ĐBQH tỉnh Nghệ An đề xuất hoàn thiện cơ chế trưng mua, trưng dụng tài sản trong tình huống cấp bách

Quốc hội tập trung thảo luận ở hội trường về các dự án luật. Ảnh: Viết Chung

Sáng 3/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Dự phiên thảo luận, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An có Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn; Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nguyễn Khắc Thận; cùng các đại biểu trong đoàn.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành thảo luận. Ảnh: Viết Chung

Kiểm soát chặt thẩm quyền, bảo đảm quyền lợi người có tài sản

Phát biểu thảo luận, đại biểu Trần Đức Thuận cơ bản tán thành dự thảo, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính khả thi, đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh và bảo vệ tài sản hợp pháp của người dân.

Về thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tại Điều 17 và Điều 24, dự thảo quy định quyền quyết định thuộc một số Bộ trưởng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, cấp xã trong những trường hợp nhất định và người có thẩm quyền theo luật khác; đồng thời không phân cấp thẩm quyền này.

Theo đại biểu Trần Đức Thuận, quy định như vậy là cần thiết nhằm kiểm soát việc sử dụng quyền lực nhà nước, bởi trưng mua, trưng dụng là biện pháp hành chính đặc biệt, tác động trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của tổ chức, cá nhân.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Lâm Hiển

Tuy nhiên, trong thực tiễn quốc phòng, an ninh, nhất là khi xảy ra chiến tranh, thiết quân luật, khủng bố, thảm họa hoặc tình trạng khẩn cấp, nhu cầu huy động phương tiện, trang thiết bị, công trình, tài sản có thể phát sinh rất nhanh. Trong khi đó, thông tin liên lạc hoặc chỉ huy có thể bị gián đoạn.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế thực hiện thẩm quyền trong những tình huống quốc phòng, an ninh đặc biệt cấp bách. Cùng với việc xác định rõ phạm vi thẩm quyền, cần quy định trách nhiệm của người quyết định, cơ chế thông tin, xác nhận và kiểm tra sau khi thực hiện; đồng thời bảo đảm thống nhất với pháp luật về quốc phòng, an ninh, phòng thủ dân sự và tình trạng khẩn cấp.

Về thời hạn và gia hạn trưng dụng tại Điều 25, đại biểu cho rằng quy định mỗi lần gia hạn không quá 15 ngày nhưng chưa xác định số lần hoặc tổng thời gian gia hạn có thể dẫn đến tình trạng tài sản của người dân, doanh nghiệp bị trưng dụng kéo dài.

Đại biểu Trần Đức Thuận - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An phát biểu thảo luận. Ảnh: Viết Chung

Theo đại biểu Trần Đức Thuận, điều này có thể ảnh hưởng đến quyền sử dụng tài sản, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống của người có tài sản. Tuy nhiên, với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, một số tình huống đặc biệt có thể kéo dài và không thể xác định trước thời điểm kết thúc.

Vì vậy, việc gia hạn phải căn cứ nhu cầu thực tế, tính cần thiết và khả năng sử dụng tài sản thay thế. Mỗi lần gia hạn cần có lý do cụ thể, được kiểm tra, giám sát và bảo đảm đầy đủ quyền lợi của người có tài sản. Trường hợp gia hạn nhiều lần phải có trách nhiệm rà soát định kỳ, giải trình của người có thẩm quyền; khi không còn nhu cầu phải chấm dứt trưng dụng và hoàn trả tài sản ngay.

Đối với việc xác định giá và thanh toán tiền trưng mua, đại biểu lưu ý trường hợp người có tài sản không đồng ý với giá trưng mua, giá trong quyết định chỉ là giá tạm tính và việc xác định lại giá được thực hiện sau khi chấm dứt trường hợp trưng mua.

Đại biểu Trần Đức Thuận cho rằng nếu tình trạng khẩn cấp kéo dài, việc xác định giá chính thức và thanh toán phần chênh lệch có thể bị chậm, ảnh hưởng đến nguồn vốn và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Lâm Hiển

Do đó, cần nghiên cứu thời hạn xác định lại giá gắn với thời điểm bàn giao tài sản, có ngoại lệ đối với trường hợp bất khả kháng; bảo đảm việc định giá khách quan, độc lập và phù hợp giá thị trường. Đồng thời, cần thanh toán kịp thời theo giá tạm tính, thanh toán đầy đủ phần chênh lệch sau khi xác định lại giá và thực hiện trách nhiệm bồi thường nếu chậm thanh toán.

Quy định rõ thẩm quyền trong tình trạng chiến tranh, khẩn cấp

Đánh giá cao quá trình chuẩn bị hồ sơ dự án Luật, đại biểu Lương Đình Hưng cho rằng dự thảo đã có nhiều điểm mới, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bổ sung chính sách đối với người được huy động vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng.

Đại biểu nhấn mạnh các quy định mới sẽ tạo cơ sở pháp lý để thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản theo các quy định liên quan về tình trạng khẩn cấp, phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai, quốc phòng và các tình huống đặc biệt.

Về trường hợp “thật cần thiết” tại Điều 7, đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định giải thích từ ngữ để làm rõ trường hợp này. Theo hướng đề xuất, đó phải là những trạng thái, tình huống khẩn cấp mà việc trưng mua, trưng dụng mang tính quyết định nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, an ninh, biên giới, biển đảo, cộng đồng, tài sản và tính mạng nhân dân; nếu không thực hiện ngay có thể dẫn tới thiệt hại nghiêm trọng, không thể khắc phục.

Đáng chú ý, đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị quy định rõ hơn chủ thể có thẩm quyền trưng mua, trưng dụng ngay trong luật, nhất là khi đất nước ở tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng hoặc tình huống phòng thủ dân sự cấp độ cao.

Đại biểu Lương Đình Hưng - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An phát biểu thảo luận. Ảnh: Viết Chung

Đại biểu Lương Đình Hưng đề xuất nghiên cứu bổ sung thẩm quyền cho một số chức danh chỉ huy quân đội, như chỉ huy đơn vị cấp trung đoàn và tương đương trở lên, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, Đồn trưởng Đồn Biên phòng. Đồng thời, giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định hoặc phân cấp, phân quyền trong phạm vi quản lý.

Theo đại biểu Hưng, việc quy định rõ chủ thể có thẩm quyền sẽ góp phần bảo đảm khả năng huy động lực lượng và xử lý kịp thời các tình huống phát sinh trên địa bàn, khu vực mà lực lượng quân đội được giao nhiệm vụ.

Linh hoạt thủ tục nhưng phải rõ thẩm quyền, trách nhiệm

Tập trung vào hai vấn đề từ thực tiễn phòng thủ dân sự, cứu hộ, cứu nạn, đại biểu Ngô Nam Cường cho rằng, trong thiên tai, sự cố, thảm họa, phương châm “bốn tại chỗ” đòi hỏi phải chủ động sử dụng nguồn lực ngay tại địa bàn. Tuy nhiên, khi mưa lũ, sạt lở gây chia cắt giao thông, mất điện, mất liên lạc, lực lượng cứu hộ có thể không thể chờ chủ sở hữu tài sản xuất hiện để bàn giao.

Đại biểu nêu tình huống một xã bị cô lập cần máy xúc, máy ủi hoặc xe tải để mở đường cứu dân. Phương tiện có sẵn tại địa bàn, lực lượng cứu hộ có người đủ chuyên môn vận hành, nhưng chủ sở hữu hoặc người quản lý đã sơ tán, không thể liên lạc.

Đại biểu Ngô Nam Cường - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An phát biểu thảo luận. Ảnh: Viết Chung

Vì vậy, đại biểu Cường đề nghị, trong tình huống thật sự cấp bách và đã có quyết định trưng dụng hợp pháp, cho phép tổ chức tiếp nhận, sử dụng tài sản mà không phải chờ chủ sở hữu hoặc người quản lý trực tiếp bàn giao.

Tuy nhiên, việc tiếp nhận phải đi kèm yêu cầu ghi nhận hiện trạng tài sản, thời điểm, lý do không có người bàn giao; xác định rõ đơn vị tiếp nhận, phạm vi sử dụng, trách nhiệm bảo quản, vận hành an toàn, hoàn trả và bồi thường. Chủ tài sản phải được thông báo ngay khi điều kiện liên lạc được khôi phục.

Đại biểu Ngô Nam Cường cũng đề nghị quy định ngay trong Luật các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn của cơ chế đặc biệt này. Đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự kiểm kê, xác nhận, bàn giao và hoàn thiện hồ sơ trong điều kiện mất liên lạc.

Về gia hạn trưng dụng, đại biểu cho rằng thực tiễn phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai, dịch bệnh cho thấy có những nhiệm vụ cần sử dụng tài sản liên tục nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Nếu phải thực hiện thủ tục gia hạn 15 ngày một lần trong mọi trường hợp, có thể phát sinh thủ tục và ảnh hưởng đến tính liên tục của nhiệm vụ.

Do đó, đại biểu Cường đề nghị phân biệt giữa gia hạn thông thường và trường hợp nhiệm vụ đặc biệt cần sử dụng tài sản trong thời gian dài, đồng thời xác định rõ điều kiện và giới hạn pháp lý đối với việc gia hạn dài hơn.

Trước mỗi lần gia hạn, người có thẩm quyền cần đánh giá lại sự cần thiết, phạm vi tài sản tiếp tục trưng dụng, thời gian dự kiến và khả năng áp dụng biện pháp thay thế; đồng thời chịu trách nhiệm về quyết định của mình.