Để học nghề không là con đường 'né' kỳ thi vào lớp 10 THPT

Hội thảo "Định hướng xây dựng và phát triển trung học nghề ở Việt Nam hiện nay" do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ GD&ĐT phối hợp trường nghề tổ chức.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nhấn mạnh một trong những điểm mới và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong định hướng phát triển giáo dục hiện nay là xây dựng hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện đại, mở, linh hoạt, đồng thời đổi mới mô hình, chương trình và phương thức đào tạo theo hướng gắn với nhu cầu sử dụng lao động.

Theo ông Mai, đây là chủ trương có ý nghĩa chiến lược, không chỉ đơn thuần bổ sung một cấp học hay một loại hình cơ sở giáo dục mới mà còn hướng tới đổi mới tư duy về phân luồng, hướng nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và tái cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng thực học, thực nghiệp, hiện đại và hội nhập quốc tế.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai phát biểu.

Ông cho rằng giáo dục trung học nghề cần được nhìn nhận như một giải pháp quan trọng nhằm tạo thêm một con đường học tập chất lượng cho học sinh sau THCS.

Con đường này vừa bảo đảm nền tảng văn hóa phổ thông, vừa giúp người học hình thành kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời mở ra cơ hội tiếp tục học tập, tham gia thị trường lao động, khởi nghiệp và phát triển nghề nghiệp suốt đời.

“Trung học nghề cần được xây dựng thành một hướng giáo dục có chất lượng, có chuẩn mực, có giá trị xã hội và được công nhận bình đẳng trong hệ thống giáo dục quốc dân”, ông Mai nhấn mạnh.

Thực tiễn cho thấy công tác phân luồng hướng nghiệp và phát triển giáo dục nghề nghiệp ở nước ta tuy đã đạt được một số kết quả nhưng vẫn còn nhiều khó khăn.

Tâm lý xã hội còn nặng về con đường học lên THPT, sau đó vào đại học. Trong khi đó, giáo dục nghề nghiệp nhất là ở lứa tuổi sau THCS, chưa thật sự có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với học sinh và phụ huynh. Sự gắn kết giữa đào tạo với thị trường lao động giữa nhà trường với doanh nghiệp giữa chương trình học với cơ hội việc làm ở nhiều nơi còn chưa thực sự chặt chẽ.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, ông Mai cho biết tại nhiều quốc gia phát triển, giáo dục nghề nghiệp ở bậc trung học là một cấu phần quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Các chương trình được thiết kế bài bản, có chuẩn chất lượng rõ ràng, bảo đảm tính liên thông và có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp, qua đó tạo ra hiệu quả kinh tế - xã hội rõ nét.

Từ thực tế đó, ông cho rằng phát triển trung học nghề không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục hay các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mà cần có sự tham gia của cả hệ thống chính trị, các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, gia đình và toàn xã hội.

Theo ông Mai, trước hết cần xác định rõ mục tiêu và vị trí của trung học nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân. Bên cạnh đó, chương trình trung học nghề phải được thiết kế theo hướng tích hợp thực chất giữa kiến thức văn hóa phổ thông cốt lõi và chuyên môn nghề nghiệp, tránh tình trạng biến trung học nghề thành một chương trình THPT có thêm môn nghề.

Cần giải quyết căn cơ vấn đề liên thông và công nhận văn bằng. Người học sau khi tốt nghiệp phải có lộ trình rõ ràng để đi làm, học lên cao đẳng, đại học hoặc tiếp tục học nâng cao, chuyển đổi nghề nghiệp.

“Nếu không làm rõ giá trị văn bằng, cơ chế liên thông, chuẩn chương trình, chuẩn kỹ năng và quyền học tiếp thì rất khó tạo dựng niềm tin xã hội đối với mô hình này”, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nói.

Hệ thống còn nhiều "điểm nghẽn"

Theo ông Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT), mục tiêu lớn nhất khi xây dựng mô hình trung học nghề là tạo ra một hệ thống giáo dục có tính kết nối, trong đó các cấp học và trình độ đào tạo được liên thông chặt chẽ. Gửi

Theo đánh giá, dù hệ thống giáo dục nước ta đã có nhiều bước phát triển nhưng vẫn tồn tại những "điểm nghẽn". Trước hết là sự liên thông giữa giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học chưa thực sự hiệu quả.

Một hạn chế khác là công tác phân luồng sau THCS chưa đạt như kỳ vọng. Hiện nay, tỷ lệ học sinh sau THCS lựa chọn giáo dục nghề nghiệp chỉ khoảng 19%.

Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT) cho biết: chỉ có khoảng 19% học sinh sau THCS chọn học nghề.

Học sinh theo học chương trình trung cấp nghề phải đồng thời học thêm chương trình giáo dục để hoàn thành kiến thức văn hóa phổ thông. Việc phải theo đuổi hai chương trình song song ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo và làm giảm sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp.

Theo ông Bình, ở một số nơi, mô hình đào tạo nghề sau THCS bị nhìn nhận như giải pháp để "né" kỳ thi vào lớp 10 công lập, thay vì là một lựa chọn giáo dục có giá trị riêng. Chính vì những bất cập đó, việc hình thành cấp trung học nghề nhằm tạo ra hai hướng đi rõ ràng sau THCS, với mục tiêu, chương trình đào tạo và cơ hội phát triển khác nhau, giúp học sinh lựa chọn con đường phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia châu Âu cho thấy thanh niên có thể tham gia thị trường lao động từ rất sớm nhờ được đào tạo nghề bài bản, đồng thời vẫn có cơ hội học tập nâng cao trình độ trong suốt quá trình làm việc.

Bên cạnh việc giải quyết bài toán phân luồng, trung học nghề còn được kỳ vọng trở thành cầu nối giữa giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học.

Theo ông Bình, cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm tải cho người học mà còn tạo ra lộ trình học tập rõ ràng, thuận lợi cho việc học tiếp, tham gia thị trường lao động và từng bước đưa giáo dục nghề nghiệp Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận về thực trạng, định hướng phát triển trung học nghề, chương trình chuẩn cũng như đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội trong giai đoạn mới.