Để giáo dục nghề nghiệp trở thành trụ cột phát triển nguồn nhân lực

Giáo dục nghề nghiệp là trụ cột phát triển nhân lực quốc gia

Ngày 24/6, Văn phòng Trung ương Đảng công bố Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc về công tác chuẩn bị năm học 2026 - 2027 và tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Nội dung kết luận về định hướng phát triển giáo dục và đào tạo trong thời gian tới có nêu, giáo dục nghề nghiệp phải được đặt đúng vị trí là trụ cột phát triển nhân lực quốc gia. Học nghề không phải là lựa chọn thứ hai mà là con đường thiết thực để có việc làm, thu nhập, cơ hội học tiếp và phát triển lâu dài. Cùng với đó, đào tạo nghề phải gắn với nhu cầu của doanh nghiệp, vùng kinh tế và các ngành mới nổi; trọng tâm là đào tạo kỹ năng thực hành, chuẩn nghề nghiệp, việc làm sau tốt nghiệp. Nhà nước đặt hàng đào tạo theo nhu cầu phát triển. Doanh nghiệp tham gia từ xây dựng chương trình, tổ chức thực tập đến đánh giá kỹ năng và tuyển dụng. Hỗ trợ của Nhà nước phải gắn với chất lượng đầu ra, việc làm và khả năng đáp ứng thị trường lao động.

Xung quanh những định hướng này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. NGƯT Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội (HCEM).

TS. NGƯT Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội. Ảnh: NVCC

- Thưa tiến sĩ, kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, giáo dục nghề nghiệp phải được đặt đúng vị trí là trụ cột phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Theo tiến sĩ, thông điệp này có ý nghĩa như thế nào đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện nay?

TS Đồng Văn Ngọc: Thông điệp này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tính lịch sử và bước ngoặt đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp nước nhà. Nó vừa là nguồn động viên to lớn, vừa là "mệnh lệnh hành động" đối với những người làm giáo dục nghề nghiệp như chúng tôi. Ý nghĩa lớn nhất của thông điệp này thể hiện ở ba khía cạnh:

Thứ nhất, định vị lại vị thế chiến lược của giáo dục nghề nghiệp: Việc khẳng định giáo dục nghề nghiệp là "trụ cột phát triển nhân lực quốc gia" đã chính thức nâng tầm hệ thống này lên một vị trí ngang hàng và có vai trò quyết định đối với sự hưng thịnh của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Thứ hai, định hướng giải bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao: Đất nước ta đang bước vào giai đoạn chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ với các ngành công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Không có một lực lượng lao động kỹ thuật trực tiếp lành nghề, có kỷ luật và năng lực thực hành vượt trội thì mọi chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) hay tự chủ công nghiệp đều khó khả thi. Khẳng định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ giáo dục nghề nghiệp chính là chìa khóa để giải quyết nút thắt này.

Thứ ba, tạo động lực mạnh mẽ cho việc đổi mới cơ chế, chính sách: Thông điệp này sẽ mở đường cho những thay đổi đồng bộ về thể chế, chính sách tài chính, đất đai, và đặc biệt là cơ chế đặt hàng đào tạo của Nhà nước đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao. Nó thúc đẩy toàn bộ hệ thống phải chuyển mình từ "đào tạo những gì mình có" sang "đào tạo những gì thị trường và doanh nghiệp cần".

Học nghề là con đường thiết thực để có việc làm

- Học nghề không phải là lựa chọn thứ hai mà là con đường thiết thực để có việc làm, thu nhập, cơ hội học tiếp và phát triển lâu dài. Theo tiến sĩ, cần những điều kiện gì để thông điệp này thực sự đi vào cuộc sống và thay đổi nhận thức của xã hội?

TS Đồng Văn Ngọc: Theo tôi, chúng ta cần sự vào cuộc đồng bộ với ba điều kiện cốt lõi:

Điều kiện thứ nhất, chính sách vĩ mô đồng bộ và vượt trội. Nhà nước cần có các cơ chế đủ mạnh để khuyến khích học sinh vào trường nghề ngay sau THCS hoặc THPT. Các chính sách miễn, giảm học phí (như mô hình đào tạo không rào cản học phí), hỗ trợ tín dụng học tập, và đặc biệt là chính sách tôn vinh người lao động có kỹ năng nghề xuất sắc cần được luật hóa mạnh mẽ hơn.

Bên cạnh đó, cần có hành lang pháp lý thông thoáng để doanh nghiệp cùng tham gia đầu tư tài chính, trang thiết bị cho các trường nghề và được khấu trừ thuế một cách rõ ràng.

Điều kiện thứ hai, bản thân các trường nghề phải nâng tầm chất lượng. Các trường nghề phải tự chứng minh năng lực bằng chất lượng đầu ra. Người học nghề khi ra trường phải có ngay việc làm tốt, thu nhập cao, môi trường làm việc văn minh và có cơ hội thăng tiến rõ rệt lên các vị trí quản lý, kỹ sư. Khi mọi người thấy con em họ học nghề 2-3 năm ra trường có thu nhập ổn định ngay, thậm chí vượt trội hơn nhiều cử nhân đại học lý thuyết, tự khắc nhận thức sẽ dịch chuyển.

Điều kiện thứ ba, khơi thông con đường phát triển lâu dài (học tập suốt đời). Học nghề không phải là điểm dừng cuối cùng. Hệ thống giáo dục nghề nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với hệ thống giáo dục đại học để xây dựng các chương trình liên thông thực chất, linh hoạt. Người lao động sau vài năm đi làm bằng nghề, nếu có nhu cầu nâng cao trình độ lên đại học, thạc sĩ, tiến sĩ phải được tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất về thời gian, hình thức học tập (như trực tuyến, vừa làm vừa học) mà không gặp bất kỳ rào cản thủ tục hành chính nào.

- Một nội dung đáng chú ý là: Phân luồng sau trung học phải làm cho giáo dục nghề nghiệp có "giá trị thật, liên thông thật, việc làm thật" được xã hội tôn trọng, phụ huynh định hướng, học sinh lựa chọn. Theo tiến sĩ, đây có phải là "nút thắt" quan trọng nhất để nâng cao sức hút của giáo dục nghề nghiệp hay không?

TS Đồng Văn Ngọc: Tôi hoàn toàn đồng ý và khẳng định: Bộ ba "giá trị thật - liên thông thật - việc làm thật" chính là chiếc chìa khóa vạn năng để mở ra "nút thắt" lớn nhất của công tác phân luồng và nâng cao sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp hiện nay.

Chúng ta hãy nhìn thẳng vào tâm lý của phụ huynh và học sinh khi đứng trước ngưỡng cửa chọn nghề: "giá trị thật" ở đây là năng lực hành nghề thực tế của học sinh sau khi tốt nghiệp. Học sinh phải được thực hành trên máy móc hiện đại, giáo trình sát thực tế chứ không phải học "chay". Khi doanh nghiệp đánh giá cao và sẵn sàng trả lương xứng đáng cho năng lực đó, tấm bằng nghề mới có giá trị thực chất. "liên thông thật" giải tỏa tâm lý sợ "kịch trần" con đường học vấn: Nhiều phụ huynh không cho con đi học nghề từ sớm (như hệ 9+) vì sợ con mình sẽ bị giới hạn trình độ học vấn suốt đời.

Khi chúng ta thực hiện "liên thông thật", tức là một quy trình chuyển tiếp trơn tru, công nhận tín chỉ lẫn nhau giữa các trình độ đào tạo, người học hiểu rằng họ có thể lấy bằng kỹ sư, cử nhân bất cứ lúc nào khi họ tích lũy đủ năng lực và điều kiện. Con đường học vấn của họ luôn rộng mở.

"Việc làm thật" là cái đích cuối cùng của mọi quá trình giáo dục: Đi học cuối cùng là để lập nghiệp và có cuộc sống tốt đẹp. Nếu trường nghề cam kết và thực hiện được "việc làm thật" với mức thu nhập xứng đáng cho 100% người học ngay sau tốt nghiệp, thì tự thân thương hiệu của giáo dục nghề nghiệp sẽ được khẳng định mà không cần bất kỳ khẩu hiệu quảng bá nào. Khi giải quyết triệt để được bộ ba "thật" này, phụ huynh sẽ tự tin định hướng, học sinh sẽ chủ động lựa chọn học nghề như một con đường lập nghiệp ngắn nhất, hiệu quả nhất chứ không còn là sự lựa chọn khi "trượt" đại học.

Xin cảm ơn Tiến sĩ!