ĐBQH Nguyễn Thị Lan (Hà Nội): Nhân lực công nghệ – chìa khóa để khoa học và đổi mới sáng tạo bứt phá tăng trưởng

Giải bài toán nhân lực để khơi thông động lực tăng trưởng mới

Phát biểu tại hội hội trường, ĐBQH Nguyễn Thị Lan đồng tình và đánh giá cao Báo cáo của Chính phủ về tình hình kinh tế – xã hội năm 2025 và những tháng đầu năm 2026. Theo đại biểu, báo cáo đã phản ánh khá đầy đủ bối cảnh, kết quả đạt được cũng như những khó khăn, thách thức, đồng thời đề xuất nhiều nhóm giải pháp trọng tâm, khá toàn diện, tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng cao trong thời gian tới.

ĐBQH Nguyễn Thị Lan cũng đặc biệt đánh giá cao Báo cáo của Chính phủ đã nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71. "Đây là định hướng đúng, có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế", ĐBQH Nguyễn Thị Lan nêu rõ.

ĐBQH Nguyễn Thị Lan phát biểu tại phiên thảo luận tại hội trường chiều 20/4

Tuy nhiên, từ góc độ thực tiễn, đại biểu đã nhấn mạnh một vấn đề có tính nền tảng, đó là yếu tố con người. ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho rằng, chúng ta đang nói nhiều đến công nghệ, nhưng cần nhìn nhận rõ rằng công nghệ không tự tạo ra đột phá mà con người mới là yếu tố quyết định việc làm chủ, phát triển và đưa công nghệ vào thực tiễn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia phát triển nhanh như Hàn Quốc, Israel hay Singapore đều đi trước một bước trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ làm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Họ không chỉ đào tạo giỏi về chuyên môn, mà còn hình thành đội ngũ có khả năng kết nối nghiên cứu với thị trường, từ đó tạo ra giá trị gia tăng cao và tăng trưởng bền vững.

"Nhìn vào thực tiễn nước ta, có thể thấy "điểm nghẽn" hiện nay không chỉ nằm ở chủ trương hay tiềm năng, mà chủ yếu là thiếu đúng lực lượng nhân lực có khả năng tạo ra đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Chúng ta đang thiếu chuyên gia làm chủ công nghệ lõi, thiếu các nhà khoa học có khả năng dẫn dắt, thiếu nhân lực khai thác và sử dụng hiệu quả dữ liệu, và đặc biệt là thiếu đội ngũ có thể đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Đồng thời, sự kết nối giữa viện, trường, doanh nghiệp và địa phương còn chưa chặt chẽ do thiếu lực lượng có khả năng điều phối và dẫn dắt", ĐBQH Nguyễn Thị Lan phân tích.

Sớm hình thành các chương trình đào tạo nhân lực nòng cốt cấp quốc gia

ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho rằng, chúng ta có nhiều kết quả nghiên cứu về giống cây trồng vật nuôi, chế phẩm sinh học, sản phẩm công nghệ sinh học, nông nghiệp số, nhưng việc ứng dụng vào thực tiễn, đưa vào sản xuất và thương mại hóa còn hạn chế; nhiều mô hình mới vẫn dừng ở quy mô thí điểm, chưa thể nhân rộng. Đại biểu cho rằng nguyên nhân cốt lõi là thiếu đội ngũ nhân lực có khả năng tích hợp, đó là vừa làm chủ công nghệ, vừa hiểu thị trường và có năng lực tổ chức triển khai ở quy mô lớn. Trong khi đó, các quốc gia như Hà Lan hay Israel đã tạo ra bước đột phá chính nhờ xây dựng được lực lượng này, qua đó đưa nhanh tiến bộ khoa học vào sản xuất và tạo ra giá trị gia tăng rất cao.

"So với các mô hình này, có thể thấy rõ rằng điểm nghẽn của chúng ta không chỉ nằm ở tiềm năng hay kết quả nghiên cứu, mà ở khả năng tổ chức triển khai và làm chủ công nghệ. Chính vì vậy, khoa học công nghệ và chuyển đổi số ở nhiều nơi chưa thực sự trở thành động lực tăng trưởng; khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn vẫn còn lớn", ĐBQH Nguyễn Thị Lan đặt vấn đề.

Quang cảnh phiên thảo luận về kinh tế - xã hội chiều 20/4

Từ thực tế nêu trên, ĐBQH Nguyễn Thị Lan cho rằng cần một chương trình đột phá thực sự trong phát triển nguồn nhân lực, không theo hướng đào tạo đại trà, mà tập trung xây dựng lực lượng nòng cốt có khả năng làm chủ công nghệ, dẫn dắt nghiên cứu và tạo ra giá trị thực tiễn. Đồng thời, công tác đào tạo cần chuyển mạnh sang tiếp cận theo năng lực, gắn với bài toán của doanh nghiệp và thị trường, có sản phẩm đầu ra cụ thể, đi kèm với cơ chế linh hoạt như đặt hàng, khoán theo kết quả và cần tăng cường hợp tác quốc tế để huy động đội ngũ chuyên gia quốc tế và học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia phát triển.

Trên những cơ sở đã nêu ở trên, ĐBQH Nguyễn Thị Lan đề xuất 3 kiến nghị, thứ nhất, cần làm rõ hơn trong Báo cáo và các chương trình hành động nội dung phát triển nhân lực phục vụ trực tiếp cho đột phá khoa học công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực có lợi thế như nông nghiệp, môi trường, công nghệ sinh học và kinh tế xanh. Thứ hai, sớm hình thành các chương trình đào tạo nhân lực nòng cốt cấp quốc gia, tập trung vào đội ngũ làm chủ công nghệ lõi, dữ liệu và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, gắn với nhu cầu cụ thể của ngành và doanh nghiệp. Thứ ba, tiếp tục rà soát cập nhật và hoàn thiện danh mục công nghệ chiến lược theo hướng gắn với lợi thế ngành, bảo đảm tập trung nguồn lực triển khai hiệu quả thực chất để VN sớm có thể làm chủ được các công nghệ chiến lược phục vụ phát triển kinh tế xã hội.

"Có thể khẳng định, đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải bắt đầu từ con người. Chúng ta không chỉ cần nhân lực chất lượng cao, mà cần đúng lực lượng có khả năng tạo ra và làm chủ công nghệ, biến công nghệ thành giá trị kinh tế. Nếu giải quyết được bài toán này, chúng ta không chỉ đạt tăng trưởng, mà sẽ tạo ra nền tảng phát triển bền vững và năng lực cạnh tranh dài hạn", ĐBQH Nguyễn Thị Lan nêu rõ.