Khi chính nơi làm việc trở thành nguồn gây tổn thương

Khi mỗi sáng đi làm trở thành một nỗi sợ

Minh làm văn phòng nhiều năm, ít nghỉ, thường nhận thêm việc và cố hoàn thành đúng tiến độ.

Sau tái cơ cấu, nhóm thiếu người nhưng việc không giảm; nhiệm vụ thay đổi, trách nhiệm tăng, quyền quyết định ít. Minh sợ họp vì lo bị chỉ trích khi trễ chỉ tiêu.

Anh nghĩ chỉ là cao điểm, cố ngủ sớm, chạy bộ cuối tuần để thích nghi.

Nhiều tháng sau, anh vẫn mất ngủ, khó tập trung, cáu gắt và sợ mỗi sáng đến công ty.

Theo ThS.BSCKII Vũ Ngọc Uýnh, Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, stress nghề nghiệp thông thường gắn với nhiệm vụ hoặc thời điểm nhất định, có giới hạn và có thể hồi phục khi áp lực kết thúc. Nguy cơ lớn hơn khi căng thẳng kéo dài do quá tải, ít quyền tự chủ, thiếu ghi nhận tương xứng, vai trò mơ hồ hoặc môi trường dung thứ sỉ nhục, đe dọa.

Bác sĩ lưu ý kiệt sức cảm xúc, mất ngủ kéo dài vào những ngày làm việc, khó điều chỉnh cảm xúc hoặc sợ bắt đầu ngày làm. Đây chưa tự động là rối loạn tâm thần, nhưng người lao động và tổ chức cần xem xét tình trạng.

Căng thẳng công việc kéo dài có thể ảnh hưởng sức khỏe tâm thần.

Đừng coi thường những dấu hiệu cảnh báo

Theo WHO, năm 2023 khoảng 16% người trong độ tuổi lao động sống với rối loạn tâm thần; mỗi năm trầm cảm và lo âu làm mất khoảng 12 tỷ ngày làm việc, thiệt hại năng suất ước 1.000 tỷ USD.

Không thể quy mọi trường hợp cho công việc, nhưng các số liệu cho thấy sức khỏe tâm thần gắn với đời sống lao động.

Khi biểu hiện kéo dài, tăng nặng, ảnh hưởng làm việc, sinh hoạt và quan hệ, cần được đánh giá nguyên nhân.

Nếu tuyệt vọng, mất khả năng sinh hoạt thường ngày hoặc nghĩ tới tự làm tổn thương bản thân, cần trợ giúp chuyên môn kịp thời, không chờ tự hết.

Nhiều người coi chịu áp lực là thước đo năng lực, tận tụy. Họ tự trách mình yếu đuối, cố làm việc hơn hoặc che giấu khó khăn vì sợ bị đánh giá.

Nhưng cố gắng chịu đựng không phải lúc nào cũng giúp vấn đề được giải quyết.

Thăm khám chuyên môn không có nghĩa người lao động đã mắc bệnh; đó là cơ hội xác định đúng tình trạng sức khỏe và được hướng dẫn cách hỗ trợ phù hợp.

Nếu mất ngủ, lo âu, căng thẳng kéo dài và ảnh hưởng cuộc sống, nên chủ động tìm hỗ trợ chuyên khoa. Có thể tìm thông tin khám, tư vấn và chăm sóc sức khỏe tâm thần tại website Bệnh viện Tâm thần Hà Nội.

Bác sĩ Bệnh viện Tâm thần Hà Nội tư vấn sức khỏe tâm thần.

Không thể giải quyết mọi áp lực bằng lời khuyên "hãy cố gắng hơn"

WHO năm 2022 nhấn mạnh giảm nguy cơ tâm lý – xã hội từ cách tổ chức công việc.

Các nguy cơ gồm quá tải, thiếu nhân lực, giờ làm kéo dài hoặc thất thường, ít quyền kiểm soát, trách nhiệm mơ hồ, quản lý độc đoán, bắt nạt, quấy rối, phân biệt đối xử.

Thiếu quyền quyết định, tăng ca liên tục do thiếu người hoặc bị quản lý xúc phạm không chỉ là chuyện quản trị mà còn gây nguy cơ sức khỏe.

Theo bác sĩ Vũ Ngọc Uýnh, quản lý cần nhận biết hiệu suất giảm, vắng mặt bất thường, tính khí thay đổi; đồng thời xem xét khối lượng việc, phân công trách nhiệm, xung đột và bắt nạt.

Tuy nhiên, "quản lý không làm trị liệu tâm lý". Nếu người lao động có biểu hiện nghiêm trọng hoặc phát ngôn tuyệt vọng, quản lý cần kết nối họ với chuyên gia hoặc dịch vụ y tế, không tự điều trị.

Không thể coi thiền, yoga hay thể thao là giải pháp duy nhất cho stress.

Ths.BSCKII. Vũ Ngọc Uýnh - Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Hà Nội nhấn mạnh: "Nếu nguồn gây căng thẳng như thiếu nhân sự triền miên, làm thêm giờ ép buộc hay quản lý độc đoán không đổi, việc bắt nhân viên tự thiền hay tập thở chỉ xử lý phần ngọn."

Chăm sóc cá nhân hữu ích nhưng phải đi cùng cải thiện điều kiện làm việc, phân công hợp lý và tôn trọng người lao động.

Bảo vệ sức khỏe tâm thần không có nghĩa loại bỏ mọi áp lực hay hạ thấp yêu cầu công việc, mà là tạo điều kiện để người lao động có thể làm việc hiệu quả mà không phải liên tục đánh đổi sức khỏe.

Hỗ trợ đúng lúc để người lao động không phải đơn độc

Hỗ trợ người có vấn đề sức khỏe tâm thần không chỉ dừng ở nghỉ ngơi hay đi khám.

WHO khuyến nghị điều chỉnh hợp lý tùy tình trạng: giờ làm linh hoạt, điều chỉnh nhiệm vụ, giảm đa nhiệm, bố trí thời gian điều trị để người lao động duy trì hoặc trở lại công việc.

Bác sĩ lưu ý cần tránh hai thái cực: để người lao động trở lại đúng môi trường áp lực cũ mà không thay đổi gì, hoặc tước gần như toàn bộ công việc vì cho rằng họ không còn đủ khả năng.

Sau điều trị, trở lại làm việc cần thích nghi và phối hợp giữa người lao động, chuyên gia y tế, doanh nghiệp theo khả năng thực tế; bảo mật thông tin sức khỏe để tránh kỳ thị, phân biệt đối xử.

Hoạt động hưởng ứng Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới tại bệnh viện.

Với Minh, không có thời điểm rõ ràng công việc bắt đầu gây hại. Áp lực tích tụ nhiều tháng: đợt quá tải nối nhau, một đêm mất ngủ thành nhiều tuần, mệt mỏi dần thành nỗi sợ trước giờ làm.

Không phải mọi căng thẳng nghề nghiệp đều dẫn đến rối loạn tâm thần. Nhưng những biểu hiện bất thường kéo dài không nên bị xem là cái giá đương nhiên của sự tận tụy.

Người lao động cần được khuyến khích nhận diện thay đổi sức khỏe, tìm kiếm sự hỗ trợ và thăm khám khi cần thiết. Doanh nghiệp cũng cần chủ động kiểm soát các nguy cơ từ môi trường làm việc.

Bởi bảo vệ sức khỏe tâm thần không phải là buộc con người phải chịu đựng áp lực bằng mọi giá, mà là nhận ra những nguy cơ và hành động trước khi khó khăn trở thành khủng hoảng.