Để đồng bào Bru-Vân Kiều thay đổi nếp nghĩ, cách làm

Anh Hồ Văn Vinh ở bản Gia Giã, xã Hướng Hiệp cho biết, các bậc cao niên đồng bào Bru-Vân Kiều thường kể với con cháu rằng, thuở xa xưa người Bru-Vân Kiều sống du canh, du cư khắp đại ngàn Trường Sơn. Trong hành trình bất định ấy, họ luôn mang theo bên mình giống lúa để gieo trồng trên những đám rẫy vừa phát xong. Khi lập bản, lập làng, diện tích đất bằng phẳng nằm cạnh khe suối ở bản Gia Giã nhiều, nhưng không ai quan tâm đến việc trồng lúa nước. Bởi họ cho rằng, việc trồng lúa rẫy là nghề truyền thống bao đời. Sau khi đốt nương, dọn rẫy, đồng bào Bru-Vân Kiều chọc lỗ và gieo hạt lúa, cây lúa mọc lên hoang dại và phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên.

Sau này, xã Hướng Hiệp (cũ) tuyên truyền, vận động người dân khai hoang đất đai để trồng lúa nước, lúc đầu, người dân còn bỡ ngỡ, không biết bắt đầu từ đâu, không biết làm như thế nào. Nhưng rồi được cán bộ “cầm tay, chỉ việc”, hướng dẫn kỹ thuật canh tác, bón phân cho cây lúa cũng như xử lý các loại sâu bệnh phát sinh. Khi những bao lúa đầu tiên về nhà, người dân thấy hiệu quả, mới bắt chước làm theo.

Để có cánh đồng rộng lớn như ngày hôm nay, người dân bản Gia Giã phải ngày đêm thay nhau dùng cuốc để khai phá. Phải mất hàng tháng trời mới có thể tạo ra những ô ruộng để trồng lúa nước. Như gia đình anh Vinh, khai hoang được hơn 4 sào ruộng trồng lúa nước, nhưng năng suất chỉ đạt 2 tạ lúa/sào. Để nâng cao năng suất lúa, hiện anh Vinh đang tham gia mô hình trình diễn trồng thâm canh cây lúa vụ hè-thu năm 2026.

Người dân làm đất trước khi gieo sạ lúa - Ảnh: Trung tâm DVTH cung cấp

Anh Nguyễn Ngọc Chiến, cán bộ khuyến nông Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hướng Hiệp cho biết, mặc dù đồng bào Bru-Vân Kiều, Pa Kô ở các xã miền núi đã biết trồng lúa nước, nhưng năng suất lúa chưa cao, cũng bởi nhiều nguyên nhân như trồng lúa nước phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên và thời tiết; không tuân thủ đúng lịch thời vụ; rồi sử dụng lúa “thịt” (lúa thực phẩm) để làm lúa giống…

Để nâng cao năng suất lúa nước cho người dân địa phương, cuối tháng 5/2026, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hướng Hiệp đã triển khai xây dựng mô hình trình diễn trồng thâm canh cây lúa vụ hè-thu năm 2026. Mô hình được xây dựng theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế và thích ứng với điều kiện khí hậu. Chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho đồng bào Bru-Vân Kiều về sử dụng giống lúa chất lượng, bón phân cân đối, quản lý nước tưới hợp lý và phòng trừ sâu bệnh hại lúa theo hướng an toàn, hiệu quả.

Nâng cao nhận thức, kỹ năng sản xuất cho người dân; tạo cơ sở thực tiễn để nhân rộng mô hình sản xuất lúa hiệu quả trên địa bàn xã trong những năm tiếp theo. Qua đó góp phần thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao thu nhập và đời sống cho người dân địa phương. Diện tích thực hiện mô hình là 2ha tại bản Gia Giã với sự tham gia của 20 hộ dân.

Mô hình sử dụng giống lúa Bắc Thịnh có năng suất, chất lượng khá cao và phù hợp với điều kiện địa phương. Các hộ tham gia mô hình được hỗ trợ giống lúa, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật; được hướng dẫn kỹ thuật gieo sạ, chăm sóc, bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, đúng kỹ thuật.

Cán bộ khuyến nông sẽ “cầm tay, chỉ việc” cho người dân trong các khâu như thực hiện gieo sạ đúng khung lịch thời vụ; áp dụng biện pháp làm đất kỹ, vệ sinh đồng ruộng trước khi gieo sạ; bón phân cân đối theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa; thực hiện quản lý nước tiết kiệm, hiệu quả; tăng cường áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp nhằm hạn chế sâu bệnh và giảm chi phí sản xuất.

Thời gian thực hiện mô hình là từ tháng 5-9/2026. Dự kiến các giống lúa nêu trên sẽ cho năng suất khoảng 5-6 tấn/ha. Vụ đông-xuân 2026-2027, xã Hướng Hiệp sẽ triển khai thêm 4ha ở thôn Đồng Đờng và thôn Ruộng, đồng thời tiếp tục nhân rộng mô hình trên tổng diện tích 236,5ha trồng lúa nước của xã Hướng Hiệp trong những năm tới.

Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hướng Hiệp Võ Văn Tiến cho biết, thời gian tới, xã Hướng Hiệp sẽ huy động nhiều nguồn lực để thực hiện thêm các mô hình trình diễn trồng thâm canh cây lúa tại các thôn, bản. Việc thực hiện mô hình trên địa bàn xã Hướng Hiệp, không chỉ bảo đảm nguồn lương thực mà còn giúp người dân ổn định cuộc sống.

Thực hiện mô hình cũng là cách tuyên truyền, vận động đồng bào Bru-Vân Kiều dần thay đổi nếp nghĩ, cách làm, đầu tư công sức, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất lúa nước năng suất cao. Bên cạnh đó, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hướng Hiệp cũng sẽ tìm kiếm các loại cây trồng, vật nuôi phù hợp, mang lại hiệu quả kinh tế cao để chuyển giao, nhân rộng trên địa bàn xã Hướng Hiệp.