Để mắc ca vươn xa - Kỳ 1: Kết quả bước đầu

- Trong những năm qua, cây mắc ca được trồng ở một số nơi trên địa bàn tỉnh và bước đầu đem lại hiệu quả tích cực cho người dân, doanh nghiệp. Xác định được tiềm năng, lợi thế của cây trồng này, hiện nay, các cấp, ngành đã và đang triển khai nhiều giải pháp để đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp đưa cây mắc ca phát triển hiệu quả, bền vững. Qua đó tạo chuyển biến rõ nét hơn nữa trong phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.

Mô hình trồng mắc ca của Công ty Lâm nghiệp Lộc Bình

Từ những điều kiện tự nhiên sẵn có cộng với một số mô hình đã được triển khai thực hiện cho thấy, cây mắc ca có nhiều tiềm năng phát triển trên địa bàn tỉnh.

Tiềm năng phát triển

Theo số liệu của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, đến tháng 8/2026, toàn tỉnh có khoảng 1.300 ha mắc ca, trong đó diện tích cho thu hoạch trên 300 ha với sản lượng đạt trên 322 tấn. Diện tích trồng mắc ca trên địa bàn tỉnh phân bố rải rác ở các khu vực Tràng Định, Văn Lãng, Lộc Bình, Cao Lộc, Chi Lăng, Văn Quan, Bình Gia...

Mắc ca là cây thân gỗ thường xanh, thuộc nhóm quả hạch, hạt có vỏ cứng, tỷ lệ nhân trong hạt 30% - 50%; tỷ lệ dầu trong nhân 71% - 80%, trong đó chủ yếu là axit béo chưa no, rất có giá trị. Nhân hạt mắc ca dùng ăn trực tiếp hoặc chế biến thành nhiều sản phẩm. Cây mắc ca được trồng phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới với nền nhiệt độ phù hợp từ 15 - 35 độ C; lượng mưa bình quân năm từ 1.600 - 2.500 mm; độ cao so với mặt nước biển từ 50 - 1.200 m. Cây mắc ca được trồng ở những nơi đất tốt, thích hợp nhất là nơi có độ dày tầng đất từ 50 cm trở lên, thành phần cơ giới nhẹ, khả năng thoát nước tốt, giàu hữu cơ...

Từ những đặc điểm chung như vậy có thể thấy, cây mắc ca phù hợp với điều kiện tự nhiên ở một số nơi trên địa bàn tỉnh. Ở Lạng Sơn, cây mắc ca được đưa vào trồng khảo nghiệm tại Công ty Cổ phần giống lâm nghiệp vùng Đông Bắc từ năm 2002. Sau đó một số hộ dân, doanh nghiệp đầu tư trồng nhỏ lẻ trên địa bàn tỉnh.

Ông Lục Văn Bằng, Giám đốc Công ty TNHH mắc ca Lục Bằng, phường Tam Thanh cho biết: Năm 2010, tôi đã phối hợp để nghiên cứu, tìm hiểu và trồng cây mắc ca trên địa bàn tỉnh. Qua thực tiễn trồng cây mắc ca cộng với đánh giá thực tế của các chuyên gia tại vườn mắc ca của gia đình cho thấy, cây mắc ca sinh trưởng và phát triển tốt, phù hợp với điều kiện tự nhiên tại địa phương.

Người lao động Công ty TNHH mắc ca Lục Bằng ứng dụng hệ thống tưới tự động cho cây mắc ca 

Bên cạnh điều kiện tự nhiên phù hợp, trên địa bàn tỉnh còn có những tiềm năng, lợi thế khác để phát triển cây mắc ca. Trong đó nổi bật là nguồn cung cây giống dồi dào, được cơ quan chuyên môn, nhà khoa học đánh giá chất lượng tốt. Cùng với đó, để tìm hướng phát triển cây mắc ca phù hợp, hiệu quả, bền vững, năm 2022, UBND tỉnh đã tổ chức Hội thảo khoa học đánh giá thực trạng và tiềm năng phát triển cây mắc ca trên địa bàn tỉnh với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, Hiệp hội Mắc ca Việt Nam cùng các chuyên gia nghiên cứu. Trước đó, các sở, ngành của tỉnh đã phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai đánh giá, rà soát thực trạng để có quy hoạch, kế hoạch phát triển cây mắc ca...

Có thể thấy, từ những điều kiện tự nhiên về khí hậu, đất đai, nguồn cây giống chất lượng và sự quan tâm sát sao của các cấp, ngành đã mở ra nhiều tiềm năng, cơ hội phát triển cây mắc ca trên địa bàn tỉnh. Trên thực tế, nhiều hộ dân, doanh nghiệp đã biến tiềm năng, lợi thế đó thành những mô hình trồng mắc ca cụ thể đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Hiệu quả cụ thể

Từ một loài cây “mới lạ”, nhiều hộ dân, doanh nghiệp đã không ngừng tìm tòi, học hỏi để đưa cây mắc ca về trồng. Đến nay, nhiều hộ dân, doanh nghiệp đã thu được “trái ngọt”.

Được trồng từ năm 2014, những năm gần đây, vườn mắc ca của gia đình bà Đàm Thị Bư, xã Na Sầm đã cho thu hoạch quả với năng suất, chất lượng, giá trị cao. Bà Bư cho biết: Diện tích trồng mắc ca của gia đình được gần 7 ha. Sau 4 - 5 năm trồng, cây mắc ca bắt đầu cho thu quả. Từ năm thứ 8 trở đi, vườn mắc ca của gia đình tôi cho thu hoạch ổn định với sản lượng cao. Chỉ tính 3 năm gần đây, sản lượng mắc ca của gia đình đạt từ 32 - 42 tấn quả/năm. Năm 2026, doanh thu từ bán quả mắc ca của gia đình được gần 1 tỷ đồng.

Mô hình trồng mắc ca của Công ty Lâm nghiệp Lộc Bình cho thu hoạch quả

Theo bà Bư, việc trồng và chăm sóc cây mắc ca không quá vất vả, thời gian cho thu hoạch kéo dài. Thời điểm đầu trồng mắc ca, cây còn nhỏ, khoảng cách giữa các cây còn rộng nên người dân có thể trồng xen canh một số loại cây ngắn ngày để tăng thu nhập và giảm cỏ dại mọc.

“Trước đây, công ty chỉ tập trung vào phát triển cây thông, keo, bạch đàn. Sau khi tìm hiểu, nghiên cứu, năm 2021, đơn vị đã trồng hơn 34 ha cây mắc ca. Cây mắc ca phù hợp điều kiện khí hậu, đất đai, cộng với việc công ty chủ động áp dụng biện pháp khoa học, kỹ thuật vào sản xuất nên cây sinh trưởng và phát triển tốt, 2 năm gần đây bắt đầu cho thu hoạch quả. Do cây mới trồng, nên công ty chủ động để ít quả và tập trung chăm sóc để cây sinh trưởng và phát triển. Năm 2025, công ty thu hoạch được 3 tấn quả tươi, năm 2026, công ty đã thu được khoảng 12 tấn quả tươi”.

Ông Lành Văn Chúc, Phó Giám đốc Công ty Lâm nghiệp Lộc Bình

Tương tự như gia đình bà Bư, nhận thấy triển vọng, giá trị từ cây mắc ca, Công ty Lâm nghiệp Lộc Bình đã triển khai trồng hơn 34 ha mắc ca tại xã Khuất Xá và đến nay đã cho thu hoạch quả. Ông Lành Văn Chúc, Phó Giám đốc công ty cho biết: Trước đây, công ty chỉ tập trung vào phát triển cây thông, keo, bạch đàn. Sau khi tìm hiểu, nghiên cứu, năm 2021, đơn vị đã trồng hơn 34 ha cây mắc ca. Cây mắc ca phù hợp điều kiện khí hậu, đất đai, cộng với việc công ty chủ động áp dụng biện pháp khoa học, kỹ thuật vào sản xuất nên cây sinh trưởng và phát triển tốt, 2 năm gần đây bắt đầu cho thu hoạch quả. Do cây mới trồng, nên công ty chủ động để ít quả và tập trung chăm sóc để cây sinh trưởng và phát triển. Năm 2025, công ty thu hoạch được 3 tấn quả tươi, năm 2026, công ty đã thu được khoảng 12 tấn quả tươi.

Như vậy, sau 2 năm “bói quả”, cây mắc ca đã đem lại những hiệu quả bước đầu cho Công ty Lâm nghiệp Lộc Bình. Nhận thấy tiềm năng, lợi thế cộng với kết quả thực tiễn mang lại, năm 2026, đơn vị tiếp tục trồng thêm 50 ha mắc ca ở xã Mẫu Sơn. Theo kế hoạch, giai đoạn 2025 - 2030, đơn vị trồng mới thêm 300 ha mắc ca.

Không chỉ 2 mô hình nêu trên, nhận thấy được tiềm năng, lợi thế từ cây mắc ca, nhiều hộ dân, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh đã tìm tòi, học hỏi để phát triển. Theo số liệu của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, đến tháng 8/2026, toàn tỉnh có khoảng 1.300 ha mắc ca, trong đó diện tích cho thu hoạch trên 300 ha với sản lượng đạt trên 322 tấn. Diện tích trồng mắc ca trên địa bàn tỉnh phân bố rải rác ở các khu vực Tràng Định, Văn Lãng, Lộc Bình, Cao Lộc, Chi Lăng, Văn Quan, Bình Gia... 

Từ những kết quả cụ thể trên đây có thể thấy, cây mắc ca có những điều kiện thuận lợi để phát triển trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên trên thực tế, việc phát triển cây mắc ca thời gian qua tại Lạng Sơn còn một số khó khăn nhất định và diện tích còn hạn chế. Bên cạnh những mô hình hiệu quả vẫn còn có trường hợp trồng cây mắc ca cho năng suất, chất lượng, giá trị chưa được như kỳ vọng. Vì vậy, cùng với sự chủ động của người dân, doanh nghiệp, để cây mắc ca phát triển nhanh, bền vững, các cấp, ngành, đơn vị liên quan đã và đang triển khai nhiều giải pháp cụ thể, phù hợp để đồng hành, hỗ trợ phát triển cây mắc ca.

(Còn nữa)