Đầu tư hạ tầng: Bài toán mở rộng không gian tăng trưởng

Năm 2026, kế hoạch đầu tư công được bố trí trên 1 triệu tỷ đồng với mục tiêu giải ngân toàn bộ trong năm. Ảnh: TTXVN

Khi giá trị vượt ra ngoài những tuyến đường

Trong hai quyết sách vừa được Quốc hội thông qua, một là điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, trong đó tổng mức đầu tư sơ bộ được nâng lên 289.339 tỷ đồng, tăng hơn 86.000 tỷ đồng so với mức 203.200 tỷ đồng được phê duyệt trước đó. Dự án còn lại là Vành đai 5 - Vùng Thủ đô, với tổng mức đầu tư hơn 286.000 tỷ đồng, đi qua 7 tỉnh, thành phố.

Nếu chỉ nhìn vào quy mô vốn, đây đã là những dự án hạ tầng đặc biệt lớn. Nhưng ý nghĩa của các dự án không nằm ở số tiền được bỏ ra cho một tuyến đường sắt hay một tuyến vành đai. Điều đáng quan tâm hơn là những hạ tầng này có thể tạo ra thay đổi như thế nào đối với không gian phát triển của các địa phương và cả vùng kinh tế.

Đây cũng là lý do những dự án như Vành đai 4 - Vùng Thủ đô Hà Nội hay Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng không đơn thuần giải quyết bài toán giao thông. Cùng với hành lang giao thông, các hành lang kinh tế có thể được hình thành, tạo điều kiện kết nối các trung tâm sản xuất, đô thị và dịch vụ.

Thực tiễn phát triển của Quảng Ninh cho thấy khá rõ mối quan hệ giữa hạ tầng và năng lực thu hút đầu tư. Năm 2012, tại hội nghị xúc tiến đầu tư quốc tế do Quảng Ninh tổ chức, một nhà đầu tư nước ngoài từng chia sẻ rằng, trong khoảng 20 năm đến Quảng Ninh, ông luôn chứng kiến cảnh đường sá sửa chữa. Khi đó, thời gian di chuyển từ Hà Nội đến Hạ Long mất 4-5 giờ, điều này trở thành một trong những lý do khiến doanh nghiệp của ông còn e ngại khi quyết định đầu tư.

Nhưng sau đó, diện mạo hạ tầng của Quảng Ninh thay đổi mạnh với hàng loạt dự án lớn, trong đó có sân bay Vân Đồn, cao tốc Hải Phòng - Quảng Ninh, cầu Bạch Đằng, cao tốc Hạ Long - Móng Cái... Những công trình này đã làm thay đổi khả năng kết nối của địa phương với các trung tâm kinh tế trong khu vực. Khi hạ tầng được cải thiện, dòng vốn đầu tư trong nước và nước ngoài cũng có thêm điều kiện để tìm đến. Kinh tế Quảng Ninh duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm, riêng 6 tháng đầu năm nay đạt 11,11% GRDP.

Câu chuyện của Quảng Ninh cho thấy, giá trị của một công trình hạ tầng không chỉ nằm ở chiều dài tuyến đường, số cây cầu hay tổng mức đầu tư mà còn ở những hoạt động kinh tế được mở ra sau khi công trình hoàn thành. Đó cũng là yêu cầu đặt ra với những dự án có quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng như tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Vành đai 5 - Vùng Thủ đô.

TS. Sử Ngọc Khương - Giám đốc Cấp cao Bộ phận Đầu tư tại Savills Việt Nam - nhấn mạnh, hạ tầng không chỉ là những công trình vật chất, mà là nền móng cho một chu kỳ tăng trưởng mới, nơi Việt Nam có thể nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút dòng vốn dài hạn và cải thiện chất lượng sống của người dân. Khi được đầu tư đúng hướng và đúng thời điểm, hạ tầng sẽ trở thành đòn bẩy chiến lược, giúp nền kinh tế Việt Nam phát triển bền vững và có chiều sâu hơn trong những năm tới.

Động lực cho tăng trưởng bền vững

Quy mô của hai dự án cũng đặt ra một bài toán lớn đối với đầu tư công trong giai đoạn hiện nay: Nguồn vốn nhà nước cần được sử dụng như thế nào để tạo ra hiệu quả lớn nhất cho nền kinh tế?

Theo tính toán của Bộ Tài chính, giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương 40% GDP. Trong khi đó, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn này được Quốc hội thông qua với tổng nguồn lực 8,22 triệu tỷ đồng. Như vậy, vốn đầu tư công chỉ chiếm một phần trong tổng nhu cầu vốn của nền kinh tế. Phần còn lại, hơn 30 triệu tỷ đồng, phải được huy động từ khu vực tư nhân và các nguồn lực xã hội khác.

Điều đó cho thấy, đầu tư công không thể chỉ được đánh giá bằng số vốn đã giải ngân. Quan trọng hơn là đồng vốn ấy có tạo ra điều kiện để những nguồn vốn khác được huy động hay không. Một tuyến đường sắt kết nối các trung tâm sản xuất, một tuyến vành đai mở rộng không gian đô thị và công nghiệp, nếu được triển khai đồng bộ, có thể làm giảm chi phí logistics, tăng khả năng tiếp cận thị trường và nâng sức hấp dẫn của các địa phương đối với nhà đầu tư. Khi đó, một khoản đầu tư từ ngân sách có thể tạo ra giá trị vượt xa phạm vi của chính công trình.

Tổng mức đầu tư sơ bộ của Dự án Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được nâng lên 289.339 tỷ đồng. Ảnh minh họa: chinhphu.vn

Năm 2026, kế hoạch đầu tư công được bố trí trên 1 triệu tỷ đồng với mục tiêu giải ngân toàn bộ trong năm. Bộ Tài chính cho biết, đến hết ngày 31/8, vốn đầu tư công kế hoạch năm 2026 đã giải ngân 509.554 tỷ đồng, đạt 49,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Tiến độ này cao hơn cùng kỳ năm 2025 cả về tỷ lệ và số tuyệt đối. Tuy nhiên, khối lượng vốn còn lại vẫn rất lớn. Điều đó đặt ra yêu cầu tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, giải phóng mặt bằng, chuẩn bị đầu tư và tổ chức thực hiện để dòng vốn thực sự đi vào nền kinh tế.

Mục tiêu Chính phủ đặt ra là đưa hệ số sử dụng vốn ICOR giai đoạn 2026-2030 xuống 4,5-4,8, thấp hơn mức 6,4 của giai đoạn 2021-2025. Muốn đạt được mục tiêu này, việc lựa chọn dự án và kiểm soát hiệu quả đầu tư phải được đặt ngang với yêu cầu về tiến độ.

Với những dự án quy mô lớn, điều này càng quan trọng. Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Vành đai 5 - Vùng Thủ đô sẽ huy động lượng vốn rất lớn, nhưng hiệu quả cuối cùng không chỉ được tính bằng số km đường sắt hay số km đường bộ được xây dựng. Đó phải là số lượng doanh nghiệp được kết nối tốt hơn, chi phí vận chuyển được giảm xuống, không gian sản xuất được mở rộng, dòng vốn đầu tư được thu hút và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế được nâng lên. Khi đó, hàng trăm nghìn tỷ đồng trong các nghị quyết của Quốc hội được chuyển hóa thành những con số mới về sản xuất, đầu tư, việc làm, tạo động lực cho tăng trưởng bền vững, dài hạn./.