Để di sản Óc Eo trở thành động lực phát triển

Du khách tham quan chùa Linh Sơn, Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê. Ảnh: PHƯƠNG LAN

Đánh thức di sản

Theo Ban Quản lý Di tích văn hóa Óc Eo, di tích văn hóa Óc Eo phản ánh rõ sự tồn tại của một nền văn minh cổ gắn với Vương quốc Phù Nam. Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê nằm trên địa bàn xã Óc Eo và xã Mỹ Thuận, chia thành 4 khu vực trọng điểm. Toàn bộ di sản được bao bọc bởi 946,3ha vùng đệm bảo vệ, chia làm 2 khu vực riêng biệt.

Sau hành trình dài từ khi khởi động lập hồ sơ năm 2018 và được đưa vào danh sách dự kiến năm 2022, hồ sơ đề cử Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê chính thức gửi đi năm 2026 khẳng định 2 tiêu chí giá trị nổi bật toàn cầu của UNESCO là tiêu chí về sự giao thoa văn hóa rực rỡ giữa bản địa Đông Nam Á với Ấn Độ, Trung Hoa, Địa Trung Hải và tiêu chí là minh chứng độc bản cho nền văn minh Phù Nam đã diệt vong.

Để di sản không chỉ là các cuộc khai quật hay hiện vật trưng bày, chính quyền địa phương cùng các đơn vị nghiên cứu chủ động kết nối các nguồn lực. Điển hình là sự hợp tác chiến lược giữa xã Óc Eo, Ban Quản lý Di tích văn hóa Óc Eo và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh nhằm chuyển hóa các giá trị khảo cổ thành sinh kế cụ thể cho người dân.

Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Giám đốc Trung tâm Phát triển Nông thôn - Saemaul Undong cho biết: “Chúng tôi kết nối với Ban Quản lý Di tích văn hóa Óc Eo, tạo thành nguồn lực tổng hợp để bảo tồn và phát huy di sản. Mục tiêu là biến di sản văn hóa Óc Eo thành di sản sống, góp phần lan tỏa bản sắc địa phương vừa đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội thông qua du lịch trải nghiệm và các sản phẩm đặc thù”.

Phát huy giá trị, nâng tầm quốc tế

Bên cạnh công tác quản lý chuyên môn, thách thức lớn nhất hiện nay của di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê là nguồn nhân lực và phương thức truyền thông hiện đại nhằm thu hút giới trẻ và du khách quốc tế. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Anh Tú, Trưởng Khoa Văn hóa học Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho biết: “Khó khăn lớn nhất trong việc phát huy giá trị di sản văn hóa Óc Eo không nằm ở cơ sở hạ tầng mà ở nguồn nhân lực. Chúng ta đang thiếu nhân sự vừa có kiến thức lịch sử, khảo cổ, văn hóa vừa giỏi về công nghệ số để phục vụ công tác sáng tạo”.

Theo ông Tú, truyền thông thông minh và ứng dụng AI có thể giúp kiến tạo câu chuyện văn hóa, dẫn dắt con người tìm về quá khứ. Điện ảnh là phương tiện truyền thông hiệu quả. Do đó, di sản văn hóa Óc Eo cần sự quảng bá thông qua điện ảnh và các nội dung số. Hằng năm, sinh viên Khoa Văn hóa học của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đều thực tập tại các địa phương, làm phim ngắn, video, clip về di sản để đăng tải lên mạng xã hội. Thời gian tới, trường tiếp tục tổ chức các tour du lịch học thuật và liên kết chuỗi hành trình di sản với các vùng lân cận để lan tỏa rộng rãi hơn giá trị văn hóa Óc Eo.

Việc lập hồ sơ đề cử Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới là nhiệm vụ quan trọng. Tại các hội nghị tuyên truyền được tổ chức ở xã Óc Eo, chính quyền địa phương kêu gọi người dân nâng cao ý thức chấp hành quy định bảo vệ di tích, không xâm hại, lấn chiếm hay xây dựng trái phép; đồng thời tích cực giữ gìn cảnh quan môi trường và chủ động giới thiệu giá trị di sản đến du khách. Sự đồng thuận của người dân kết hợp với tri thức khoa học và công nghệ truyền thông hiện đại là chìa khóa để An Giang bảo tồn Khu di tích khảo cổ Óc Eo - Ba Thê, tự tin đưa giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc vươn tầm thế giới.

“Chính quyền địa phương cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý Di tích văn hóa Óc Eo, các ngành chức năng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động, phát huy trách nhiệm của cộng đồng trong bảo tồn và phát huy giá trị di tích”, Phó Chủ tịch UBND xã Óc Eo Lê Văn Đà nói.