Đẩy nhanh tiến độ, không đánh đổi chất lượng

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc kiểm tra công trường tại Km23 thuộc dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh. Ảnh: Bích Liên

Nhiều dự án vẫn chậm tiến độ

Tại Phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm lĩnh vực công thương và xây dựng diễn ra ngày 01/10, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết, trong tổng số 30 nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao, các bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành 4/5 nhiệm vụ đúng thời hạn; 25 nhiệm vụ đang được triển khai và 1 nhiệm vụ liên quan công tác giải phóng mặt bằng chưa đáp ứng tiến độ yêu cầu.

Đối với các dự án thuộc Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải trước đây, hiện có 55 dự án/124 dự án thành phần đã đưa vào khai thác; 33 dự án/dự án thành phần đang lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Báo cáo nghiên cứu khả thi và 61 dự án/dự án thành phần đang thi công. Trong số này, 26 dự án đang chậm so với kế hoạch.

Đáng chú ý, trong 33 dự án/dự án thành phần đang chuẩn bị đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu, có 7 dự án/dự án thành phần chậm so với yêu cầu. Trong 61 dự án/dự án thành phần đang thi công, có 19 dự án/dự án thành phần chậm tiến độ.

Một số dự án quy mô lớn cũng đang chịu áp lực về tiến độ. Dự án Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình (giai đoạn 1.1) và tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Thủ đô Hà Nội đã được các nhà đầu tư, nhà thầu tổ chức thi công nhưng tiến độ tổng thể vẫn chậm so với yêu cầu.

Sau mỗi ngày chậm tiến độ không chỉ là áp lực giải ngân, mà còn là nguy cơ gia tăng chi phí, kéo dài thời gian đưa công trình vào khai thác và ảnh hưởng hiệu quả của nguồn lực đầu tư. Ảnh: Bích Liên

Tại Dự án thành phần 3 Cảng Hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 do Tổng công ty Cảng Hàng không Việt Nam làm chủ đầu tư, 4/16 gói thầu đang chậm tiến độ, nguy cơ không hoàn thành theo chỉ đạo của Chính phủ.

Đối với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, chủ đầu tư đã hoàn tất thủ tục mở thầu lựa chọn tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Tuy nhiên, nhà thầu nhận hồ sơ yêu cầu chưa đáp ứng yêu cầu, khiến việc lựa chọn tư vấn không thể hoàn thành trong quý III/2026. Bộ Xây dựng phấn đấu hoàn thành lựa chọn nhà thầu tư vấn trong quý IV/2026.

Theo ông Nguyễn Thế Minh - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), ngoài các yếu tố khách quan như thời tiết, biến động giá cả, qua kiểm tra, giám sát còn cho thấy tình trạng một số nhà thầu chưa bảo đảm năng lực, chưa chủ động triển khai dự án theo kế hoạch. Bộ Xây dựng đã chỉ đạo nhắc nhở nghiêm khắc và yêu cầu chủ đầu tư thay thế nếu nhà thầu tiếp tục tái phạm.

Điểm nghẽn từ mặt bằng, vật liệu đến nhân công

Tiến độ các dự án trọng điểm đang chịu tác động bởi nhiều yếu tố, trong đó có những vấn đề kéo dài như giải phóng mặt bằng và nguồn vật liệu.

Giải phóng mặt bằng vẫn là vấn đề nan giải. Ảnh: Bích Liên

Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, một số địa phương còn chậm bàn giao mặt bằng, ảnh hưởng đến tiến độ dự án, tập trung tại Dự án thành phần 2 Biên Hòa - Vũng Tàu; Dự án Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận và 2 trạm dừng nghỉ tại Cần Thơ, An Giang.

Trong khi đó, một số dự án như Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, Vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội, Mỹ An - Cao Lãnh, Cao Lãnh - An Hữu, Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận đang thiếu hụt nguồn vật liệu lớn.

Tại một số dự án, nguồn đá thiếu hụt do nhiều mỏ đã khai thác hết trữ lượng năm 2026 nhưng chưa được nâng công suất, ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ thi công.

Đại diện Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận cho biết, đơn vị đang phối hợp với tỉnh An Giang tăng công suất khai thác, bổ sung nguồn vật liệu; đồng thời kiến nghị giải pháp điều phối nguồn đá trong toàn vùng và cơ chế cung ứng dài hạn cho các dự án cao tốc đang và sẽ triển khai tại Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, theo đại diện Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận, giải pháp đối với vấn đề vật liệu vẫn còn khá nan giải.

Không chỉ thiếu vật liệu, một số nhà thầu còn gặp khó khăn do giá vật liệu thực tế chênh lệch so với giá được sử dụng làm cơ sở xác định chi phí.

Đại diện một doanh nghiệp xây dựng đang thi công dự án tại tỉnh Nghệ An cho biết, theo hồ sơ dự toán, xi măng Sông Lam được tính với đơn giá khoảng 975 đồng/kg. Trong khi đó, để đáp ứng yêu cầu chất lượng đối với hạng mục đúc dầm và các cấu kiện có mác bê tông trên 40 MPa, doanh nghiệp thường sử dụng xi măng Nghi Sơn, Bỉm Sơn với giá thị trường khoảng 1.500 đồng/kg.

Theo bảng khảo sát kèm theo văn bản, xi măng PCB40 có đơn giá đang áp dụng 998 đồng/kg, trong khi giá khảo sát xi măng Nghi Sơn là 1.500 đồng/kg. Một số vật tư, cấu kiện khác cũng có chênh lệch đáng kể: gối cầu chậu các loại đang áp dụng 9 triệu đồng/cái, trong khi giá khảo sát là 23 triệu đồng/cái; cáp dự ứng lực có giá áp dụng 19.700 đồng/kg so với mức khảo sát 26.000 đồng/kg.

Theo đại diện doanh nghiệp, khoảng cách giữa giá được sử dụng làm cơ sở xác định chi phí và giá giao dịch thực tế gây khó khăn cho nhà thầu trong lựa chọn nhà cung cấp, ký hợp đồng và tổ chức nguồn vật liệu, trong khi vật tư đưa vào công trình vẫn phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật. Doanh nghiệp cho rằng cần xem xét đặc tính kỹ thuật, nguồn gốc, điều kiện cung ứng và giá giao dịch thực tế, thay vì chỉ đối chiếu đơn giá với một nguồn công bố giá chung.

Thiếu nhân công xây dựng đang đặt ra thách thức rất lớn cho các dự án trọng điểm. Ảnh: N.Lộc

Bên cạnh mặt bằng và vật liệu, nhân công cũng là một áp lực đối với tiến độ. Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam - cho biết tình trạng thiếu nhân công xây dựng, giá nhân công tăng cao đang là thách thức lớn đối với các nhà thầu trong bối cảnh cả nước đồng loạt triển khai nhiều dự án.

Đẩy nhanh nhưng không đánh đổi chất lượng

Tại Phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh các dự án trọng điểm trong lĩnh vực công thương và xây dựng có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, phát triển sản xuất, tăng cường năng lực hạ tầng, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu vấn đề thuộc thẩm quyền của bộ, ngành, địa phương nào thì bộ, ngành, địa phương đó phải chủ động giải quyết và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Phương thức làm việc phải thực chất, tập trung vào những vấn đề liên ngành, liên địa phương, những nội dung còn ý kiến khác nhau và những điểm nghẽn cần tháo gỡ vượt thẩm quyền của các bộ, ngành, địa phương.

Mục tiêu được đặt ra là phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả; bảo đảm các công trình, dự án được triển khai đúng tiến độ, chất lượng, an toàn, hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí. Đồng thời, nguồn lực phải được khơi thông và hiệu quả đầu tư được tăng cường.

Đẩy nhanh tiến độ nhưng phải bảo đảm chất lượng công trình. Ảnh: N.Lộc

Đẩy nhanh tiến độ nhưng phải bảo đảm chất lượng cũng là yêu cầu được Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh. Theo đó, các dự án phải tăng tốc đầu tư trên tinh thần đáp ứng tiến độ nhưng không hạ thấp yêu cầu về chất lượng; đồng thời bảo đảm tiến độ và chất lượng công tác quyết toán công trình hoàn thành.

Các chủ đầu tư phải đặc biệt quan tâm công tác kiểm tra, giám sát; tiếp thu, thực hiện nghiêm túc kiến nghị kiểm toán để rút kinh nghiệm, tổ chức thực hiện tốt ngay trong quá trình triển khai dự án, tránh để xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Trao đổi với Báo Kiểm toán về yêu cầu “không đánh đổi chất lượng công trình lấy tiến độ”, PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái, chuyên gia nghiên cứu chính sách phát triển giao thông, cho rằng đây là yêu cầu quan trọng nhằm hướng hoạt động đầu tư tới hiệu quả, bền vững và có trách nhiệm.

Theo PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái, công trình xây dựng không chỉ được đánh giá tại thời điểm hoàn thành mà còn ở chất lượng, độ an toàn, tuổi thọ, chi phí vận hành và khả năng phát huy hiệu quả trong suốt vòng đời. Vì vậy, đẩy nhanh tiến độ phải đi đôi với bảo đảm chất lượng, không thể vì áp lực thời gian mà xem nhẹ yêu cầu kỹ thuật, an toàn và hiệu quả đầu tư.

Nếu chất lượng không được kiểm soát, các chi phí phát sinh do sửa chữa, khắc phục khiếm khuyết, chậm khai thác hoặc giảm tuổi thọ công trình có thể làm suy giảm hiệu quả của toàn bộ nguồn vốn đầu tư.

Để vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa bảo đảm chất lượng công trình, theo PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái, cần nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư, khảo sát, thiết kế và lập kế hoạch tiến độ, bởi nhiều rủi ro về chất lượng và chậm tiến độ bắt nguồn từ giai đoạn đầu của dự án.

Đồng thời, cần chấn chỉnh công tác quản lý, lựa chọn nhà thầu, loại trừ những nhà thầu thiếu năng lực và xử lý theo quy định đối với các trường hợp vi phạm hợp đồng, chậm trễ tiến độ thi công.

Trong quá trình thực hiện, trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu và tư vấn giám sát cũng cần được phân định rõ. Đẩy nhanh tiến độ, theo chuyên gia, cần dựa trên đổi mới phương thức quản lý, công nghệ và tổ chức thực hiện, chứ không phải bằng cách cắt giảm các yêu cầu cần thiết để bảo đảm chất lượng công trình.