Liên kết để nâng tầm vùng nguyên liệu

Ngày càng phát triển nhiều diện tích nông nghiệp thông minh

Sản xuất theo chuỗi

Một chuỗi liên kết hiệu quả không đơn thuần là doanh nghiệp ký hợp đồng thu mua với nông dân, mà còn là sự kết nối từ khâu giống, vật tư đầu vào, quy trình canh tác, giám sát chất lượng, thu hoạch, sơ chế, đóng gói đến vận chuyển, phân phối và tiêu thụ. Mỗi mắt xích đều có vai trò riêng nhưng cùng hướng đến một mục tiêu chung tạo ra sản phẩm đồng nhất, có truy xuất nguồn gốc và bắt đầu theo yêu cầu của thị trường.

Tại xã Đức Trọng, chuỗi liên kết Huỳnh Thị Thơm ngay từ lúc “xuất phát” thay vì sản xuất theo tín hiệu thị trường một cách bị động, đã liên kết thành viên sản xuất theo đơn đặt hàng, tiêu chuẩn và nhu cầu tiêu dùng của thị trường xuất khẩu. Tính riêng 8 tháng đầu năm 2026, mỗi tháng chuỗi liên kết Huỳnh Thị Thơm xuất khẩu sang thị trường Đài Loan, Hàn Quốc từ 2.000 - 3.000 tấn rau sản xuất, thu hoạch bảo đảm chất lượng an toàn thực phẩm trên các vùng nguyên liệu xã Đức Trọng, xã Đơn Dương và các xã lân cận.

Chủ trì chuỗi liên kết Huỳnh Thị Thơm kể lại, khởi nghiệp kết nối với các doanh nghiệp Đài Loan từ 10 năm trước, chuỗi liên kết hoạt động khu vực miền Tây Nam tổ chức sản xuất theo kế hoạch phân bổ đến từng thành viên từ nguồn giống đến quy trình kỹ thuật canh tác và thu hoạch bảo đảm chất lượng theo hợp đồng.

Chuỗi liên kết hoạt động ổn định nhờ căn cứ vào nhu cầu thị trường

Những năm gần đây, các doanh nghiệp Đài Loan đã giao thương mở rộng đối tác các nước Nhật Bản, Hàn Quốc với các dòng sản phẩm rau, củ, quả ôn đới của tỉnh, chuỗi liên kết từng bước phát triển đến nay hơn 50 thành viên, tổng diện tích ổn định trên dưới 100 ha. “Sau khi ký hợp đồng tiêu thụ với đối tác xuất khẩu, chuỗi liên kết ứng trước nguồn vốn đầu tư, cung cấp giống, kỹ thuật chăm sóc theo lịch thời vụ, quản lý dịch bệnh, tổ chức thu hoạch theo yêu cầu của đơn hàng, thỏa thuận giá bao tiêu sản phẩm ổn định trong 6 tháng mùa mưa và 6 tháng mùa nắng. Nhờ vậy, nông hộ thành viên biết trước mức lợi nhuận để quyết định đầu tư tối ưu hóa giá trị thu nhập qua từng lứa rau...”, chủ trì chuỗi liên kết Huỳnh Thị Thơm cho hay.

Bên cạnh tiêu thụ bán sản phẩm tươi dưới dạng nguyên liệu theo hợp đồng xuất khẩu từng thời điểm, chuỗi liên kết Huỳnh Thị Thơm xây dựng nhà xưởng trên tổng diện tích 8.500 m2 trang bị dây chuyền, máy móc hiện đại sơ chế, đóng gói theo quy cách thỏa thuận. Sau đó, chế biến thành những sản phẩm có thời gian bảo quản lâu dài hơn, qua đó điều tiết nguồn hàng, hạn chế áp lực tiêu thụ sản lượng trong thời điểm thu hoạch rộ. Hiện hằng tháng chuỗi chế biến xuất khẩu 50 tấn chanh dây, 30 tấn bơ đông lạnh sản xuất từ vùng nguyên liệu trong tỉnh.

Tại xã Hiệp Thạnh, cách tổ chức chuỗi liên kết ngành hàng bơ cũng cho thấy một hướng đi tương tự. Ở đây chuỗi đi từ xây dựng 1 ha vườn bơ mẫu kết nối thị trường, tập hợp thành viên nhân rộng mô hình đến thu mua toàn bộ sản lượng sơ chế, chế biến, tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Bà Vũ Thị Thu Phương - chủ trì chuỗi cho biết, chuỗi đang ổn định liên kết 15 nông hộ duy trì sản xuất trên 40 ha bơ các loại luân phiên thu hoạch quanh năm. Trong đó mùa thu hoạch rộ, chuỗi liên kết thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ hơn 100 tấn bơ tươi mỗi ngày.

Từ những cánh đồng rau đến vùng bơ liên kết, điểm chung là sản xuất không còn vận hành theo từng hộ riêng lẻ. Nhu cầu thị trường được đưa vào ngay từ đầu, trở thành căn cứ để xác định quy mô vùng nguyên liệu, giống, quy trình kỹ thuật, sản lượng và phương án tiêu thụ...

Toàn tỉnh đã và đang nâng cao hiệu quả hoạt động 428 chuỗi liên kết trên địa bàn

Nâng chất lượng sản xuất

Từ những ví dụ trên cho thấy, sức mạnh của chuỗi liên kết giúp thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân. Họ không chỉ chú trọng đến năng suất trên một đơn vị diện tích mà đặc biệt quan tâm đến chất lượng, độ an toàn, tính đồng nhất và khả năng đáp ứng đơn hàng, giảm rủi ro khi thị trường biến động. Với doanh nghiệp chủ trì chuỗi liên kết, thực hiện vai trò tổ chức vùng nguyên liệu bài bản, chủ động nguồn cung, giảm chi phí tìm kiếm nguyên liệu và nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, uy tín thương hiệu nông sản của tỉnh. Từ đó biến lợi thế sản xuất thành lợi thế thị trường, gia tăng giá trị sản phẩm và “hội tụ” những hộ sản xuất riêng lẻ thành một hệ sinh thái nông nghiệp có sức cạnh tranh cao…

Xu hướng tổ chức lại sản xuất theo chuỗi đang được mở rộng trên quy mô toàn tỉnh. Ước tính đến cuối năm 2026, toàn tỉnh chuyển đổi gần 8.420 ha diện tích đất có thu nhập thấp để trồng mới các loại cây trồng đạt hiệu quả kinh tế cao. Các loại cây chủ lực tiếp tục tăng cả 2 tiêu chí về diện tích gieo trồng và sản lượng.

Không chỉ ở khâu sản xuất, hệ thống phục vụ sau thu hoạch cũng từng bước được đầu tư. Toàn tỉnh hiện có gần 510 cơ sở sơ chế, đóng gói, chế biến nông sản đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc của các thị trường nhập khẩu, với sản lượng đạt 20.722 tấn, tăng 11,6% so với cùng kỳ.

Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đã kết nối tiêu thụ các sản phẩm chủ lực và sản phẩm OCOP của tỉnh như: sầu riêng, thanh long, chanh dây, bơ sáp, hồ tiêu vào hệ thống phân phối, chuỗi bán lẻ trong nước và xuất khẩu sang Trung Quốc, Nga và các thị trường tiềm năng khác. Kết quả xuất khẩu trong hơn nửa năm 2026 cho thấy, dư địa thị trường của nông sản khá lớn. Kim ngạch xuất khẩu cà phê nhân (hơn 416,2 triệu USD); rau, củ, trái cây (hơn 61,8 triệu USD); tiêu (95,4 triệu USD); điều (74 triệu USD); hoa (hơn 54,4 triệu USD); chè (gần 7,5 triệu USD)… Đặc biệt, toàn tỉnh hiện có 428 chuỗi liên kết với 47.590 hộ thành viên, tổng diện tích trồng trọt khoảng 85.000 ha, tổng sản lượng khoảng 920.000 tấn/năm.

Từ sản xuất đến sơ chế, chế biến rồi thương mại, từng mắt xích được kết nối sẽ góp phần giảm lãng phí sau thu hoạch, hạn chế rủi ro thị trường và nâng giá trị nông sản. Đó cũng là quá trình chuyển từ lợi thế sản xuất sang lợi thế thị trường: biến những vùng cây trồng rộng lớn thành vùng nguyên liệu có tổ chức, biến những hộ sản xuất riêng lẻ thành các mắt xích của chuỗi và từng bước tạo ra giá trị gia tăng bền vững cho nông sản Lâm Đồng.