Gom từng con vịt bầu Quỳ Châu để giữ nguồn gen quý

Vịt bầu Quỳ Châu có lúc đứng trước nguy cơ biến mất hoàn toàn. Ảnh: Song Hoàng.

Để giữ lại giống vịt bản địa này, anh Trần Bảo Trung và Nguyễn Xuân An ở xã Quỳ Châu (Nghệ An) đã nhiều năm đi khắp các hộ dân, tìm và chọn từng con vịt. Từ vài con giống gom được, hai anh gây đàn bố mẹ rồi tự mày mò học cách phối giống, ấp trứng. Có những lứa trứng nở chẳng được bao nhiêu, vịt con chết hàng loạt. Không nản, họ lại bắt tay làm từ đầu, kiên trì giữ những đặc tính riêng của vịt bầu Quỳ.

Đi từng nhà gom vịt bầu

Vịt bầu Quỳ là giống vịt bản địa có từ lâu ở vùng Quỳ Châu, được người dân biết đến với thịt thơm, chắc, ngọt, ít mỡ và không có mùi hôi đặc trưng. Giống vịt này cũng có khả năng thích nghi với điều kiện thời tiết, sức chống chịu bệnh khá tốt, có tập tính bơi lội và tự kiếm ăn trong môi trường tự nhiên. Thế nhưng, việc giữ được đàn vịt thuần chủng không đơn giản.

Vịt bầu Quỳ mình to, chân thấp, cổ ngắn, thịt béo nhưng không ngấy, thường có giá cao hơn các giống vịt thông thường - Ảnh: Song Hoàng.

Trước đây, người dân chủ yếu nuôi nhỏ lẻ. Trong quá trình chăn nuôi, nhiều hộ cho vịt bầu Quỳ phối giống với các giống vịt khác để tăng nhanh số lượng. Qua thời gian, những đặc tính của giống bản địa dần bị pha tạp, nguồn giống thuần ngày càng khó tìm.

Lo giống vịt quê dần mai một, anh Trung và anh An bắt đầu lặn lội tìm mua từng con trong dân. Hai người tìm đến từng hộ dân trong xã, lựa chọn những con có đặc điểm phù hợp rồi mua gom về nuôi. Khi đàn vịt tăng lên, họ tiếp tục tìm hiểu cách chọn con bố mẹ, phối giống, ấp trứng và chăm sóc vịt con. 

"Ban đầu tôi chưa biết rõ tập tính của giống vịt cũng như kỹ thuật ấp trứng nên tỷ lệ nở thấp, vịt con chết nhiều. Đặc biệt, tôi chưa biết cách tạo các dòng thuần chủng nên chất lượng đàn vịt chưa đạt yêu cầu", anh Trung nhớ lại.

Anh Trần Bảo Trung chủ động nguồn con giống, từ đàn vịt được gây dựng qua nhiều năm chọn lọc, mua gom trong dân. Ảnh: Song Hoàng.

Những lứa vịt đầu thất bại đã khiến công sức, tiền bạc bỏ ra không ít. Nhưng thay vì dừng lại, anh Trung tiếp tục tìm hiểu kỹ thuật, học hỏi kinh nghiệm rồi làm lại. Theo anh, nuôi một đàn vịt lớn không phải điều khó nhất, khó hơn là giữ được những đặc tính vốn có của vịt bầu Quỳ.

Muốn có con giống tốt, người nuôi phải chọn kỹ đàn bố mẹ, theo dõi quá trình sinh trưởng, khả năng sinh sản rồi tiếp tục chọn lọc qua nhiều thế hệ. "Muốn có đàn vịt chuẩn, không lai tạp thì người làm giống phải có đam mê và kiên trì. Không thể làm trong một thời gian ngắn mà có được", anh Trung nói.

Giữ giống để tạo sinh kế

Một trong những trở ngại lớn nhất của việc nhân giống vịt bầu Quỳ là khả năng sinh sản không cao. Mỗi con mái chỉ cho khoảng 70-100 trứng mỗi năm. Với đàn khoảng 500 con, số trứng thu được mỗi ngày chỉ hơn 200 quả, tỷ lệ nở khoảng 80%. Vì vậy, nguồn con giống không thể tăng nhanh.

Hiện mô hình nuôi vịt bầu Quỳ đang được nhiều hộ dân ở khu vực miền Tây Nghệ An phát triển. Ảnh: Song Hoàng.

Trong khi đó, để duy trì đàn vịt, chi phí thức ăn cũng không nhỏ. Một đàn khoảng 500 con có thể tiêu tốn 300.000 đến 400.000 đồng tiền thức ăn mỗi ngày. "Làm giống phải chấp nhận chậm. Nếu chỉ tính chuyện tăng đàn thật nhanh thì rất khó giữ được giống", anh Trung chia sẻ.

Sau nhiều năm chọn lọc, đàn vịt bố mẹ của hai anh dần ổn định. Hiện mô hình duy trì khoảng 400 con giống gốc, đồng thời đầu tư chuồng trại và máy ấp có công suất khoảng 5.000 trứng mỗi mẻ.

Trang trại cạnh bờ suối, có khoảng không để vịt bơi lội, vận động và kiếm ăn. Rong rêu, ốc, cá nhỏ, tôm, tép trong môi trường tự nhiên cũng trở thành nguồn thức ăn mà đàn vịt có thể tự kiếm. Từ đàn giống ban đầu, mô hình hiện đã có thể cung cấp con giống cho người dân và vịt thương phẩm cho các khu du lịch cộng đồng.

Phát triển đàn vịt bầu Quỳ thuần chủng, gắn với du lịch cộng đồng và phục vụ du khách. Ảnh: Song Hoàng.

Với Quỳ Châu, câu chuyện vịt bầu Quỳ không chỉ dừng ở một mô hình chăn nuôi. Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Quỳ Châu cho biết, địa phương xác định việc bảo tồn và phát triển giống vịt bầu Quỳ gắn với sinh kế của người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo ông Dũng, thời gian tới địa phương tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để hỗ trợ kỹ thuật chăn nuôi, chăm sóc, phòng chống dịch bệnh, ấp nở con giống; đồng thời kết nối các hộ dân để trao đổi kinh nghiệm và tìm đầu ra.

Xã cũng đang định hướng xây dựng, nâng cấp sản phẩm vịt bầu Quỳ theo chương trình OCOP, từng bước đưa sản phẩm vào nhà hàng, siêu thị và các khu du lịch cộng đồng.

Trước đó, tỉnh Nghệ An đã triển khai dự án hỗ trợ khôi phục và phát triển đàn vịt bầu Quỳ. Địa phương xác định đây là một trong những sản phẩm nông nghiệp có lợi thế, cần được phát triển theo hướng hàng hóa, gắn sản xuất với thị trường.