực lượng. Nhiều đơn vị chủ lực như Trung đoàn 31, Trung đoàn 36, Trung đoàn 141, Trung đoàn Pháo binh 575, lực lượng Vận tải 130, Bệnh xá 78 cùng nhiều cán bộ từ cánh Bắc Hòa Vang sang Đại Lộc mua gạo, thu gom lương thực đều dừng chân, qua đêm tại khu vực này trước khi tiếp tục hành quân, làm nhiệm vụ.

Bom, mìn còn sót lại tại Hang Đá Sập.

Trong điều kiện địch đánh phá ác liệt, hang đá vừa là nơi trú ẩn, vừa là điểm trung chuyển quan trọng phục vụ chiến đấu. Nhưng cũng chính nơi đây đã chứng kiến những mất mát đau thương. Trận bom tháng 4-1969 đã vùi lấp nhiều cán bộ, chiến sĩ trong lòng núi. Dù thời gian đã đi qua hơn 50 năm, nhưng ký ức về sự kiện ấy vẫn còn hằn sâu trong tâm trí nhân chứng, cựu chiến binh và nhân dân địa phương.

Bàn chải răng được tìm thấy tại Hang Đá Sập.

Thiếu tá QNCN Lê Cao Long, Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS TP Đà Nẵng cho biết, việc xác minh thông tin tại Hang Đá Sập được tiến hành trên cơ sở kết hợp nhiều nguồn: Lời kể nhân chứng, thông tin từ cựu chiến binh, tư liệu lịch sử, dấu tích thực địa và kết quả khảo sát trong lòng hang. Những nguồn thông tin ấy tuy còn có điểm cần tiếp tục đối chiếu, bổ sung, nhưng đã góp phần làm rõ hơn vị trí, vai trò của hang trong kháng chiến, cũng như khả năng còn HCLS tại khu vực này.

Hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại Hang Đá Sập.

Đến Hang Đá Sập hôm nay, những dấu tích còn lại khiến mỗi bước chân như chậm hơn trước ký ức đau thương mà cao cả. Giữa bóng tối sâu thẳm, lực lượng khảo sát đã phát hiện một số dấu tích và di vật quan trọng như: Phần xương, dép rọ, chai thuốc, bàn chải răng, hộp lương thực cùng nhiều vật dụng sinh hoạt khác. Đặc biệt, trong khu vực hang còn có bom, đạn sót lại, có vật nổ còn lắp ngòi, đặt ra yêu cầu rất cao về bảo đảm an toàn trong quá trình khảo sát, bảo vệ hiện trường và triển khai phương án tìm kiếm, quy tập.

Những vật dụng bình dị ấy không chỉ là chứng tích lịch sử, mà còn như lời nhắn gửi lặng thầm của đồng đội năm xưa. Một chiếc dép rọ, một chai thuốc, một bàn chải răng, một hộp lương thực cũ… Tất cả như vẫn còn nguyên hơi thở của một thời chiến tranh khốc liệt, nơi cán bộ, chiến sĩ đã sống, chiến đấu và âm thầm hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.

Khẩn trương xác minh, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ

Tại hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại Hang Đá Sập do Ban chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP Đà Nẵng tổ chức, các nhân chứng, cựu chiến binh và đại diện các cơ quan chức năng đã cung cấp thêm nhiều thông tin liên quan đến địa hình, đường cơ động, vị trí hang, diễn biến trận bom năm 1969, lực lượng từng hoạt động tại khu vực và khả năng còn HCLS trong lòng núi. Đây là cơ sở quan trọng để Ban chỉ đạo và Bộ CHQS TP Đà Nẵng tiếp tục tham mưu, xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập bảo đảm khoa học, chặt chẽ, đúng quy định.

Nhân chứng cung cấp thông tin về Hang Đá Sập.

Đại tá Võ Văn Tuấn, Chính ủy Bộ CHQS TP Đà Nẵng nhấn mạnh, việc khảo sát, bảo vệ di vật và dấu tích tại Hang Đá Sập phải được tiến hành với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Những gì còn lại trong lòng núi cần được che chắn, bảo quản cẩn trọng; tuyệt đối không để mưa gió, tác động bên ngoài làm ảnh hưởng đến hiện trường, di vật và HCLS nếu có. Đó không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự tri ân sâu sắc đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân, máu xương cho Tổ quốc.

Dâng hương các anh hùng liệt sĩ.

Đối với các cựu chiến binh từng gắn bó với chiến trường xưa, việc trở lại Hang Đá Sập mang ý nghĩa đặc biệt. Thượng tá Lê Huy Từ, Phó trưởng Ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn Pháo binh 575, xúc động chia sẻ mong muốn sớm triển khai khai quật, tìm kiếm để đưa hài cốt đồng đội về quê hương, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ. Niềm hy vọng ấy cũng là niềm mong mỏi chung của nhiều gia đình suốt mấy chục năm qua, khi những người con ra đi vì độc lập dân tộc vẫn chưa có ngày trở về.

Khảo sát tại Hang Đá Sập.

Việc tìm kiếm, quy tập HCLS tại Hang Đá Sập hiện nay được đặt trong tổng thể Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS. Chiến dịch 500 ngày đêm đang được TP Đà Nẵng triển khai với tinh thần khẩn trương, quyết liệt, nhưng thận trọng và khoa học. Bộ CHQS thành phố đã tham mưu với cấp ủy, chính quyền, Ban chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS thành phố chỉ đạo các cơ quan, đơn vị phối hợp chặt chẽ trong rà soát thông tin, xác minh nhân chứng, khảo sát thực địa, thu thập mẫu sinh phẩm HCLS tại các nghĩa trang. Đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân, cựu chiến binh cung cấp thông tin về mộ liệt sĩ, khu vực có khả năng còn HCLS. Mỗi nguồn tin, dù nhỏ, đều được trân trọng, bởi phía sau đó có thể là manh mối giúp tìm lại tên tuổi, quê quán, đơn vị của một người đã ngã xuống.

Đại tá Võ Văn Tuấn cho biết, việc triển khai tổ chức lực lượng, phương tiện và sự phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể đã được chú trọng, triển khai quyết liệt, nhằm bảo đảm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ trong thời gian ngắn nhất, đạt hiệu quả cao nhất, góp phần thực hiện thắng lợi Chiến dịch 500 ngày đêm trên địa bàn thành phố.

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, việc trở lại Hang Đá Sập mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Đó là hành trình đi tìm đồng đội, trả lại tên cho những người đã ngã xuống, để thân nhân liệt sĩ vơi bớt nỗi chờ mong. Từ lời kể của nhân chứng, những chuyến khảo sát thực địa đến các hội thảo xác minh, tất cả đều thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, sự trân trọng máu xương của các anh hùng liệt sĩ đã hiến dâng cho Tổ quốc.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi đau còn đó. Trong lòng núi Hà Nha, những dấu tích năm xưa vẫn âm thầm nhắc nhớ về một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh cho Tổ quốc. Hành trình tìm kiếm, quy tập HCLS tại Hang Đá Sập chắc chắn còn nhiều khó khăn, bởi địa hình phức tạp, vật nổ còn sót lại, thông tin lịch sử cần tiếp tục đối chiếu, xác minh. Nhưng với trách nhiệm của lực lượng vũ trang thành phố, sự phối hợp của các cấp, các ngành, sự chung tay của nhân chứng, cựu chiến binh và nhân dân, niềm tin đưa các anh trở về đang ngày càng rõ hơn.

Đưa các anh rời khỏi lòng núi, trở về trong vòng tay đồng đội, nhân dân và quê hương không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là lời hứa của hôm nay với hôm qua. Để những hy sinh nơi hang sâu được thắp sáng bằng niềm tri ân. Để mỗi tấc đất, mỗi vách đá, mỗi kỷ vật còn lại ở Hang Đá Sập tiếp tục kể câu chuyện về lòng yêu nước, về sự hy sinh cao cả và về trách nhiệm thiêng liêng của thế hệ hôm nay đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.