ĐBQH Dương Đức Hải: Pháp luật mà bất định thì cán bộ sẽ không dám đổi mới, không dám thử nghiệm

Đại biểu Dương Đức Hải phát biểu thảo luận tại tổ Hà Nội

Chiều 19-10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về: Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Tại tổ Hà Nội, tham gia phát biểu góp ý vào hai dự án luật này, đại biểu Quốc hội, Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ - Bộ Công an đánh giá cao tinh thần cầu thị và trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc tiếp thu, hoàn thiện dự thảo luật.

Với Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Dương Đức Hải bày tỏ ấn tượng với những quy định về bảo vệ hoạt động đổi mới sáng tạo, bảo vệ cán bộ dám đổi mới sáng tạo, khuyến khích khắc phục hậu quả, bởi điều này thể hiện bước chuyển tích cực trong tư duy chính sách hình sự.

“Theo tôi, chính sách hình sự phải đủ nghiêm minh để bảo vệ xã hội, nhưng cũng phải đủ rõ ràng để người trung thực, có trách nhiệm được yên tâm hành động. Đặc biệt, trong bối cảnh đất nước đang đặt nhiều kỳ vọng vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sự rõ ràng ấy càng có ý nghĩa quan trọng” – đại biểu Dương Đức Hải nói.

Góp ý cụ thể vào quy định này, đại biểu Dương Đức Hải cho biết, đầu tiên, bảo vệ người dám đổi mới phải bắt đầu từ sự rõ ràng của pháp luật.

Thực tế một công nghệ mới được thử nghiệm nghiêm túc vẫn có thể thất bại. Một mô hình kinh doanh được triển khai thận trọng vẫn có thể không thành công. Đó là đặc điểm của đổi mới sáng tạo.

Vì thế, nếu chỉ sau khi thành công, người thực hiện mới biết chắc mình được pháp luật bảo vệ, thì trước khi quyết định, họ vẫn phải đối diện với sự bất định về trách nhiệm pháp lý. Sự bất định ấy có thể khiến những người có năng lực lựa chọn phương án an toàn nhất cho bản thân: không thử nghiệm, không quyết định, không nhận việc khó.

“Tôi đánh giá cao Điều 26 của dự thảo, quy định về trường hợp gây thiệt hại trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ hoặc thử nghiệm mô hình kinh doanh mới mà không bị coi là tội phạm khi đáp ứng những điều kiện luật định. Đây là một chính sách tiến bộ” – ông Hải nói.

Để chính sách này thực sự phát huy tác dụng, vị ĐBQH đoàn Hà Nội cũng đề nghị làm cần xác định nguyên tắc đánh giá trách nhiệm dựa trên những thông tin, điều kiện thực tế và khả năng dự liệu hợp lý tại thời điểm thực hiện hành vi.

“Chúng ta đánh giá sự việc khi đã biết kết quả. Nhưng người thực hiện phải quyết định khi kết quả ấy chưa xảy ra. Pháp luật cần tính đến sự khác biệt này. Thất bại không tự nó chứng minh có tội. Trách nhiệm hình sự phải được xác định từ hành vi, lỗi và những dấu hiệu cấu thành tội phạm theo luật định” – Thiếu tướng Dương Đức Hải nói thêm.

Đại biểu Dương Đức Hải đóng góp nhiều ý kiến

Cũng theo đại biểu Dương Đức Hải, Điều 30 và Điều 32 của dự thảo luật mở ra cơ chế tạm hoãn truy cứu, miễn trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp gắn với lợi ích chung và khả năng khắc phục hậu quả.

Ủng hộ định hướng này nhưng đại biểu Hải đề nghị cần cụ thể hóa những tiêu chí như “vì lợi ích chung”, “bảo đảm tính khả thi”, “mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội”. Phương án khắc phục phải có căn cứ đánh giá khách quan; phải xác định rõ ai thẩm định, ai quyết định và ai chịu trách nhiệm giám sát. Đặc biệt, cần bảo đảm sự công bằng trong áp dụng.

“Theo tôi, một cơ chế khoan hồng chỉ thực sự có giá trị khi vừa tạo động lực khắc phục hậu quả, vừa bảo đảm sự nghiêm minh và bình đẳng trước pháp luật. Khi các điều kiện đã được quy định chặt chẽ và chứng minh đầy đủ, việc áp dụng chính sách khoan hồng cần có tính dự liệu được, hạn chế tối đa sự tùy nghi trong quyết định” – đại biểu Dương Đức Hải nói.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn Hà Nội) phát biểu thảo luận tổ

Có chung các mối quan tâm trên, phát biểu tại tổ Hà Nội, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn Hà Nội) tán thành với quy định tại Khoản 1 Điều 26 Dự thảo luật khi bổ sung trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hành vi gây thiệt hại trong khi thực hiện thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo nếu đã tuân thủ quy chế thử nghiệm được phê duyệt và áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa.

Tuy nhiên, ông Hà đề nghị sửa đổi Khoản 2 Điều 26 Dự thảo luật đồng bộ với Điều 12 Luật Công nghiệp công nghệ số theo hướng: "Người nào gian dối, giả mạo hồ sơ để được phê duyệt thử nghiệm hoặc cố ý làm trái quy chế thử nghiệm đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt nhằm mục đích trục lợi mà gây thiệt hại thì vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự".