Để Huế cất cánh từ giá trị riêng có

 Lễ đổi gác ở Đại Nội luôn khiến du khách phấn khích trước khi vào tham quan di sản.

Câu trả lời bước đầu đã được định hình khá rõ. Đó là mô hình phát triển dựa trên sự kết hợp giữa văn hóa, di sản và con người Huế với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và những không gian phát triển mới. Đến năm 2035, Huế hướng tới mô hình “xanh - thông minh - giàu bản sắc”; đến năm 2045 là thành phố kiến tạo và đổi mới, mang đặc trưng văn hóa, di sản, xanh, bản sắc Huế, thông minh, hướng biển, thích ứng và bền vững.

Điều quan trọng hơn là phía sau những khái niệm ấy đang xuất hiện một sự chuyển đổi về tư duy phát triển: từ bảo tồn di sản sang phát triển bằng nguồn lực di sản; từ khoa học - công nghệ với vai trò hỗ trợ sang trở thành động lực tăng trưởng; từ biển như một lợi thế tự nhiên sang một không gian kinh tế chiến lược; từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển. Đó chính là những chuyển động đáng chú ý nhất mà Kế hoạch 101 mở ra cho Huế.

Từ bảo tồn di sản đến phát triển bằng nguồn lực di sản

Nhiều năm qua, văn hóa và di sản luôn được xác định là nền tảng, lợi thế đặc biệt của Huế. Nhưng điểm mới đáng chú ý trong Kế hoạch 101 là di sản không chỉ được nhìn dưới góc độ đối tượng cần bảo tồn và phát huy mà được đặt trực tiếp vào cấu trúc của mô hình phát triển.

Kế hoạch xác định Huế hướng đến trở thành “trung tâm sáng tạo dựa trên di sản”, phát triển mạnh “kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa”; đồng thời đặt mục tiêu “chuyển hóa không gian di sản trở thành nguồn lực, động lực tăng trưởng mới”, đưa kinh tế di sản trở thành ngành kinh tế quan trọng.

Đó là một bước chuyển rất đáng chú ý về nhận thức.

Huế sở hữu một hệ thống di sản văn hóa đặc biệt phong phú, nhưng giá trị lớn nhất của di sản không chỉ nằm trong các di tích, hiện vật hay danh hiệu. Di sản còn hiện diện trong cảnh quan, không gian đô thị, lối sống, ẩm thực, nghề thủ công, nghệ thuật truyền thống, lễ hội, áo dài, tri thức bản địa và những giá trị văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ. Khi những nguồn lực ấy được kết nối với sáng tạo, công nghệ và thị trường, chúng có thể tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới, hình thành việc làm mới và gia tăng giá trị cho nền kinh tế.

Cần sử dụng hợp lý và sáng tạo giá trị để di sản tạo ra nguồn lực mới.

Bởi vậy, phát triển kinh tế di sản không có nghĩa là “thương mại hóa di sản”, càng không thể đánh đổi di sản để lấy tăng trưởng. Bản chất phải là sử dụng hợp lý và sáng tạo giá trị di sản để tạo ra nguồn lực mới, đồng thời dùng chính nguồn lực được tạo ra để tái đầu tư cho bảo tồn và phát triển bền vững.

Cùng với kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa cần trở thành một trong những không gian tăng trưởng giàu tiềm năng của Huế. Kế hoạch đã đặt yêu cầu giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, phát triển mạnh công nghiệp văn hóa, thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong văn hóa, du lịch. Bước tiếp theo cần cụ thể hóa thành những ngành mà Huế thực sự có lợi thế như du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn và lễ hội, thủ công mỹ nghệ, thiết kế, áo dài, ẩm thực, điện ảnh - truyền hình, xuất bản và nội dung số.

Nói cách khác, câu hỏi của giai đoạn mới không chỉ là làm thế nào bảo tồn tốt di sản, mà còn là làm thế nào để di sản tham gia tích cực vào quá trình kiến tạo tương lai của Huế.

Công nghệ tạo động lực, biển mở không gian phát triển mới

Một chuyển động quan trọng khác của Kế hoạch 101 là mở rộng cấu trúc kinh tế của Huế.

Huế không thể chỉ dựa vào những động lực tăng trưởng truyền thống. Kế hoạch xác định mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lấy tăng năng suất lao động làm động lực chủ yếu; đồng thời mở rộng sang kinh tế biển, kinh tế số, công nghiệp công nghệ số, bán dẫn, chip, năng lượng sạch, cơ khí chế tạo, ô tô, thép xanh, logistics và những ngành có giá trị gia tăng cao. Thành phố cũng định hướng hình thành các trung tâm nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ về chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và năng lượng sạch.

Đây là một định hướng cần thiết. Tuy nhiên, vấn đề không phải Huế sẽ tham gia vào bao nhiêu ngành công nghệ mới, mà quan trọng hơn là xác định được mình có lợi thế ở đâu trong chuỗi giá trị.

Huế hoàn toàn có thể tạo những hướng đi riêng khi kết hợp công nghệ với thế mạnh vốn có: AI và dữ liệu phục vụ y tế chuyên sâu; công nghệ số phục vụ bảo tồn, du lịch và công nghiệp văn hóa; công nghệ môi trường phục vụ đô thị xanh; đào tạo nhân lực và thiết kế bán dẫn; dữ liệu lớn phục vụ quản trị đô thị thông minh... Khi công nghệ được “cắm rễ” vào những lợi thế đặc hữu, Huế sẽ có cơ hội tạo ra sự khác biệt thay vì chạy theo những lĩnh vực mà nhiều địa phương khác cũng đang lựa chọn.

 Tàu chở hàng cập cảng Chân Mây.

Đặc biệt, Kế hoạch 101 đặt biển và đầm phá vào vị trí nổi bật hơn trong cấu trúc phát triển. Mục tiêu từng bước xây dựng Huế thành trung tâm kinh tế biển mạnh của cả nước gắn với cảng nước sâu Chân Mây, Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô, chuỗi khu công nghiệp và hệ thống đô thị biển - đầm phá Tam Giang - Cầu Hai cho thấy không gian phát triển của Huế đang được mở mạnh về phía Đông.

Nếu trước đây hình ảnh Huế thường gắn với Kinh thành, sông Hương và quần thể di sản, thì Huế tương lai phải được nhìn trong một cấu trúc rộng lớn hơn: đô thị di sản - đô thị tri thức - đô thị biển, được kết nối bằng hệ thống hạ tầng đồng bộ và một mô hình quản trị thống nhất.

Từ phân bổ nguồn lực đến kiến tạo nguồn lực

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Kế hoạch 101 là yêu cầu đổi mới căn bản cơ chế huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực, “chuyển từ tư duy phân bổ sang kiến tạo, phát huy hiệu quả nguồn lực”, lấy hiệu quả và tác động phát triển làm thước đo; sử dụng đầu tư công để dẫn dắt, kích hoạt đầu tư xã hội và “khơi thông chuyển hóa các nguồn lực tồn đọng thành động lực phát triển”.

Đây thực sự là một thay đổi về tư duy.

Nguồn lực của Huế không chỉ là ngân sách, đất đai hay tài sản công. Đó còn là di sản, cảnh quan, biển và đầm phá, dữ liệu, tri thức, nguồn nhân lực, thương hiệu đô thị, sức sáng tạo của cộng đồng và cả những không gian đang chưa được khai thác hiệu quả.

Vấn đề của quản trị phát triển không đơn giản chỉ là chia nguồn lực đang có, mà phải tạo ra cơ chế để nguồn lực được sinh thành, lưu chuyển và gia tăng giá trị.

Tinh thần ấy cũng thể hiện trong yêu cầu chuyển phương thức quản lý nhà nước từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, thúc đẩy chuyển đổi số và lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là khoảng cách từ định hướng đến thực thi.

Sản xuất ở nhà máy sinh dược phẩm HERA.

Kế hoạch đặt ra 21 chỉ tiêu cụ thể, nhưng nhiều mục tiêu lớn như kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, đô thị thông minh, kinh tế biển, trung tâm sáng tạo... cần tiếp tục được lượng hóa bằng những chỉ số có thể đo đếm.

Ở bước triển khai tiếp theo, mỗi nhiệm vụ cần được gắn với một cấu trúc thật rõ: việc gì - ai chịu trách nhiệm - sản phẩm gì - hoàn thành khi nào - nguồn lực ở đâu - đo lường bằng chỉ số nào. Khi đó mới có thể chuyển mạnh từ tư duy “hoàn thành nhiệm vụ” sang “tạo ra kết quả phát triển”.

Báo chí, truyền thông phải trở thành một phần của năng lực kiến tạo phát triển

Kế hoạch 101 giao Ban Tuyên giáo Thành ủy phối hợp hướng dẫn nghiên cứu, học tập, quán triệt nghị quyết và chỉ đạo các cơ quan báo chí, thông tin, truyền thông tăng cường tuyên truyền về việc thực hiện và kết quả thực hiện. Đây là nhiệm vụ cần thiết, nhưng trong bối cảnh đổi mới mô hình phát triển, vai trò của báo chí và truyền thông cần được nhìn rộng hơn.

Báo chí không nên chỉ xuất hiện ở cuối chu trình chính sách để thông tin về những việc đã làm. Truyền thông cần tham gia ngay từ quá trình đưa chủ trương vào cuộc sống.

Một chính sách dù đúng nhưng người dân không hiểu, doanh nghiệp không biết, cán bộ thực thi nhận thức không thống nhất thì hiệu quả sẽ bị hạn chế. Ngược lại, truyền thông chính sách tốt có thể biến những khái niệm lớn như “kinh tế di sản”, “chuyển đổi xanh”, “kinh tế tuần hoàn”, “đô thị thông minh”, “thị trường carbon” hay “công nghiệp văn hóa” thành những vấn đề gần gũi, giúp cộng đồng hiểu mình được hưởng lợi gì, cần tham gia như thế nào và trách nhiệm của mỗi chủ thể ra sao.

Báo chí còn phải là kênh phản hồi chính sách. Thực tiễn luôn phong phú hơn văn bản. Những điểm nghẽn về thủ tục, đất đai, đầu tư, môi trường kinh doanh, những khó khăn của doanh nghiệp hay bất cập nảy sinh trong đời sống cần được phát hiện và phản ánh kịp thời. Khi làm tốt chức năng này, báo chí tạo nên một dòng thông tin hai chiều giữa cơ quan hoạch định chính sách và xã hội, giúp chính sách được điều chỉnh sát thực tiễn hơn.

 Chương trình thời sự cập nhật thông tin diễn biến trên các lĩnh vực của Báo và Phát thanh, Truyền hình Huế .

Quan trọng hơn, truyền thông ngày nay còn là một bộ phận của sức mạnh mềm và năng lực cạnh tranh đô thị. Một thành phố có di sản đặc sắc nhưng không kể được câu chuyện hấp dẫn về mình thì giá trị di sản khó được chuyển hóa đầy đủ thành thương hiệu và nguồn lực. Một địa phương có chính sách tốt nhưng nhà đầu tư không biết đến thì cơ hội cũng khó trở thành dòng vốn. Một điểm đến có sản phẩm tốt nhưng thiếu năng lực truyền thông thì khó nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.

Với Huế, báo chí và truyền thông cần tham gia kiến tạo hình ảnh một thành phố di sản nhưng không cũ; truyền thống nhưng luôn sáng tạo; sâu sắc về văn hóa nhưng năng động về kinh tế; xanh, thông minh, thân thiện và hướng ra biển lớn.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu đổi mới chính các cơ quan báo chí. Báo chí Huế cần chuyển mạnh sang môi trường số, làm chủ dữ liệu, phát triển báo chí đa nền tảng, multimedia, longform, podcast, vodcast, đồ họa dữ liệu và các phương thức truyền thông mới; đồng thời nâng cao năng lực thông tin đối ngoại, truyền thông thương hiệu địa phương và truyền thông chính sách.

Kế hoạch 101 yêu cầu các cấp, ngành hoàn thành việc xây dựng chương trình, kế hoạch cụ thể trong tháng 10/2026 và thường xuyên kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện. Đây cũng là lúc báo chí cần đồng hành, không chỉ phản ánh thành tựu mà còn theo dõi những cam kết, những chỉ tiêu, những chuyển biến thực chất của từng ngành, từng địa phương.

Đổi mới mô hình phát triển cuối cùng không phải là thay đổi một vài chỉ tiêu kinh tế, mà là thay đổi cách chúng ta tạo ra giá trị và tổ chức sự phát triển.

Với Huế, con đường ấy đang dần hiện rõ: di sản và con người là nền tảng; khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực; kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế di sản và kinh tế biển là những không gian tăng trưởng mới; quản trị hiện đại là điều kiện; còn sự đồng thuận và sức sáng tạo của xã hội là nguồn lực quyết định.

Trong tiến trình đó, báo chí - truyền thông không đứng ngoài để quan sát và đưa tin. Báo chí phải thực sự trở thành cầu nối chính sách, diễn đàn xã hội, kênh phản hồi thực tiễn, phương tiện quảng bá hình ảnh và một thành tố của năng lực kiến tạo phát triển.

Đó cũng chính là cách để những mục tiêu lớn của Kế hoạch 101 không dừng lại trên văn bản, mà từng bước trở thành diện mạo, sức sống và động lực phát triển mới của Huế.