Để phụ nữ trở thành chủ thể đổi mới sáng tạo

Nhân ngày Phụ nữ Việt Nam 20-10, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh – Truyền hình Hà Nội có cuộc trao đổi với TS Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia, về cách phát huy nguồn lực phụ nữ trong hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo của Thủ đô.

TS Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia. Ảnh: Nhân vật cung cấp

- Khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và đổi mới sáng tạo đang thay đổi nhanh cách chúng ta làm việc, kinh doanh và tạo ra giá trị. Trong dòng chảy đó, phụ nữ đang thực sự là một chủ thể của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hay vẫn chủ yếu được nhìn nhận là đối tượng được hỗ trợ khởi nghiệp, thưa ông?

- Tôi cho rằng phụ nữ đã và đang là chủ thể của đổi mới sáng tạo. Vấn đề cần thay đổi là cách chúng ta nhìn nhận, trao cơ hội và phân bổ nguồn lực để năng lực ấy được phát huy đầy đủ. Khi một người phụ nữ phát hiện nhu cầu chưa được đáp ứng, tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu và tạo việc làm, họ đang trực tiếp kiến tạo giá trị cho nền kinh tế. Chính sách cần nhìn thấy và nuôi dưỡng vai trò chủ động đó.

Trong khởi nghiệp, lợi thế quan trọng bắt đầu từ khả năng hiểu con người và nhận diện vấn đề. Trải nghiệm trong công việc, gia đình và cộng đồng có thể giúp phụ nữ nhìn ra những bất tiện, khoảng trống dịch vụ hoặc nhu cầu mới. Khả năng lắng nghe, kết nối, thích ứng và tổ chức công việc, khi được rèn luyện, sẽ chuyển hóa thành năng lực kinh doanh. Đây là những năng lực có thể học hỏi và phát triển; mỗi người cần được tạo điều kiện để phát huy thế mạnh riêng.

Tuy nhiên, hiểu khách hàng mới là điểm khởi đầu. Để đi xa, người sáng lập phải biết kiểm chứng nhu cầu, tính toán hiệu quả, tổ chức đội ngũ và liên tục học hỏi. Tôi muốn nhấn mạnh tinh thần dám bắt đầu, dám chịu trách nhiệm và dám điều chỉnh khi thực tế khác với dự tính. Đổi mới sáng tạo có thể hiện diện trong một sản phẩm làng nghề, một dịch vụ chăm sóc hay một quy trình sản xuất tiết kiệm hơn, miễn là tạo ra giá trị được thị trường đón nhận.

Công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) mở thêm cơ hội để hiện thực hóa những ý tưởng ấy. Một doanh nghiệp nhỏ có thể sử dụng công cụ số để quản lý khách hàng, phân tích phản hồi, thử nghiệm thiết kế hoặc giảm các công việc lặp lại. Nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách đặt bài toán, chất lượng dữ liệu và khả năng kiểm chứng của người sử dụng. Người kinh doanh vẫn phải quyết định, bảo vệ thông tin khách hàng và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình.

Vì vậy, làm chủ công nghệ cần bắt đầu từ hiểu đúng nhu cầu và chọn đúng công cụ. Phụ nữ cần được tiếp cận tri thức, tài chính, thị trường và những vị trí ra quyết định. Khi có điều kiện ấy, họ có thể trở thành người sáng lập, nhà nghiên cứu, người dẫn dắt doanh nghiệp và người tạo ra giải pháp cho cộng đồng. Đó là cách biến nguồn lực phụ nữ thành động lực phát triển.

- Quyết định số 2415/QĐ-TTg ngày 31-10-2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035 đặt đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh vào trọng tâm. Cần thay đổi cách hỗ trợ như thế nào để hình thành những doanh nghiệp, sản phẩm và mô hình đổi mới sáng tạo có khả năng cạnh tranh?

- Theo tôi, cần chuyển trọng tâm hỗ trợ sang quá trình hình thành và trưởng thành của doanh nghiệp, với kết quả được đo bằng giá trị thực tế. Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhânđặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động. Để đóng góp vào mục tiêu đó, chúng ta cần nuôi dưỡng khát vọng khởi nghiệp và giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động, tạo việc làm, nâng năng suất, đủ sức cạnh tranh.

Trước hết, phải hỗ trợ theo từng giai đoạn. Người có ý tưởng cần được hướng dẫn khảo sát khách hàng, thử nghiệm sản phẩm và kiểm chứng khả năng bán hàng. Cơ sở đã có doanh thu cần chuẩn hóa chất lượng, quản trị dòng tiền, xây dựng thương hiệu và hoàn thiện thủ tục. Doanh nghiệp muốn mở rộng lại cần nhân lực quản lý, công nghệ phù hợp, nguồn vốn và đối tác phân phối. Một chương trình chung cho mọi đối tượng rất khó giải quyết trúng nhu cầu.

Thứ hai, đào tạo phải gắn với công việc đang diễn ra tại doanh nghiệp. Sau một khóa học, người tham gia cần làm được việc cụ thể: Tính đúng giá thành, lập kế hoạch dòng tiền, cải tiến bao bì hay xây dựng quy trình bán hàng. Cố vấn nên đồng hành đến khi giải pháp được thử nghiệm và điều chỉnh. Nhà trường, chuyên gia và doanh nghiệp lớn có thể cùng tham gia, đưa tri thức đến với người khởi nghiệp qua những bài toán thực tế.

Thứ ba, hỗ trợ công nghệ và chuyển đổi xanh cần bắt đầu từ hiệu quả kinh doanh. Nếu một công cụ giúp giảm hàng tồn, tiết kiệm nguyên liệu hoặc phục vụ khách hàng tốt hơn, đó là giá trị có thể đo lường. Hàm lượng chất xám cần hiện diện trong thiết kế, quy trình, quản trị và dịch vụ. Chính khả năng tích lũy tri thức, đổi mới liên tục sẽ giúp doanh nghiệp tạo khác biệt, nâng giá trị sản phẩm và có sức sống lâu dài.

Cuối cùng, cần kết nối hỗ trợ với thị trường và nguồn lực phù hợp. Người khởi nghiệp cần cơ hội gặp người mua, thử sản phẩm, tiếp cận tư vấn pháp lý và lựa chọn phương án vốn theo khả năng trả nợ, quy mô, mức độ rủi ro. Chương trình nên theo dõi doanh thu, năng suất, việc làm và khả năng duy trì hoạt động sau hỗ trợ. Số lớp học, cuộc thi hay giấy chứng nhận chỉ phản ánh hoạt động tổ chức. Thành công của chính sách phải được nhìn thấy trong sự trưởng thành của những doanh nghiệp do phụ nữ xây dựng.

Hội Liên hiệp phụ nữ thành phố Hà Nội đẩy mạnh phát huy giá trị tài nguyên bản địa, ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi xanh trong kinh tế tập thể. Ảnh: Hoàng Lan

- Thực tế cho thấy phụ nữ đang tạo ra nhiều ý tưởng, sản phẩm và mô hình từ văn hóa, làng nghề, nông nghiệp, dịch vụ đến kinh tế số, nhưng không phải ý tưởng nào cũng có thể phát triển xa. Đâu là điểm nghẽn cần được ưu tiên tháo gỡ để những ý tưởng này trở thành hoạt động kinh doanh bền vững?

- Mỗi doanh nghiệp có một điểm nghẽn khác nhau, vì vậy cần bắt đầu bằng việc chẩn đoán đúng vấn đề. Nếu chọn một mắt xích có tác động đến nhiều vấn đề còn lại, tôi cho rằng đó là năng lực của người sáng lập trong việc hiểu thị trường và tổ chức kinh doanh. Năng lực này giúp họ xác định cần bao nhiêu vốn, đầu tư công nghệ nào, tuyển nhân sự ra sao và hợp tác với đối tác nào.

Nhiều ý tưởng có giá trị văn hóa, thể hiện tâm huyết và sự khéo léo của người làm ra sản phẩm. Nhưng để trở thành hoạt động kinh doanh bền vững, người sáng lập phải trả lời được những câu hỏi cụ thể: Ai sẽ mua? Họ mua để giải quyết nhu cầu gì? Vì sao họ chọn sản phẩm này? Mức giá nào phù hợp? Doanh thu có đủ bù đắp chi phí và tạo lợi nhuận không? Những câu trả lời ấy cần được kiểm chứng bằng giao dịch thực tế.

Chẳng hạn, một cơ sở làng nghề muốn mở rộng có thể thử nghiệm một số mẫu với nhóm khách hàng cụ thể, ghi nhận phản hồi, tính giá thành và theo dõi khả năng mua lại. Kết quả sẽ giúp cơ sở quyết định nên cải tiến thiết kế, bao bì, kênh phân phối hay đầu tư máy móc. Nếu chưa xác định rõ nhu cầu mà đã vay vốn tăng công suất, cơ sở có thể chịu áp lực trả nợ và tồn kho. Vì vậy, hiểu thị trường phải đi cùng quản trị dòng tiền.

Bên cạnh đó, người sáng lập cần biết phân công, xây dựng quy trình, theo dõi chất lượng và hình thành đội ngũ. Khi mọi việc đều phụ thuộc vào một người, doanh nghiệp khó phát triển. Công nghệ cũng chỉ phát huy tác dụng khi được đưa vào một quy trình vận hành phù hợp.

Tuy nhiên, ưu tiên nâng cao năng lực người sáng lập không có nghĩa là quy mọi khó khăn cho phụ nữ. Hạn chế trong tiếp cận tài chính, thông tin, mạng lưới kinh doanh và áp lực chăm sóc gia đình đều cần được giải quyết. Với doanh nghiệp đã có thị trường nhưng thiếu vốn lưu động, vốn có thể là vấn đề cần tháo gỡ ngay. Nguyên tắc là phát triển năng lực làm nền tảng, đồng thời xử lý đúng điểm nghẽn của từng doanh nghiệp.

- Trong mục tiêu xây dựng Hà Nội thông minh, sáng tạo và phát triển nền kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ, phụ nữ có thể tạo ra những giá trị mới nào? Thành phố cần bổ sung những điều kiện gì để phụ nữ không chỉ tham gia mà còn thực sự trở thành chủ thể kiến tạo tương lai của Thủ đô?

- Tôi kỳ vọng phụ nữ sẽ tham gia sâu hơn vào việc giải quyết những bài toán phát triển của Hà Nội bằng tri thức, sáng tạo và năng lực kinh doanh. Thủ đô có di sản văn hóa, làng nghề, các trường đại học, cơ sở nghiên cứu và thị trường dịch vụ đa dạng. Từ những nguồn lực ấy, phụ nữ có thể xây dựng sản phẩm, doanh nghiệp và mô hình phục vụ đời sống đô thị.

Tri thức thiết kế có thể nâng giá trị sản phẩm làng nghề; công nghệ số giúp du khách tiếp cận các trải nghiệm văn hóa; cách tổ chức dịch vụ tốt hơn có thể đáp ứng nhu cầu chăm sóc trẻ em, người cao tuổi. Cơ hội cũng cần được mở rộng trong nghiên cứu, kỹ thuật, công nghệ và lãnh đạo doanh nghiệp. Thành phố cần khuyến khích phụ nữ lựa chọn lĩnh vực theo năng lực, khát vọng và nhu cầu thị trường.

Để triển khai Kế hoạch 221/KH-UBND ngày 9-6-2026) của UBND thành phố Hà Nội về việc thực hiện Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026 - 2035” theo Quyết định số 2415/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ hiệu quả, theo tôi, Hà Nội cần tổ chức sự kết nối giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và đối tác quốc tế qua những nhiệm vụ cụ thể. Nhà nước tạo môi trường và đặt hàng giải quyết vấn đề phù hợp; nhà trường cung cấp tri thức, chuyên gia; doanh nghiệp tham gia thử nghiệm, sản xuất, phân phối. Hợp tác quốc tế mở thêm cơ hội học hỏi tiêu chuẩn và tiếp cận thị trường. Mỗi kết nối cần có đầu việc, người đồng hành và kết quả rõ ràng.

Hội Liên hiệp phụ nữ và các hiệp hội có thể làm cầu nối để người khởi nghiệp gặp đúng chuyên gia, đối tác, nhà đầu tư và khách hàng. Cần có không gian thử nghiệm sản phẩm, tư vấn sở hữu trí tuệ, hỗ trợ quản trị và mạng lưới cố vấn. Đào tạo nên linh hoạt về thời gian, kết hợp trực tiếp với trực tuyến, có thực hành tại cơ sở. Dịch vụ chăm sóc trẻ và sự chia sẻ trách nhiệm gia đình sẽ giúp phụ nữ có thêm thời gian học tập, xây dựng sự nghiệp.

Điều tôi đặc biệt coi trọng là tiếng nói của phụ nữ trong thiết kế và đánh giá chính sách. Họ cần được tham gia xác định thành phố đang cần giải pháp gì, hỗ trợ nào hữu ích, vướng mắc nào phải tháo gỡ. Một thành phố thông minh phải thể hiện ở chất lượng sống và cơ hội phát triển của người dân. Khi sáng kiến của phụ nữ được đưa vào thực tiễn, Hà Nội sẽ có thêm việc làm, sản phẩm và giá trị mới. Đầu tư cho phụ nữ khởi nghiệp chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh và tương lai của Thủ đô.

Trân trọng cảm ơn ông!