Đề cao an toàn hệ thống, tạo cơ chế bứt phá cho ngành Ngân hàng

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp

Hoàn thiện hành lang pháp lý phòng, chống rửa tiền và quản lý tài sản mã hóa

Thảo luận tại Hội trường, các đại biểu Quốc hội tập trung phân tích sâu sắc các nội dung sửa đổi liên quan đến Luật Phòng, chống rửa tiền, đặc biệt là khung quản lý đối với tài sản mã hóa và giao dịch tài chính công nghệ cao.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao Ban soạn thảo khi bổ sung 15 dấu hiệu đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa tại Điều 33a. Đây là bước tiến quan trọng nhằm cụ thể hóa khuyến nghị 15 của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF). Tuy nhiên, đại biểu Tú Anh kiến nghị cần cấu trúc 15 dấu hiệu này theo các nhóm logic gồm: nhóm chỉ báo ngoài chuỗi (off-chain), nhóm chỉ báo trên chuỗi (on-chain), và nhóm chỉ báo về nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP).

Bên cạnh đó, đại biểu nhấn mạnh phòng, chống rửa tiền trong kỷ nguyên số không thể chỉ dựa trên phương pháp truyền thống mà cần nâng cao năng lực phân tích chuỗi khối (blockchain), điều tra tài chính số và pháp chứng kỹ thuật số. Để tránh khoảng cách giữa nghĩa vụ pháp lý và năng lực thực thi, đại biểu đề xuất Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nghiên cứu xây dựng hạ tầng công nghệ giám sát dùng chung theo mô hình SupTech hoặc RegTech.

Đồng tình với góc nhìn trên, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) nhận định, việc bổ sung cơ chế nhận diện giao dịch đáng ngờ về tài sản mã hóa là vấn đề an ninh tài chính quốc gia. Đại biểu Vũ chỉ ra hai vướng mắc lớn hiện nay: một là năng lực thực thi khi phần lớn ngân hàng thương mại chưa có hạ tầng phân tích chuỗi khối; hai là động lực thực thi khi quy định bảo vệ người báo cáo chưa làm rõ việc miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng (TCTD) khi báo cáo trung thực. Từ đó, vị đại biểu thuộc đoàn Quảng Trị kiến nghị Chính phủ ban hành tiêu chí kỹ thuật kèm lộ trình đầu tư hạ tầng, đồng thời quy định rõ cơ chế miễn trừ trách nhiệm để các TCTD yên tâm thực hiện nghĩa vụ.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức (đoàn TP. Hồ Chí Minh) cũng khẳng định, việc đưa nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm đối tượng báo cáo là bước đi tất yếu, phù hợp với Luật Công nghiệp công nghệ số. Đại biểu đề xuất phân định rạch ròi trách nhiệm quản lý nhà nước: NHNN chủ trì đánh giá rủi ro quốc gia và tiếp nhận dữ liệu báo cáo; Bộ Tài chính chủ trì quản lý thị trường tài sản mã hóa; Bộ Công an thẩm định an ninh thông tin và điều tra tội phạm; còn Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp quản lý hạ tầng công nghệ không gian mạng.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Cà Mau) lưu ý nguyên tắc "tăng yêu cầu quản lý thì phải đồng thời giảm thủ tục". Đại biểu kiến nghị các thông tin doanh nghiệp đã kê khai với cơ quan nhà nước và có trong cơ sở dữ liệu chính thức thì cần có cơ chế khai thác dùng chung, tránh bắt doanh nghiệp hay TCTD phải kê khai, xác minh lặp lại gây tăng chi phí tuân thủ.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Kiểm soát rủi ro xung đột lợi ích và bảo vệ nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu

Nội dung sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng, đặc biệt là quy định cho phép ngân hàng thương mại (NHTM) làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) cũng thu hút sự thảo luận sôi nổi từ nhiều đại biểu.

Đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) khẳng định, đây là giải pháp chuyên nghiệp hóa quản lý tài sản bảo đảm và củng cố niềm tin thị trường. Tuy nhiên, rủi ro phát sinh rất lớn nếu một ngân hàng vừa cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, lại vừa tham gia phân phối hay bảo lãnh thanh toán. Khi doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính, lợi ích thu hồi nợ của ngân hàng có thể xung đột trực tiếp với lợi ích của trái chủ. Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định cụ thể điều kiện thực hiện, cơ chế nhận diện - công khai xung đột lợi ích, cũng như tách bạch hồ sơ, dữ liệu và cơ chế giám sát.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) và đại biểu Nguyễn Hải Nam (đoàn Thừa Thiên Huế) cùng chung nhận định hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm tiềm ẩn rủi ro pháp lý cao. Các đại biểu kiến nghị cần xác định rõ vị thế pháp lý, quy định nguyên tắc tối thiểu về quyền, nghĩa vụ và điều kiện đối với NHTM khi thực hiện nghiệp vụ này.

Phân tích sâu hơn về cấu trúc thị trường tài chính, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, việc bổ sung chức năng này có ý nghĩa lớn trong việc cơ cấu lại thị trường vốn. Hiện nay, dư nợ hệ thống ngân hàng đã vượt 20 triệu tỷ đồng (tương đương 145% GDP), tạo gánh nặng quá lớn cho kênh tín dụng ngân hàng. Việc khơi thông thị trường TPDN là cấp thiết. Tuy nhiên, từ bài học xương máu của thị trường TPDN năm 2022, đại biểu Ngân đề nghị NHNN phải bắt buộc các NHTM giải thích rõ ràng cho khách hàng phân biệt giữa đại lý phát hành, bảo lãnh thanh toán và đại lý quản lý tài sản bảo đảm để tránh nhầm lẫn.

Làm rõ thêm vấn đề này dưới góc độ nghề nghiệp, đại biểu Nguyễn Thanh Tùng (đoàn TP. Hồ Chí Minh) giải thích: việc làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm bản chất là cung cấp dịch vụ theo hợp đồng. Pháp luật không cấm ngân hàng thực hiện đồng thời các chức năng, nhưng khi xử lý tài sản bảo đảm, thứ tự ưu tiên thanh toán sẽ được thực hiện tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định pháp luật hoặc xử lý theo tỷ lệ nắm giữ trái phiếu đối với các chủ thể cùng thứ tự.

Đại biểu Nguyễn Thanh Tùng - TP. Hồ Chí Minh

Hoàn thiện cơ chế tài chính cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Đối với các nội dung sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, quy định về việc áp dụng tỷ lệ đảm bảo an toàn khác và cơ chế tài chính đặc thù của Ngân hàng Trung ương là hai chủ đề trọng tâm được phân tích đa chiều.

Về quy định áp dụng tỷ lệ đảm bảo an toàn khác (Điều 59), đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng, cụm từ "thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội" có nội hàm quá rộng. Đại biểu kiến nghị chỉ áp dụng cơ chế nới chuẩn an toàn này trong trường hợp thật sự cần thiết, gắn với các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam cảnh báo nếu "khác" theo hướng giảm chuẩn an toàn thì sẽ tiềm ẩn nguy cơ rủi ro hệ thống, lạm dụng hoặc cạnh tranh không lành mạnh, nhắc lại bài học lịch sử về tái cấu trúc các ngân hàng yếu kém.

Ở chiều ngược lại, đại biểu Lê Thị Thúy Sen (đoàn Hưng Yên) tiếp cận theo nguyên tắc "dĩ bất biến, ứng vạn biến". Để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số, nhu cầu vốn là rất lớn. Thực tế việc NHNN linh hoạt nâng tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40% thời gian qua đã giúp giảm áp lực vốn và hỗ trợ các dự án lớn. Vì vậy, việc giao quyền cho NHNN áp dụng tỷ lệ an toàn khác là cần thiết, song phải đi kèm kiểm soát qua thanh tra, giám sát và Kiểm toán Nhà nước.

Đại biểu Lê Thị Thuý Sen - Đoàn Hưng Yên

Về quản lý ngoại hối (Điều 31a), đại biểu Lê Thị Thúy Sen ủng hộ giao Thống đốc quy định các trường hợp được phép sử dụng ngoại tệ để đảm bảo ứng biến linh hoạt với biến động thương mại và cam kết quốc tế, nhưng phải bảo vệ chủ quyền tiền tệ quốc gia. Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Đà Nẵng) chỉ ra thực tế còn nhiều giao dịch dân sự, kinh tế sử dụng hoặc dẫn chiếu ngoại hối. Đại biểu đề nghị luật cần hướng dẫn rõ cách xử lý hậu quả pháp lý của các hợp đồng này (như quy đổi ra Đồng Việt Nam khi thanh toán) để tránh việc tranh chấp bị tuyên vô hiện tràn lan gây thiệt hại lớn cho các bên.

Liên quan đến cơ chế tài chính của NHNN, đại biểu Lê Thị Thúy Sen cho rằng, NHNN là Ngân hàng Trung ương, thực hiện các nghiệp vụ can thiệp thị trường, phát hành tiền, quản lý dự trữ ngoại hối... có phát sinh thu chi nhưng không vì mục tiêu lợi nhuận. Do đó, cơ chế tài chính cần thiết kế theo hướng: kết quả tài chính sau khi trừ chi phí và trích lập các quỹ nếu dương thì nộp ngân sách; nếu âm thì được bù đắp bằng kết quả tài chính dương của các năm sau chứ không dùng ngân sách nhà nước bù lỗ.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Văn Thân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) kiến nghị cần có giải pháp căn cơ gỡ vướng nguồn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) và hộ kinh doanh. Đại biểu cho rằng không nên kêu gọi giảm lãi suất theo kiểu khẩu hiệu vì sẽ khiến NHTM ngại cho vay đối tượng rủi ro cao. Thay vào đó, nên đưa các Quỹ bảo lãnh tín dụng về NHNN quản lý để điều hành chuyên nghiệp, hiệu quả hơn.

Thống đốc NHNN Phạm Đưc Ấn phát biểu giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu quan tâm

Ngân hàng Nhà nước giải trình làm rõ vấn đề đại biểu quan tâm

Giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn trân trọng cảm ơn các ý kiến sâu sắc, tâm huyết và khẳng định sẽ tiếp thu tối đa để hoàn thiện dự án luật.

Về sử dụng ngoại hối (Điều 31a), Thống đốc cho biết, dự thảo luật đã đưa các quy định từ Pháp lệnh Ngoại hối lên tầm luật để đảm bảo nguyên tắc Hiến định về hạn chế quyền công dân. Các trường hợp cụ thể giao NHNN quy định. Thực tế Thông tư 32/2023/TT-NHNN đã quy định 16 trường hợp đặc thù. Quy định này nhằm tạo quyền và sự linh hoạt chứ không phải hạn chế.

Về cơ chế tài chính và xử lý chênh lệch thu chi âm, Thống đốc làm rõ: hoạt động của NHNN không vì mục tiêu lợi nhuận. Trong nhiều trường hợp, NHNN phải chấp nhận chi phí âm để can thiệp ổn định tỷ giá, lãi suất, qua đó mang lại lợi ích hàng chục, hàng trăm nghìn tỷ cho toàn bộ nền kinh tế. Do đó, việc luật hóa cơ chế xử lý chênh lệch thu chi âm là hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế và tinh thần Nghị quyết 160/2024/QH15 của Quốc hội.

Về việc áp dụng tỷ lệ an toàn khác, Thống đốc khẳng định NHNN sẽ cực kỳ cẩn trọng, chỉ áp dụng đối với các TCTD thực sự lành mạnh, có đủ điều kiện và gắn với các dự án ưu tiên phát triển kinh tế quốc gia, tuyệt đối không dàn trải hay hạ chuẩn an toàn hệ thống.

Về đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, Thống đốc nhấn mạnh luật chỉ quy định về mặt "thẩm quyền" cho phép NHTM được thực hiện nghiệp vụ. Còn các quy định chi tiết để tách bạch trách nhiệm, tránh lừa đảo, đảm bảo công khai minh bạch sẽ do pháp luật về chứng khoán quy định cụ thể.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Quốc hội ghi nhận 13 ý kiến phát biểu tại hội trường và 52 ý kiến tại tổ đều rất trách nhiệm, chất lượng. Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chỉ đạo cơ quan thẩm tra và cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ, tiếp thu thấu đáo toàn bộ ý kiến đại biểu. Do thời gian từ nay đến cuối kỳ họp không còn nhiều, các cơ quan cần khẩn trương hoàn thiện dự thảo luật đảm bảo chất lượng, đúng quy trình pháp luật trước khi trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua.