Để doanh nghiệp nhà nước thực sự là 'xương sống' của nền kinh tế

Với phương châm phát huy nội lực, ngày 4-5-2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó, xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế. Tiếp đó, ngày 6-1-2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước. Hai Nghị quyết đặc biệt quan trọng này của Bộ Chính trị sẽ tạo ra những “băng thông rộng”; những “đường sắt cao tốc” để khu vực kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước cùng nhau bứt tốc.

Doanh nghiệp nhà nước sẽ bước vào giai đoạn phát triển mới (Cụm mỏ Đại Hùng). Ảnh: Pvn.vn

Từng được xác định là “xương sống” của nền kinh tế, bên cạnh những đóng góp quan trọng, thực tế trong hơn 10 năm qua, khu vực kinh tế nhà nước bị “chùng xuống”, trong khi đó khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là một số tập đoàn tư nhân lớn “tăng tốc” vượt lên mạnh mẽ. Những Vingroup, Sungroup, Trường Hải, FPT, Hòa Phát… trở thành động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Doanh nghiệp tư nhân không chỉ tạo ra nhiều công ăn việc làm, đóng thuế lớn cho ngân sách Nhà nước mà quan trọng đã cho chúng ta góc nhìn, bài học về hiệu quả sử dụng đồng vốn. Chỉ số ICOR (hiệu quả sử dụng vốn đầu tư) của doanh nghiệp tư nhân luôn cao hơn khối doanh nghiệp nhà nước là phép so sánh chuẩn mực nhất, cần phải suy nghĩ.

Điển hình, cùng một cơ chế, chính sách nhưng những dự án của khối kinh tế tư nhân đầu tư bao giờ cũng nhanh hơn so với khu vực kinh tế nhà nước. Nói một cách ngắn gọn, để có được kết cấu hạ tầng (giao thông, đô thị), dịch vụ tương đối hiện đại, đồng bộ như hiện nay, có sự đóng góp rất lớn của khối doanh nghiệp tư nhân.

Nói như thế, không có nghĩa là phủ nhận vai trò của kinh tế nhà nước. Trong bức tranh kinh tế mà “gam màu sáng” của kinh tế nhà nước có xu hướng giảm dần trong những năm qua, thì vẫn có những doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế nhà nước “bừng sáng”. Viettel là ví dụ điển hình. Cạnh đó, có những doanh nghiệp Nhà nước như Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam (nay là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia) không chỉ đóng góp ngân sách lớn mà còn “âm thầm” bám biển, khẳng định chủ quyền lãnh hải của Tổ quốc; Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vẫn là “mạch máu” cung cấp điện cho mọi hoạt động của nền kinh tế và tất cả các lĩnh vực của đời sống… Khu vực kinh tế nhà nước đang là một trong những “chủ thể” kinh tế bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia.

Song trên góc độ hiệu quả, so với các tài nguyên hiện có (vốn, đất đai) thì những gì khối doanh nghiệp nhà nước mang lại thời gian qua chưa tương xứng. Vì vậy, cùng với khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, khu vực kinh tế tư nhân, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 chính là nhằm vực dậy khu vực kinh tế này thành một trong những cực tăng trưởng mới, là một trong những trụ cột chính của nền kinh tế; góp phần vào đảm bảo an ninh quốc gia và đúng với bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Để kinh tế Nhà nước lớn mạnh, thực sự là “xương sống” của nền kinh tế, các doanh nghiệp nhà nước không thể “bơi ngược dòng” xu thế đương đại. Chính vì thế, Nghị quyết 79 và các văn bản quy phạm pháp luật đã đưa ra những phương hướng, lộ trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước theo hướng tinh gọn để hoạt động hiệu năng - hiệu quả, đúng với tinh thần Nghị quyết 18. Tiếp đó, là thay đổi phương thức quản trị, trên nền tảng lấy yếu tố con người làm trung tâm; lấy chuyển đổi số là trọng điểm. Đề cao vai trò người đứng đầu dựa trên nguyên tắc “chiều cao chân trời quyết định tầm nhìn của người thuyền trưởng”. Trên cơ sở này, chủ sở hữu có thể thuê lãnh đạo về điều hành doanh nghiệp nhà nước. Nhà nước tạo cơ chế, kiến tạo để kinh tế nhà nước “tự cởi trói”, lớn mạnh trong kỷ nguyên vươn mình.

Với Thủ đô Hà Nội, nơi không chỉ đóng nhiều trụ sở các doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế nhà nước do các bộ, ngành Trung ương quản lý, mà cũng là nơi có nhiều doanh nghiệp nhà nước của Thành phố hoạt động. Với phương châm “gương mẫu, đi đầu”, tại Hội nghị quán triệt, triển khai Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị diễn ra ngày 25-2, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh: “Hà Nội khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước tập trung vào 6 trụ cột, nhất là trong bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa, dẫn dắt những lĩnh vực, ngành nghề then chốt, thiết yếu về hạ tầng đô thị xanh, số, thông minh; giao thông đa phương thức, nhà ở đa mục tiêu; môi trường, cảnh quan sinh thái; năng lượng và công nghệ chiến lược...”. Đồng thời, Bí thư Thành ủy khẳng định kinh tế nhà nước tại Thủ đô đóng vai trò là công cụ xác lập mô hình tăng trưởng mới, là nguồn lực quan trọng để thành phố chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh; góp phần phát huy giá trị văn hóa và tiến bộ công bằng, an sinh xã hội.

“Do đó, Chương trình hành động tập trung vào các giải pháp quản lý, khai thác, huy động và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch các nguồn lực kinh tế nhà nước như đất đai, tài nguyên; tài sản công, kết cấu hạ tầng; ngân sách Nhà nước, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; tái cơ cấu mạnh mẽ, đổi mới mô hình quản lý, quản trị khu vực doanh nghiệp Nhà nước, tổ chức tín dụng, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc thành phố theo hướng tinh gọn, hiện đại, công khai, minh bạch, tự chủ, tự chịu trách nhiệm và đề cao trách nhiệm giải trình, lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo đánh giá”- Bí thư Thành ủy nhấn mạnh.

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 và tới đây Quốc hội, Chính phủ sẽ cụ thể hóa thành nghị quyết, sự vào cuộc của các bộ, ngành, chính quyền; sự “tự làm mới” của chính các doanh nghiệp, chắc chắn khu vực kinh tế nhà nước sẽ chuyển mình lớn mạnh, thành “xương sống”, động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Với thành phố Hà Nội, bằng việc triển khai ngay Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố, sự điều hành của các cấp chính quyền, khu vực doanh nghiệp nhà nước của Hà Nội sẽ vươn lên góp phần xứng đáng trong chặng hành trình xây dựng Thủ đô Hiện đại - Văn minh - Hạnh phúc.

Đăng Hà