Đề nghị đặt quyền của người bị thiệt hại ở vị trí trung tâm trong giải quyết bồi thường của Nhà nước

Đại biểu Bùi Văn Dũng - Đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa.

Góp ý về Điều 4 quy định căn cứ yêu cầu bồi thường, đại biểu Bùi Văn Dũng đồng tình với việc dự thảo sửa đổi theo hướng bảo đảm việc giải quyết yêu cầu bồi thường được thực hiện kịp thời, công khai, bình đẳng, thiện chí, trung thực, đúng pháp luật và trên cơ sở thương lượng.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị nghiên cứu kỹ quy định về căn cứ phát sinh quyền yêu cầu bồi thường. Theo đó, khi hành vi công vụ trái pháp luật và thiệt hại đã được xác định bằng bản án, quyết định có hiệu lực của tòa án hoặc văn bản có giá trị pháp lý tương đương thì phải mở ngay quyền yêu cầu bồi thường, không để người dân tiếp tục trải qua thêm một thủ tục khác chỉ nhằm xác nhận lại nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền kết luận.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 3.

Theo đại biểu, bản chất của luật không phải nhằm xác định Nhà nước sai như thế nào, mà là bảo đảm khi Nhà nước đã có sai sót và quyền của người dân bị xâm phạm thì quyền đó được khôi phục ra sao và trong thời gian bao lâu. Vì vậy, không nên để người dân phải chứng minh hai lần việc quyền lợi của mình bị xâm phạm.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên thảo luận tổ.

Đối với Điều 41 và Điều 42 về hồ sơ, tiếp nhận và xử lý yêu cầu bồi thường, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo đã đơn giản hóa thành phần hồ sơ, chỉ còn văn bản yêu cầu bồi thường và văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường; đồng thời cho phép nộp hồ sơ qua môi trường số, trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính. Quy định cơ quan giải quyết bồi thường phải yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cung cấp văn bản làm căn cứ bồi thường khi chưa có hoặc chưa rõ nội dung cũng được đánh giá là bước tiến tích cực.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc cơ quan giải quyết bồi thường phải chủ động khai thác, thu thập thông tin, tài liệu đã có trong hệ thống cơ quan Nhà nước, không yêu cầu người dân cung cấp lại những tài liệu mà cơ quan Nhà nước đang quản lý hoặc có thể khai thác được.

Theo đại biểu, đây không chỉ là vấn đề cải cách thủ tục hành chính, mà còn là nguyên tắc phân bổ gánh nặng chứng minh trong xây dựng Nhà nước số.

Góp ý về Điều 17 quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu thống nhất với việc dự thảo mở rộng một số trường hợp được bồi thường, trong đó có trách nhiệm của cơ quan Nhà nước khi không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời, không đúng các biện pháp bảo vệ người tố cáo, người đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên thảo luận tổ.

Bên cạnh đó, đại biểu bày tỏ băn khoăn về cách quy định theo hướng liệt kê các hành vi cụ thể, bởi thực tiễn có thể phát sinh những hành vi công vụ trái pháp luật gây thiệt hại nhưng không nằm trong danh mục, dẫn đến khó xác định trách nhiệm bồi thường. Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc mang tính bao quát, theo đó Nhà nước có trách nhiệm bồi thường đối với thiệt hại thực tế do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra khi thực hiện nhiệm vụ, nếu đáp ứng các điều kiện theo luật định; trường hợp chưa thể mở rộng ngay thì cần tiếp tục rà soát Điều 17 để hạn chế tối đa khoảng trống pháp lý.

Đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh: việc sửa đổi luật lần này cần hướng tới chuyển đổi từ tư duy quản lý thủ tục bồi thường sang tư duy bảo đảm quyền của công dân. Theo đó, khi Nhà nước gây thiệt hại thì phải chủ động xác minh, khi đã xác định có sai sót thì phải bồi thường kịp thời; việc bồi thường không chỉ dừng ở việc chi trả một khoản tiền mà còn phải hướng tới khôi phục đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp và niềm tin của người bị thiệt hại đối với cơ quan công quyền.

Đại biểu khẳng định, một Nhà nước pháp quyền mạnh không phải là Nhà nước không bao giờ mắc sai sót, mà là Nhà nước có cơ chế minh bạch, công bằng và trách nhiệm để nhanh chóng khắc phục những sai sót của mình.