ĐBQH lý giải việc cần tăng diện tích trên bao bì thuốc lá lên ít nhất 85%

Cần nói rõ nó hại cái gì, hại ai và hại như thế nào?

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã trình bày Tờ trình về Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Ảnh: Media Quốc hội).

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm đó là đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên ít nhất 85%.

Trao đổi với Người Đưa Tin bên lề Quốc hội, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Dung (đoàn Tp.Hà Nội) đánh giá, dự luật lần này ban soạn thảo đã tiếp thu các ý kiến của ĐBQH, tiến bộ và bao trùm các vấn đề phát sinh trong thực tế.

Đặc biệt, đối với giới trẻ dự luật tăng cảnh báo đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và những sản phẩm có chứa nicotine. Dự luật đã có những điểm mới mang tính phòng ngừa, đồng thời cơ sở cấm hút thuốc lá cũng được mở rộng.

Đại biểu Thu Dung cũng cho rằng cần thiết tăng cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá lên ít nhất 85%.

"Nếu được thực thi một cách đầy đủ, nghiêm túc thì Luật sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, làm giảm tác hại của thuốc lá trong tương lai gần", đại biểu Dung nói.

ĐBQH Nguyễn Thị Thu Dung (Ảnh: Hữu Thắng).

ĐBQH Phạm Trọng Nhân (đoàn Tp.Hồ Chí Minh), đề nghị duy trì lệnh cấm toàn diện với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi nicotine, shisha và các sản phẩm nicotine mới.

Đại biểu cũng kiến nghị nghiên cứu không bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi; nếu chưa thể thực hiện ngay, cân nhắc lộ trình từ năm 2030, đồng thời hỗ trợ người đang hút thuốc cai nghiện.

Đại biểu đề nghị điều chỉnh mục tiêu sản xuất theo định hướng giảm nguồn cung, đặt chỉ tiêu đo lường và báo cáo hằng năm trước Quốc hội.

Đại biểu dẫn số liệu thiệt hại do thuốc lá năm 2022 là 108.700 tỷ đồng, trong khi thu thuế thuốc lá năm 2021 là 19.300 tỷ đồng, cho rằng cần tính đầy đủ chi phí xã hội thay vì chỉ nhìn vào nguồn thu.

Ngoài ra, đại biểu Phạm Trọng Nhân cũng đề nghị nâng diện tích cảnh báo sức khỏe từ 50% lên 85% ở cả mặt trước và sau bao bì; sửa quy định để người bán không chỉ có quyền mà còn có trách nhiệm từ chối bán thuốc lá trong trường hợp không đủ điều kiện.

ĐBQH Vũ Văn Tiến (Ảnh: Q.V).

ĐBQH Vũ Văn Tiến (đoàn Tp.Hải Phòng) đặc biệt nhấn mạnh đến cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc.

Theo đại biểu Luật năm 2012 đã đặt ra các yêu cầu về nội dung, hình thức, diện tích và việc thay đổi định kỳ cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc. Tuy nhiên, Dự thảo lần này chưa sửa đổi các quy định về cảnh báo sức khỏe.

Trong khi đó, bộ 6 mẫu cảnh báo đang áp dụng đã được sử dụng trong 13 năm mà chưa thay đổi về hình ảnh và nội dung; hiệu quả cảnh báo đã giảm so với thời điểm bắt đầu áp dụng.

Đại biểu nêu dẫn chứng tại Lào, Brunei và Myanmar đã áp dụng diện tích cảnh báo 75%, còn Thái Lan và Singapore áp dụng bao bì thuốc lá trơn với diện tích cảnh báo khoảng 85%-90% mặt trước và sau.

Do vậy, đại biểu đề nghị nâng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85%, tiến tới bao bì trơn. Đồng thời, thường xuyên đổi mới cả hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Nêu ví dụ một cây thuốc lá mang về từ Pháp, đại biểu cho biết, các bao thuốc đều có cảnh báo kết hợp chữ với hình ảnh rất lớn ở cả mặt trước và mặt sau. Cảnh báo được diễn đạt trực diện, gắn với những hậu quả sức khỏe cụ thể: hút thuốc làm tăng nguy cơ bị mù; khói thuốc gây nguy hiểm cho con cái, gia đình và bạn bè…

"Do vậy, không chỉ nói với người sử dụng rằng thuốc lá "có hại". Cần nói rõ nó hại cái gì, hại ai và hại như thế nào", đại biểu nêu ý kiến.

Cảnh báo gắn liền với bao bì, rõ ràng, dễ nhận biết

Trong khi đó, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Tp.Hải Phòng) cũng cho rằng cần xác lập mức cam kết rõ ràng về cảnh báo sức khỏe trên bao bì và giới hạn chặt chẽ ngoại lệ trưng bày thuốc lá.

Đại biểu cũng đồng tình với kiến nghị của Ủy ban Văn hóa và Xã hội về việc tăng diện tích cảnh báo sức khỏe. Báo cáo thẩm tra cho thấy, mặc dù luật đã giao Chính phủ quy định mức tăng phù hợp với từng thời kỳ, sau hơn 13 năm diện tích cảnh báo vẫn giữ ở mức tối thiểu 50%.

Dự thảo đã đề xuất nâng lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao, tút, hộp thuốc lá. Đại biểu đề nghị cân nhắc đưa mức tối thiểu này vào luật, kèm thời gian chuyển tiếp hợp lý.

"Quy định mức bảo vệ tối thiểu thuộc về quyết định chính sách của Quốc hội. Những nội dung như mẫu hình ảnh, cách tính diện tích, vị trí in, chu kỳ thay đổi và xử lý hàng tồn kho giao Chính phủ quy định. Cách thiết kế đó vẫn bảo đảm yêu cầu luật tập trung vào nguyên tắc và chính sách, đồng thời tạo cam kết rõ hơn về tiến độ thực hiện", đại biểu Nga nói.

Đồng thời, đại biểu cũng cho rằng cần bảo đảm cảnh báo gắn liền với bao bì, rõ ràng, dễ nhận biết, không bị tem hoặc nhãn khác che khuất. Hình ảnh cần được thay đổi định kỳ để duy trì tác động cảnh báo.

Thời gian chuyển tiếp phải xác định rõ đối với sản xuất, nhập khẩu và lưu thông hàng hóa, tạo điều kiện tổ chức thực hiện nhưng tránh kéo dài quá trình chuyển đổi.

Mỗi năm Việt Nam có hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá (Ảnh minh hoạ).

Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá là một trong những biện pháp kiểm soát thuốc lá được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị trong gói chính sách MPOWER, và được xác định là một trong những biện pháp kiểm soát thuốc lá chi phí thấp nhưng hiệu quả cao, đã được chứng minh có hiệu quả trong việc nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá, giảm sức hấp dẫn của bao bì, tăng động lực cai thuốc và ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng thuốc lá. Hiện nay, hơn 140 quốc gia đã áp dụng cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá.

Theo báo cáo đánh giá tác động của Bộ Y tế, nếu tăng diện tích cảnh báo lên mức 85% có thể giúp giảm khoảng 815.100 người hút thuốc sau 6 năm; nếu kết hợp bao bì tiêu chuẩn, số người hút có thể giảm khoảng 2,9 triệu sau 11 năm.

Ước tính lợi ích kinh tế từ giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế có thể đạt khoảng 648– 2.350 tỷ đồng mỗi năm. Đây là biện pháp có chi phí hành chính thấp, không tạo gánh nặng đáng kể cho ngân sách, nhưng mang lại lợi ích lớn về sức khỏe cộng đồng, tiết kiệm chi phí y tế và bảo vệ thế hệ trẻ.