Để nhà ở xã hội thực sự đáng sống

Khu nhà ở xã hội Hoàng Huy tại TP. Hải Phòng. Ảnh: Hoàng Anh.

Mua được một căn nhà của riêng bản thân và gia đình mình có lẽ luôn là mong ước của đại đa số người lao động. Trên tinh thần nhân văn, Đề án "Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021 – 2030” đang được đẩy mạnh triển khai.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc triển khai nhà ở xã hội gặp nhiều thách thức, đặc biệt về chất lượng thiết kế bên trong các căn hộ nhà ở xã hội. Những căn hộ này thường có diện tích nhỏ, khoảng 25 – 70m2 mỗi căn, rơi vào tình trạng xơ cứng về công năng, thiếu thông thoáng tự nhiên, buộc người dân phải tự "xoay sở" trong sự tù túng.

PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương, Chủ tịch Inchi Group, nhận định, đa số các căn hộ hiện nay được xây dựng theo dạng sàn thương phẩm cắt nhỏ, dẫn đến việc bố trí không gian thiếu linh hoạt.

Nhiều căn hộ chỉ có một cạnh tiếp xúc trực tiếp với thiên nhiên, khiến các khu vực quan trọng như phòng ngủ hay bếp bị bịt kín, hoàn toàn phụ thuộc vào chiếu sáng và thông gió nhân tạo.

Điều này không chỉ làm giảm chất lượng sống mà còn trực tiếp làm tăng chi phí tiền điện hàng tháng cho người mua nhà ở xã hội, cũng là những đối tượng vốn dĩ cần được hỗ trợ để giảm bớt gánh nặng sinh hoạt.

Một số căn hộ nhà ở xã hội có thiết kế không tốt, kém tối ưu khiến người dân phải sửa chữa giấu diếm, dẫn đến vi phạm quy định của tòa nhà, lại tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng tới cấu trúc, kỹ thuật tòa nhà, gây lãng phí lớn.

Ông Cương cảnh báo, nếu tiếp tục bỏ qua tiêu chuẩn kiến trúc, chính sách nhà ở xã hội, từ một chủ trương hết sức nhân văn, lại có nguy cơ thêm nhiều gánh nặng cuộc sống cho người dân và cả áp lực rác thải đô thị trong tương lai.

Kiến tạo không gian sống nhân văn trong nhà ở xã hội

Để giải quyết triệt để bài toán này, tại Diễn đàn phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam 2026 do Hiệp hội Xây dựng và vật liệu xây dựng TP.HCM (SACA) tổ chức, Chủ tịch Inchi Group đề xuất một mô hình mới dựa trên tính linh hoạt và khả năng mô-đun hóa.

Cụ thể, thay vì những bức tường gạch cố định chia cắt không gian một cách thô bạo, cấu trúc căn hộ mới nên được tổ chức thành hai nhóm không gian tách biệt là khu ướt và khu khô.

Trong đó, khu ướt bao gồm bếp, vệ sinh và lô gia được thiết kế tập trung để tối ưu hóa hệ thống kỹ thuật, tiết kiệm đường ống và đảm bảo thông thoáng tự nhiên thông qua các giải pháp hộp kỹ thuật thông minh.

Còn khu khô là không gian ở linh hoạt dành cho phòng khách, phòng ăn, khu thờ và phòng ngủ. Ở khu vực này, điểm mấu chốt là sử dụng nội thất như hệ tủ, vách nhẹ thay cho tường xây truyền thống, cho phép căn hộ được tùy biến theo nhu cầu của gia chủ tại các thời điểm khác nhau.

PGS.TS.KTS Vũ Hồng Cương, Chủ tịch Inchi Group tại Diễn đàn phát triển bền vững ngành xây dựng Việt Nam 2026.

Mô hình này đã được nghiên cứu và áp dụng cho một số dự án thực tiễn, đơn cử như công trình nhà ở xã hội CT5 Kim Chung. Tại đây, thiết kế các căn hộ đang được phác thảo theo cấu trúc ba tuyến không gian rõ rệt, cho phép ghép nối các mô-đun linh hoạt để tạo ra căn hộ một, hai hoặc ba phòng ngủ mà không làm ảnh hưởng đến cấu trúc chịu lực của tòa nhà.

Với căn hộ diện tích nhỏ, việc gộp giường ngủ vào không gian công cộng hoặc sử dụng các cabin ngủ ngăn bằng vách gỗ giúp tối ưu hóa từng khoảng không gian nhỏ. Giải pháp thiết kế còn tính đến việc lấy sáng gián tiếp qua trần hoặc các khoảng hở thông minh, đảm bảo mọi ngóc ngách trong nhà đều được tiếp cận với không khí tươi.

Theo ông Cương, đây chính là cách kiến trúc giải thoát con người khỏi sự chật hẹp, biến những mét vuông ít ỏi trở thành một không gian sống đa năng và đầy đủ tiện ích.

Cần phối hợp liên ngành

Từng có nhiều nghiên cứu và đề xuất về giải pháp thiết kế cho nhà ở xã hội, Chủ tịch Inchi Group nhận định, mô hình nhà ở xã hội xanh, thông minh cần có một chiến lược hợp tác đa ngành toàn diện.

Đó là sự phối hợp chặt chẽ từ tất cả các bên trong hệ sinh thái nhà ở xã hội, từ cơ quan quản lý nhà nước cho đến nhà thầu xây dựng, nhà thiết kế, nhà sản xuất vật liệu và đơn vị vận hành tòa nhà.

Đây là điều kiện tiên quyết để đưa những giải pháp công trình xanh vào nhà ở xã hội. Theo ông Cương, lựa chọn được giải pháp đồng bộ về thiết kế, vật liệu, hệ thống cơ điện, chiếu sáng không chỉ tối ưu hóa không gian sống mà còn giảm thiểu chi phí xây dựng và vận hành, giúp nhà ở xã hội đến gần hơn và thân thiện hơn với người thu nhập thấp.

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, ông Cương kiến nghị cần có những cơ chế khuyến khích cụ thể như ưu đãi thuế hoặc rút ngắn thủ tục hành chính cho các chủ đầu tư áp dụng công nghệ mới và vật liệu xanh vào nhà ở xã hội.

Ở phía ngược lại, chủ đầu tư nhà ở xã hội cũng cần phải có sự chủ động. Bởi lẽ, theo Chủ tịch Inchi Group, mỗi người dân, dù ở phân khúc thu nhập nào, đều xứng đáng có một không gian sống lành mạnh, có tính thích ứng và mang tính thẩm mỹ cao.

Do đó, việc kiến tạo không gian sống bền vững cho nhà ở xã hội không chỉ là bài toán kỹ thuật hay kinh tế, mà thể hiện trách nhiệm với cộng đồng của doanh nghiệp.