Để sử dụng điện hiệu quả trong mùa hè

Theo ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, quy mô hệ thống điện Việt Nam đã tăng mạnh nhưng công tác vận hành ngày càng phức tạp khi tỷ trọng các nguồn điện phụ thuộc thời tiết như điện gió, điện mặt trời ngày càng lớn. Bên cạnh đó, năm 2026 được dự báo chịu tác động của quá trình chuyển từ La Nina sang El Nino, trong khi nguồn cung nhiên liệu nhập khẩu cũng tiềm ẩn nhiều biến động.

Chia sẻ từ góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Thế Hữu, Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực cho biết, Bộ Công Thương đã xây dựng nhiều kịch bản cung ứng điện cho năm 2026 và thường xuyên cập nhật phương thức vận hành để phù hợp với diễn biến thực tế. Tuy nhiên, trước nhu cầu điện tăng cao trong mùa nắng nóng, việc quản lý nhu cầu sử dụng điện, điều chỉnh phụ tải và sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả ngày càng có vai trò quan trọng.

Cũng theo ông Hữu, khi nhu cầu sử dụng điện tăng lên, hệ thống phải huy động thêm các nguồn điện có chi phí cao hơn. Đặc biệt, trong các khung giờ cao điểm, việc nhiều khách hàng cùng sử dụng điện sẽ tạo áp lực lớn cho hệ thống. Vì vậy, việc hạn chế các nhu cầu sử dụng điện không thật sự cần thiết trong giờ cao điểm sẽ góp phần giảm áp lực vận hành, bảo đảm nguồn điện cho các nhu cầu thiết yếu của người dân và doanh nghiệp.

Áp lực điện mùa hè và yêu cầu cấp thiết quản lý nhu cầu điện

Đại diện doanh nghiệp trực tiếp cung ứng điện cho khu vực, ông Đỗ Văn Năm - Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cho rằng, tiềm năng tiết kiệm điện vẫn còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp chưa có điều kiện thay thế công nghệ, thiết bị tiêu tốn nhiều năng lượng, trong khi ở khu vực dân cư, tình trạng sử dụng đồng thời nhiều thiết bị điện trong giờ cao điểm vẫn khá phổ biến. Bên cạnh đó, nhận thức về tiết kiệm điện đã được cải thiện nhưng việc chuyển hóa nhận thức thành hành động thực tế vẫn là thách thức lớn.

Áp lực phụ tải gia tăng cũng phản ánh rõ qua mức tiêu thụ điện thực tế. Theo ông Năm, sản lượng điện trên địa bàn EVNNPC trong những ngày nắng nóng cuối tháng 5 đã tăng lên 440-450 triệu kWh/ngày, cao hơn khoảng 100 triệu kWh so với ngày bình thường. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng điện tăng rất mạnh trong mùa hè, kéo theo hóa đơn tiền điện của nhiều hộ gia đình tăng cao, chủ yếu do việc sử dụng điều hòa và các thiết bị làm mát với tần suất lớn hơn. Bên cạnh yếu tố thời tiết, việc chưa chú trọng bảo dưỡng thiết bị điện, đặc biệt là điều hòa không khí, cũng làm gia tăng mức tiêu thụ điện năng. Nhiều thiết bị vận hành trong tình trạng hiệu suất suy giảm nhưng người sử dụng không nhận biết được, dẫn đến chi phí điện tăng lên đáng kể.

Nhu cầu điện tăng cao không chỉ làm gia tăng chi phí sử dụng điện mà còn tạo áp lực lớn đối với công tác vận hành hệ thống điện trong các giai đoạn cao điểm. Để giảm tải cho hệ thống, cùng với việc khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, ngành điện đang đẩy mạnh triển khai chương trình điều chỉnh phụ tải (DR) với sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp.

Ông Năm cho biết, trong các đợt nắng nóng cuối tháng 5, cộng đồng doanh nghiệp miền Bắc đã tham gia điều chỉnh khoảng 1.100 MW công suất, góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chương trình hiện vẫn chủ yếu dựa trên sự tự nguyện của doanh nghiệp. Do đó, việc sớm hoàn thiện cơ chế hỗ trợ phù hợp sẽ tạo thêm động lực để mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả điều chỉnh phụ tải trong thời gian tới.

Nhìn về dài hạn, nhiều chuyên gia nhấn mạnh, tiết kiệm điện cần được xem là một chiến lược phát triển thay vì chỉ là giải pháp ứng phó trong những giai đoạn cao điểm. Hiện nay, các chính sách mới đang được nghiên cứu nhằm thúc đẩy quản lý nhu cầu điện, điều chỉnh phụ tải và phát triển điện mặt trời mái nhà gắn với hệ thống lưu trữ năng lượng.

Chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn nhận định, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi) đã mở ra nhiều công cụ mới như Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả hay mô hình công ty dịch vụ năng lượng (ESCO), tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và công nghệ tiết kiệm năng lượng. Trong khi đó, ông Đỗ Văn Năm cho rằng, điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ sẽ là giải pháp hiệu quả giúp giảm chi phí điện cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời giảm áp lực phụ tải cho hệ thống điện quốc gia.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao và thời tiết ngày càng cực đoan, bảo đảm an ninh năng lượng đòi hỏi sự tham gia của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả không chỉ giúp giảm chi phí mà còn góp phần bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định trong dài hạn.