Để sân khấu truyền thống chạm tới khán giả hôm nay

Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026 mở ra cơ hội giao lưu, sáng tạo và lan tỏa nghệ thuật sân khấu truyền thống. Ảnh: P. Sỹ.

Cơ hội gặp gỡ, giao lưu

Diễn ra trong 10 ngày, Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026 trở thành điểm gặp gỡ của các đơn vị nghệ thuật. Sự hội tụ của nhiều loại hình như chèo, tuồng, cải lương, kịch nói góp phần phác họa diện mạo đa dạng của sân khấu Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện để nghệ sĩ tiếp cận những phong cách dàn dựng và tư duy sáng tạo khác nhau.

NSƯT Hồng Nhung, Phó Giám đốc Nhà hát Cải lương Hà Nội cho biết, đơn vị nào mang tác phẩm đến Liên hoan cũng mong muốn đạt giải, và Nhà hát Cải lương Hà Nội không phải ngoại lệ. Tuy nhiên, theo bà, đây còn là dịp để các đơn vị gặp gỡ, giao lưu và quan trọng hơn là tìm hiểu, thưởng thức các loại hình nghệ thuật cùng tham gia Liên hoan.

Giá trị của một liên hoan sân khấu vì thế không chỉ nằm ở kết quả chuyên môn hay những giải thưởng, mà còn ở cơ hội kết nối giữa những người làm nghề. Việc trực tiếp theo dõi tác phẩm của đồng nghiệp giúp nghệ sĩ có thêm góc nhìn về đặc trưng từng loại hình, tích lũy kinh nghiệm và tìm kiếm ý tưởng mới cho quá trình sáng tạo.

Theo TS. NSND Lê Tuấn Cường, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, mỗi nhà hát, mỗi đoàn nghệ thuật đều có phong cách riêng, nhưng tất cả cùng hòa vào dòng chảy chung của sân khấu dân tộc. Thông qua giao lưu và tiếp biến, các đơn vị có cơ hội học hỏi, làm giàu thêm tư duy sáng tạo và cách thể hiện nghệ thuật. Điều quan trọng là dù được tiếp cận dưới góc nhìn của mỗi đạo diễn, tác phẩm vẫn phải giữ được cấu trúc bên trong, hồn cốt và những nét tinh hoa của nghệ thuật truyền thống. Đó cũng là trách nhiệm của những người làm văn hóa trong việc gìn giữ, lưu truyền và lan tỏa các giá trị của cha ông.

Những trao đổi tại Liên hoan cho thấy sự đa dạng của sân khấu không chỉ nằm ở số lượng loại hình được giới thiệu, mà còn ở khả năng tạo nên những cuộc đối thoại nghệ thuật. Khi bản sắc được gìn giữ và kinh nghiệm sáng tạo được chia sẻ, sân khấu có thêm điều kiện phát triển mà không đánh mất những giá trị cốt lõi.

Mở rộng không gian sáng tạo

Một điểm đáng chú ý tại Liên hoan năm nay là sự kết nối giữa chất lượng sáng tạo, phương thức tổ chức và khả năng tiếp nhận của công chúng. NSND Trịnh Thúy Mùi, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho biết, số lượng đơn vị tham gia Liên hoan năm nay đông hơn so với các kỳ trước. Trong bối cảnh Hà Nội đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, công tác tổ chức đã vận dụng một số phương thức theo hướng công nghiệp văn hóa và bước đầu cho thấy những tín hiệu tích cực.

Theo NSND Trịnh Thúy Mùi, các vở diễn tập trung khai thác đề tài con người, mảnh đất và những chuyển động của Hà Nội, phù hợp với yêu cầu và tinh thần của Liên hoan. Các đơn vị nghệ thuật đều đầu tư nghiêm túc, chỉn chu cho tác phẩm dự thi. Đáng chú ý, khán giả Thủ đô thể hiện sự công tâm khi tiếp nhận, đánh giá các vở diễn, đồng thời đưa ra những nhận xét, góc nhìn riêng, góp phần tạo nên sự tương tác giữa nghệ thuật sân khấu và công chúng.

Những ghi nhận này cho thấy sân khấu không chỉ cần tác phẩm có chất lượng mà còn cần phương thức tổ chức phù hợp, tạo điều kiện để nghệ thuật đến với người xem. Sự quan tâm và phản hồi của khán giả cũng là cơ sở để các đơn vị nhìn nhận hiệu quả sáng tạo, từ đó tìm kiếm cách thể hiện đáp ứng nhu cầu thưởng thức ngày càng đa dạng.

Ở góc độ chuyên môn, TS Nguyễn Đăng Chương, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, cho biết nhiều vở diễn đã chạm đến đỉnh cao thẩm mỹ, tiêu biểu là những tác phẩm triết lý sâu sắc về “đạo học - học làm người trước khi học thành tài” hay những vở diễn về đề tài chiến tranh cách mạng lý giải ngọn nguồn sức mạnh chiến thắng của dân tộc xuất phát từ lòng yêu nước và lý tưởng xả thân kiên cường.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng vẫn còn một số hạn chế nhất định cần thẳng thắn nhìn nhận. TS Nguyễn Đăng Chương hy vọng những bài học nghề nghiệp từ Liên hoan sẽ là hành trang quý giá để nghệ sĩ tiếp tục cống hiến những tác phẩm xuất sắc hơn nữa trong chặng đường phía trước.

Việc ghi nhận thành quả song song với nhìn nhận hạn chế là cơ sở để sân khấu tiếp tục nâng cao chất lượng. Đổi mới không đồng nghĩa với thay đổi những yếu tố cốt lõi của nghệ thuật truyền thống. Sự am hiểu về đặc trưng loại hình, ngôn ngữ biểu diễn và tinh thần tác phẩm vẫn là nền tảng để nghệ sĩ tìm tòi phương thức thể hiện phù hợp, giúp những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ tiếp tục chạm tới công chúng hôm nay.

Bên cạnh sáng tạo trên sân khấu, việc mở rộng hoạt động giao lưu, giới thiệu trích đoạn, tìm hiểu hậu trường và chia sẻ quá trình hình thành tác phẩm cũng có thể giúp công chúng hiểu sâu hơn về nghệ thuật biểu diễn. Các nền tảng truyền thông số góp phần quảng bá tác phẩm, đặc biệt tới người trẻ, nhưng cần bổ trợ chứ không thay thế trải nghiệm thưởng thức trực tiếp.

Đối với Hà Nội, sân khấu còn có tiềm năng góp phần quảng bá bản sắc Thủ đô thông qua những câu chuyện về lịch sử, con người và văn hóa. Để phát huy tiềm năng ấy, cần sự đồng hành của nghệ sĩ, đơn vị biểu diễn và cơ quan quản lý trong đầu tư chất lượng tác phẩm, đào tạo đội ngũ kế cận, duy trì hoạt động biểu diễn và phát triển công chúng.

Từ Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026, có thể thấy giao lưu giữa các loại hình, sự nghiêm túc trong sáng tạo và phản hồi của khán giả là những yếu tố quan trọng tạo nên sức sống của sân khấu. Để nghệ thuật truyền thống tiếp tục chạm tới công chúng hôm nay, điều cần thiết không chỉ là gìn giữ tinh hoa của cha ông, mà còn tạo điều kiện để những giá trị ấy được tiếp nhận, sáng tạo và lan tỏa trong đời sống đương đại.