Để sản xuất Việt Nam đi sâu vào chuyển đổi số!

Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được sắp xếp lại. Các tập đoàn quốc tế không còn lựa chọn điểm đến sản xuất chỉ dựa trên chi phí, mà quan tâm nhiều hơn đến khả năng vận hành ổn định, mức độ số hóa và cách các hệ thống phối hợp với nhau trong dài hạn. Từ góc nhìn nhà máy, khảo sát do Hãng CEL Consulting (CEL) thực hiện trên các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam đã cho thấy, các doanh nghiệp sản xuất và chuỗi cung ứng tại Việt Nam đang thích ứng với bối cảnh mới này không bằng những bước đi rầm rộ, mà bằng các điều chỉnh cụ thể, diễn ra từng ngày trong cách vận hành.

Chuẩn hóa - số hóa - tự động hóa và AI

Theo kết quả khảo sát, 64% doanh nghiệp cho biết đã áp dụng một số hình thức tự động hóa và 57% sử dụng AI hoặc các công cụ phân tích dự báo. Tuy nhiên, công nghệ được triển khai rộng rãi nhất hiện nay không phải là robot hay các thiết bị cơ khí phức tạp.

Thay vào đó, doanh nghiệp tập trung nhiều hơn vào các hệ thống phần mềm và dữ liệu. Có tới 79% doanh nghiệp sử dụng các nền tảng ERP, MES hoặc hệ thống quản trị doanh nghiệp; 64% ứng dụng công nghệ vào điều độ sản xuất; Và 64% dùng cho lập kế hoạch, điều phối chuỗi cung ứng. Những con số này cho thấy công nghệ đang được sử dụng chủ yếu để kết nối thông tin và hỗ trợ ra quyết định, hơn là để giao toàn bộ việc vận hành cho máy móc. Trong đó, con người vẫn là người đọc dữ liệu, cân nhắc tình huống và đưa ra quyết định ở các khâu then chốt.

Bà Trần Thị Thu Trang - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Điện tử Hanel PT.

Bà Trần Thị Thu Trang - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Điện tử Hanel PT cho rằng, trong kỷ nguyên AI và tự động hóa, CĐS không phải là một trào lưu công nghệ, mà là con đường tất yếu để doanh nghiệp tồn tại và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong sản xuất hiện đại, lợi thế không chỉ đến từ máy móc hay nhân công, mà còn phụ thuộc vào tốc độ, độ chính xác, hiệu suất vận hành và khả năng khai thác dữ liệu thời gian thực. Từ định hướng này, doanh nghiệp thường lựa chọn lộ trình CĐS theo thứ tự: Chuẩn hóa - số hóa - tự động hóa và AI.

Việc chuẩn hóa giúp giảm thao tác thừa, tăng tính hệ thống và tạo nền dữ liệu đồng nhất cho số hóa. Trên nền tảng đó, số hóa các hoạt động theo từng mô-đun và tích hợp vào hệ thống ERP, bao gồm kế toán, kho & vật tư, kinh doanh, mua hàng, nhân sự và sản xuất - vận hành. Dữ liệu được đồng bộ theo thời gian thực sẽ hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra quyết định nhanh, minh bạch và tạo nền tảng triển khai AI cũng như chuyển đổi xanh (CĐX).

Theo bà Thu Trang, khi hệ thống dữ liệu đã ổn định sẽ tiếp tục nâng tỷ lệ tự động hóa, bao gồm tự động hóa dây chuyền, tự động thu thập dữ liệu, cảnh báo lỗi và tối ưu thông số bằng AI. Song song với đó, các doanh nghiệp thường áp dụng các giải pháp quản trị thông minh như quản lý bằng QR code, truy xuất nguồn gốc và dashboard trực quan hóa dữ liệu thời gian thực, giúp vận hành thông minh và sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, phù hợp định hướng gắn kết giữa CĐS và CĐX.

“Trong quá trình triển khai, Hanel PT nhận thấy thuận lợi lớn nhất đó chính là tầm nhìn và quyết tâm của ban lãnh đạo, coi CĐS - CĐX là điều kiện sống còn. Bên cạnh đó là đội ngũ nhân sự chủ động học hỏi, được đào tạo về tư duy hệ thống, quản trị số, IoT, AI và an toàn năng lượng. Công nghệ ERP - IoT - AI hiện nay cũng dễ tiếp cận hơn trước” - bà Thu Trang nhấn mạnh.

Các vướng mắc khi đưa công nghệ vào sản xuất

Cơ cấu doanh nghiệp tham gia khảo sát đã phản ánh khá rõ sự phân hóa trong sản xuất ở Việt Nam. Trong số các đơn vị được khảo sát, 57% là doanh nghiệp đa quốc gia, 25% là doanh nghiệp FDI hoặc liên doanh và 18% là doanh nghiệp trong nước, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các nhà máy có liên kết xuất khẩu, đặc biệt trong các chuỗi cung ứng toàn cầu, thường đi đầu trong triển khai công nghệ. Áp lực từ khách hàng quốc tế về truy xuất nguồn gốc, chất lượng, tuân thủ và các tiêu chuẩn ESG buộc họ phải đầu tư sớm và bài bản hơn.

Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp hướng vào thị trường nội địa vẫn đang ở giai đoạn ban đầu. Khoảng 25% doanh nghiệp cho biết chưa áp dụng tự động hóa trong sản xuất. Thực tế này cho thấy mức độ CĐS không chỉ phụ thuộc vào quy mô doanh nghiệp, mà còn gắn chặt với việc doanh nghiệp có tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu hay không.

Ông Phùng Quyết Thanh - Giám đốc Công ty TNHH Thiết bị và Công nghệ Quyết Tiến.

Để đáp ứng xu hướng toàn cầu, Công ty TNHH Thiết bị và Công nghệ Quyết Tiến đã từng bước ứng dụng CĐS vào sản xuất thông qua việc số hóa quy trình từ việc quản lý đơn hàng, kế hoạch sản xuất, tồn kho và kiểm soát chất lượng, truyền thông, marketting; Đồng thời áp dụng phần mềm quản trị CRM, dữ liệu tập trung và tự động hóa ở một số công đoạn, quy trình vận hành. Tuy nhiên, trong quá trình vận hành, công ty cũng đã gặp khá nhiều khó khăn. Chia sẻ về vấn đề này, ông Phùng Quyết Thanh - Giám đốc Công ty TNHH Thiết bị và Công nghệ Quyết Tiến cho hay, khó khăn chủ yếu nằm ở chi phí đầu tư ban đầu cho việc CĐS, thay đổi thói quen, nâng cao năng lực học tập, làm việc của nhân sự và yêu cầu phải chuẩn hóa quy trình trước khi số hóa cho doanh nghiệp, làm từng phần, từng bước…

“Đáng chú ý, vấn đề kỹ năng không nằm ở việc thiếu nhân lực công nghệ cao, mà ở khả năng sử dụng hệ thống trong công việc hàng ngày. Hệ quả là không ít doanh nghiệp dù đã đầu tư công nghệ vẫn chưa khai thác được hết hiệu quả như kỳ vọng” - ông Thanh nói thêm.

Từ thực tiễn của doanh nghiệp, ông Ngô Quang Long - Giám đốc Công ty TNHH Thời trang Adam Store chia sẻ, Adam Store cũng gặp khá nhiều khó khăn vì phải thích ứng với thời đại công nghệ số, thay đổi cách làm, cách vận hành, có những lúc kết quả của sự thay đổi chưa được như mong đợi nhưng vẫn phải không ngừng nỗ lực khắc phục. Theo ông Long, việc thay đổi từng ngày để đem lại phiên bản tốt hơn dành cho khách hàng và doanh nghiệp chính là vấn đề sống còn của các doanh nghiệp trong thời đại số hóa hiện nay.

Vận hành sản xuất vẫn xoay quanh con người

Dữ liệu khảo sát cho thấy, dù công nghệ được triển khai ngày càng sâu, con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong vận hành sản xuất. Có 71% doanh nghiệp cho biết con người trực tiếp nhập và theo dõi dữ liệu trên hệ thống; 50% xử lý sự cố dựa trên các cảnh báo; Và 46% cho biết con người và hệ thống cùng tham gia vào quá trình ra quyết định.

Chỉ 11% doanh nghiệp cho biết hệ thống có thể tự vận hành phần lớn công việc mà không cần sự can thiệp thường xuyên. Thực tế này phản ánh rõ ràng trong các nhà máy tại Việt Nam, máy móc giúp tăng tốc và chuẩn hóa quy trình, nhưng trách nhiệm và phán đoán cuối cùng vẫn thuộc về con người.

“Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi con người hiểu, làm chủ và sử dụng đúng cách. Con người là trung tâm của CĐS: Từ tư duy của lãnh đạo trong việc định hướng đến năng lực của đội ngũ vận hành trong việc tiếp nhận, khai thác và cải tiến quy trình, hệ thống. Công nghệ hỗ trợ con người làm việc hiệu quả hơn, chính xác hơn, dễ dàng hơn, nhưng chính con người mới là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của quá trình vận hành” - Giám đốc Công ty TNHH Thiết bị và Công nghệ Quyết Tiến Phùng Quyết Thanh chia sẻ.

Tại Hanel PT, theo doanh nhân Trần Thị Thu Trang, doanh nghiệp luôn xác định rất rõ: Công nghệ chỉ là công cụ, còn con người mới là trung tâm của CĐS. Dù hệ thống có hiện đại đến đâu thì chính con người mới chính là yếu tố quyết định việc công nghệ được vận hành hiệu quả hay không.

Cũng theo bà Thu Trang, trong mô hình mới, vai trò của người lao động đã thay đổi đáng kể. Nếu trước đây họ chủ yếu làm việc thủ công, xử lý theo kinh nghiệm thì hiện nay, họ làm việc dựa trên dữ liệu, quy trình chuẩn hóa và hệ thống số hóa. Công nghệ, AI và tự động hóa giúp giảm bớt những công việc lặp lại, nặng nhọc, còn con người tập trung hơn vào giám sát, phân tích, ra quyết định và cải tiến.

“Chúng tôi đặc biệt chú trọng đào tạo năng lực số cho đội ngũ, từ công nhân vận hành, kỹ sư cho đến cán bộ quản lý. Mỗi người đều phải hiểu quy trình, hiểu dữ liệu và làm chủ hệ thống. Khi con người thay đổi tư duy, làm việc có tính hệ thống hơn thì công nghệ mới phát huy được giá trị. CĐS không chỉ là thay phần mềm hay máy móc, mà là hành trình thay đổi cách nghĩ - cách làm - cách vận hành của cả tổ chức. Có thể nói, con người và công nghệ đang bổ trợ cho nhau. Công nghệ giúp con người làm việc thông minh hơn, còn con người giúp công nghệ được vận hành đúng hướng và liên tục được cải tiến. Đây cũng là nền tảng để Hanel PT thực hiện song song CĐS và CĐX một cách bền vững” - bà Thu Trang nói thêm.

Ông Ngô Quang Long - Giám đốc Công ty TNHH Thời trang Adam Store.

Chia sẻ về việc ứng dụng công nghệ số vào quy trình quản lý, vận hành doanh nghiệp Adam Store, ông Ngô Quang Long cho biết, công thức, quy trình làm việc là như vậy nhưng để nghĩ ra công thức, lập ra quy trình thì phải là con người. Con người có tâm tính tốt đặt vào công việc và nơi làm; Tư duy tốt, kiến thức và thực hành tốt thì mới sử dụng công nghệ số với mục đích tốt. Còn nếu không sẽ lợi dụng nó để thực hiện các hành vi xấu trong doanh nghiệp. Hoặc nếu lạm dụng nó mà không có sự kiểm tra lại bởi con người sẽ dễ bất cẩn, gây ra sai sót trong quá trình làm việc.

Từ các ý kiến của doanh nghiệp đã cho thấy, công nghệ số chính là công cụ hữu dụng trong thời đại ngày nay, còn con người vẫn đóng góp vai trò quan trọng trong quản lý, sử dụng. “Đến bây giờ bản thân tôi cảm thấy một phần may mắn vì đội ngũ tập thể nhân viên Adam Store luôn hết mình với công ty và công việc, rất chịu khó thay đổi để số hóa hơn, cũng luôn có những sáng kiến để công ty ngày càng phát triển hơn” - Giám đốc Công ty TNHH Thời trang Adam Store Ngô Quang Long hồ hởi nói.

Vân Hương